RECENSIE: An Oak Tree, National Theatre ✭✭✭✭

Tim Crouch in An Oak Tree. Foto: Greg Veit An Oak Tree

Temporary Theatre, National Theatre

29 juni 2015

4 Sterren

Wat een dag verschil kan maken.

Het is een vaak over het hoofd geziene waarheid dat elke voorstelling van een theatraal werk anders is. De vorm en sfeer mogen dan avond na avond hetzelfde lijken, maar omdat mensen nu eenmaal mensen zijn, treden er altijd kleine variaties op, afhankelijk van energie, focus, gezondheid en diverse andere factoren. Dit kan goed of slecht uitpakken, afhankelijk van de dag waarop je de voorstelling ziet.

Het komt zelden voor dat het punt van een theaterstuk juist is om elke avond anders te zijn. Maar dat is precies het uitgangspunt van Tim Crouchs stuk An Oak Tree, dat nu te zien is in het Temporary Theatre van het National Theatre. Het is een herneming ter ere van het tienjarig jubileum van de productie, geregisseerd door Karl James en Andy Smith, met elke avond een andere acteur in de hoofdrol. Niet zomaar een andere acteur, maar iemand die, naar eigen zeggen, het script nooit heeft gerepeteerd of zelfs maar heeft gezien.

Het stuk gaat over een hypnotiseur (gespeeld door Crouch) die een jaar in de toekomst zijn tweederangs act opvoert in een pub, en toeschouwers uit de pub op het toneel vraagt om gehypnotiseerd te worden. Al deze toeschouwers zijn denkbeeldig, behalve degene die gespeeld wordt door de gastacteur. De interacties tussen de hypnotiseur en de gastacteur vormen de kern van het stuk en draaien om het schuldgevoel en het verlies dat het personage van de gastacteur ervaart door de plotselinge, onverwachte dood van zijn dochter, die werd aangereden door een auto toen ze onbezonnen de weg op stapte, afgeleid door de muziek in haar koptelefoon.

Meer onthullen over de wendingen in het plot zou de ervaring volledig bederven, niet in de laatste plaats omdat je kunt zien hoe verschillende acteurs verschillende aspecten van de situatie naar voren zouden kunnen brengen door andere accenten te leggen. Het volstaat te zeggen dat wie goed oplet op wat er gezegd en gedaan wordt, daarvoor beloond wordt.

Met een duur van ongeveer 85 minuten op de avond dat ik erbij was, is het stuk van Crouch een boeiend experiment. De aanwezigheid van de gastacteur bepaalt de voorstelling, en het vermogen van die acteur om op korte termijn te improviseren en mee te leven met Crouch, terwijl hij het vertrouwen en de sympathie van het publiek wint, is essentieel.

Tot nu toe in deze reeks werd de gastrol vertolkt door Conor Lovett, Maggie Service, Kate Duchêne, Philip Quast, Stephen Dillane en Naomi Wirthner. Tijdens de voorstelling die ik bijwoonde, was het de beurt aan Samuel Barnett.

Barnett bezit een warmte en natuurlijke charme op het podium waardoor je je makkelijk met hem identificeert. Hoewel hij er geen dag ouder uitziet dan toen hij voor het eerst doorbrak als Posner in The History Boys, speelde Barnett hier tegen zijn imago in: een veel oudere getrouwde man, vader van twee kinderen, verteerd door verdriet, hol en verward. Tegelijkertijd vereist het stuk dat Barnett soms zichzelf is, en zijn reacties op de tekst die zich voor hem ontvouwt, komen oprecht over. Een aanstekelijke humor kleurde zijn aanpak, wat de scènes waarin onzekerheid, pijn of woede centraal stonden des te krachtiger maakte. Zijn vriendelijkheid en hartelijkheid maakten de angst en wroeging diepgaander – en dienden zowel om de aandacht af te leiden van als een aanvulling te vormen op Crouchs manipulatie van het publiek.

Er zit veel vernuft in dit stuk, door Crouch vakkundig versmolten tot een inventief en (nog steeds) verbazingwekkend origineel staaltje improvisatietheater. Crouch draagt de rol van de aangeslagen hypnotiseur als een vertrouwde handschoen en het effect van zijn acteerwerk is vergelijkbaar: herkenbaar, hier en daar wat losjes, op andere punten een beetje sleets, maar vreemd genoeg geruststellend. Hij weet donders goed wat hij doet en met de voortreffelijke steun van Barnett zijn de sleutelpassages confronterend en meeslepend.

Muziek wordt met uitstekend effect ingezet en geeft met gemak vorm aan de veranderende sfeer. Het gefriemel met de geluidsapparatuur irriteerde aanvankelijk wat, maar zodra het gedragspatroon is vastgesteld, stoort het niet langer en wordt het onderdeel van de sjofele hypnose-act in de pub. Crouch heeft zich werkelijk ondergedompeld in de wereld die het publiek zich voorstelt, en het resultaat is indrukwekkend.

Crouch schept genoegen in theater dat ongemak oproept en grenzen verlegt, en An Oak Tree is daarop geen uitzondering. In delen is het briljant en het is geen moment minder dan fascinerend – tenminste, dat was het toen Barnett de gastacteur was. Op andere dagen kan het anders zijn – beter, grotendeels hetzelfde of slechter. De dynamiek tussen de performers, die normaal gesproken in repetities wordt aangescherpt, is hier in wezen rauw en werkt wel of niet. Met Barnett en Crouch die deze tarantella van schuld, verdriet en incidentele sluwheid dansen, is het een eigenzinnig, origineel en meeslepend experiment in de uitersten van de theatervorm.

Ga het zien als je kunt — en hoop dat jouw gastacteur net zo goed is als of zelfs beter dan Barnett.

An Oak Tree is nog tot 15 juli 2015 te zien in het National Theatre