ELEŞTİRİ: East Is East, Churchill Theatre (Turnede) ✭✭✭✭

East Is East oyununda Pauline McLynn ve Simon Nagra. Fotoğraf: Marc Brenner East is East (Doğu Doğudur)

Churchill Tiyatrosu

6 Temmuz 2015

4 Yıldız

Turne Tarihleri & Bilet Rezervasyonu

70'lerin başında geçen, 80'lerde kaleme alınan ve 90'ların ortasında sinema filmi olarak karşımıza çıkan East is East'in tazeliğini bu denli koruması gerçekten hayranlık uyandırıcı. Filmin vizyona girmesinden bu yana 11 Eylül, 'Teröre Karşı Savaş' ve IŞİD'in yükselişi gibi olaylara tanıklık ettik; bu da Britanyalı Müslümanlar arasındaki kimlik sorgulamalarının her zamanki kadar önemli ve güncel kaldığı anlamına geliyor.

Pakistanlı çipçi dükkanı sahibi George 'Cengiz' Han, 1970'lerin Salford'unun sert atmosferinde çocuklarına katı bir Müslüman terbiyesi vermekte kararlıdır. Sabırlı İngiliz anne Ella, sadakati ile evliliği ve çocuklarının özgür iradesi arasında kalınca, evdeki gerilim kopma noktasına gelir.

Bir itirafta bulunayım – mütevazı Churchill Tiyatrosu'na gelene kadar East is East filmini hiç izlememiştim ve konu hakkında pek bir fikrim yoktu. Ancak bu durum, film uyarlaması oyunlarda bazen bir avantaja dönüşebiliyor. Bir eserin, beyaz perdeden gelen aşinalık kırıntılarına sırtını dayayan bir karbon kopya mı yoksa kendi ayakları üzerinde duran gerçek bir tiyatro