RECENSIE: The Angry Brigade, Bush Theatre ✭✭

The Angry Brigade

Bush Theatre

9 mei 2015

2 sterren

Londen wordt opgeschrikt door bomaanslagen. We schrijven 1970 en Scotland Yard besluit een kleine, geheime eenheid van specialisten op te richten in een poging de daders op te sporen. Zoals het echte extremisten betaamt, sturen de daders – die zichzelf 'The Angry Brigade' noemen – mysterieuze, anonieme brieven naar de autoriteiten. Doordrenkt van traditie, protocol en procedures werkt het kleine team van agenten koortsachtig en nauw samen, vastberaden om hun prooi te vangen.

Onderweg krijgen ze te maken met informanten, een onbetrouwbare pers (op een gegeven moment looft The Daily Mirror een beloning uit voor de arrestatie van hun doelwit en verpest daarmee hun eigen undercoveroperatie) en concepten als 'Association' en 'Psychogeography' (een manier om je stedelijke omgeving anders te bekijken, informeel in plaats van rigide). Dat laatste zorgt ervoor dat ze een bureaustoel herwaarderen en de onconventionele manieren overwegen waarop deze gebruikt kan worden.

Hoe dichter de eenheid bij hun doelwit komt, hoe meer begrip ze krijgen voor de wereld waaruit The Angry Brigade is voortgekomen. Ze stuiten op communes waar mannen en vrouwen vrij samenleven en de liefde delen, wars van de beperkingen van het 'gewone' leven, waarbij ze partners wisselen, fluïde zijn in hun seksualiteit en voor elkaar en elkaars kinderen zorgen. Geven deze ontmoetingen hun onderzoek een nieuwe impuls of werkt het juist corrumperend?

Deze vraag komt scherp in beeld tegen het einde van de eerste akte van The Angry Brigade, het stuk van James Graham uit 2014 dat na een première in Plymouth en een tour door het VK nu zijn Londense debuut beleeft in de Bush. Grahams toneelstuk bestaat uit twee akten die sterk van elkaar verschillen. De eerste is formeel qua opzet: het klassieke verloop van een detective. De tweede is behoorlijk anarchistisch, vrij vloeiend en verrassend. Dat is volkomen logisch, aangezien de eerste akte over het politieonderzoek gaat, terwijl de tweede hetzelfde verhaal vertelt vanuit het perspectief van het viertal dat de bommen in Londen plaatste. Qua vorm is het een ijzersterke aanpak; inventief en een eenvoudige, tastbare weerspiegeling van de inhoud.

Er is echter een moment tegen het einde van de eerste akte waar een korte versmelting plaatsvindt: de ene wereld botst frontaal op de andere. Het wordt nooit helemaal duidelijk of dit een soort droomsequentie is of een intense weergave van Psychogeography, gericht op menselijke lichamen in plaats van stedelijke landschappen.

De agenten (twee mannen, twee vrouwen) bestuderen kaarten, op zoek naar patronen en aanwijzingen naar de locatie van The Angry Brigade. Rode tape verbindt diverse punten op de kaarten. Plotseling ontstaat er een orgie van rode tape die de agenten omhult en na een aarzelend begin belanden ze in een eigen orgie: man en vrouw, man en man, vrouw en vrouw, alles door elkaar. Zijn de jagers veranderd door hun prooi te begrijpen? Is ‘hen worden’ de sleutel tot ‘hen vinden’?

Helaas is dat climaxmoment onder regie van James Grieve net zo absurd als het klinkt. Er is geen organische opbouw naar dat punt; het lijkt puur bedoeld om het publiek te choqueren. Het shockeert echter niet, maar roept vooral vraagtekens op.

Het stuk komt over alsof het komischer bedoeld is, althans in de eerste akte, dan het hier wordt neergezet. Iets meer 'Thin Blue Line' en wat minder 'Z Cars' had wellicht geholpen. Grahams schrijfstijl, zijn focus op conventies en protocollen, zou de rode draad moeten zijn, en dat is ook zo — in ieder geval in het begin. De openingsscène is een stap in de goede richting, hoewel de personages (allemaal agenten) best wat meer stereotiep, maar ook avontuurlijk excentriek en pietluttig hadden mogen zijn.

Grieve lijkt de aandacht vooral te richten op het rechttoe-rechtaan detectiveverhaal, en hoewel dat focus vereist, lijkt dat niet het hoofddoel van Graham te zijn. Het verhaal is boeiend, vooral omdat de feitelijke historische details voor het grootste deel van het publiek in de nevelen der tijd zijn verdwenen. Grahams interesse lijkt vooral te liggen bij de jaren zeventig: de verdeelde politiek, de veranderende intellectuele garde en de rebelse geest van die tijd. Het verstoren van de orde is een kernthema, zowel in het verhaal als in de structuur; niet in lineaire zin, maar in termen van verwachtingen, aannames en wat 'juist' is. Tegelijkertijd is er een constante parallel met de moderne politiek en de maatschappelijke woede over politieke leiders.

Hoewel dit het duidelijkst is in Grahams bewust provocerende, explosieve en fragmentarische tweede akte (je hebt tijdens het kijken echt het gevoel dat er een bom afgaat), is het evengoed aanwezig in de conventionelere eerste akte. Grieve slaagt er echter totaal niet in om hier grip op te krijgen. Hierdoor worden de zwaktes van het stuk pijnlijk zichtbaar en krijgen de subtielere, interessantere aspecten niet de aandacht die ze verdienen.

Harry Melling, een soepele en intrigerende acteur op wie je altijd kunt bouwen, levert hier het beste werk. Hij speelt een reeks personages in de eerste akte, allemaal uitstekend, maar je voelt dat hij de uitersten van elk personage nog scherper had kunnen neerzetten — en dat ook wilde. Maar hij houdt zich aan de visie van Grieve. Sommige personages – de koekjes-soppende commandant, de zenuwachtige klikspaan, de verhullende profeet – zijn levendig en gedenkwaardig, maar een ontketende Melling zou pas echt spectaculair zijn geweest. In de tweede akte speelt Melling de rol van Jim, de terrorist die vastzit in een soort 'Hollyoaks'-vibe, maar hij is degene die het orgastische plezier van The Angry Brigade in hun strijd tegen het establishment het best weet te vangen. Hij is fascinerend om naar te kijken, volledig ondergedompeld in elk personage. Meeslepend.

Mark Arends is in goeden doen, eerst als Smith, de agent die verder kijkt dan zijn neus lang is, en daarna als John, de toegewijde, charismatische spil van The Angry Brigade. Beide personages zijn duidelijk van elkaar te onderscheiden, maar ze delen een intensiteit, levendigheid en gevoeligheid die de verschillen tussen hen kleiner maakt. Dat is knap gedaan van Arends, maar ook hier hadden meer extremen in het spel en meer durf van Grieve een grote verschuiving teweeg kunnen brengen.

Nnoch Pearl Chanda, noch Lizzy Watts weten echt te schitteren in hun diverse rollen. Chanda heeft de lastige taak om Anna te spelen in de tweede akte, het lid van The Angry Brigade dat hun doelen en middelen in twijfel begint te trekken en hen uiteindelijk verraadt. Het meest complexe deel van Grahams tekst gaat over Anna en haar afdwaling van het anarchistische pad; de rol vraagt om meer nuance, pijn en helderheid dan Chanda hier laat zien.

Dat ligt overigens deels ook aan Grieve. De regie is zo geobsedeerd met het onverwacht, chaotisch en luidruchtig maken van de tweede akte (serieus, nog één dichtslaande metalen archiefkast en ik richt zelf ‘The Angrier Brigade’ op) dat de cruciale verhaallijn rond Anna's onvrede verwatert.

Het decorontwerp van Lucy Osborne is eenvoudig en redelijk effectief, hoewel het gebruik van projecties nogal willekeurig overkomt – afhankelijk van waar je zit, zijn ze soms onleesbaar. Ze flitsen soms ook heel snel voorbij, wat contraproductief werkt als dat een bewuste keuze is. Wat heb je aan projecties die niet te lezen zijn – tenzij die onleesbaarheid juist het punt is. Misschien is dat het idee, maar het voelt als een misstap.

Al met al doet de productie van Grieve simpelweg geen recht aan het script van Graham of de kwaliteiten van de cast. Dat wil niet zeggen dat Grahams script per se briljant is, maar het is zonder meer ambitieus en je vermoedt dat het een schaal en diepgang heeft die in deze uitvoering niet volledig tot uiting komt.

Een interessante voetnoot bij deze productie: vorige week was 'The Vote' te zien op More4. Graham hergebruikte de grap over het koekje dat in de thee wordt gesopt en uit elkaar valt in 'The Vote'. Wellicht is dit zijn Hitchcockiaanse handelsmerk voor politieke drama's? Heeft iemand het script van 'This House' bij de hand om dat te checken?

The Angry Brigade is tot en met 13 juni 2015 te zien in het Bush Theatre. Boek tickets.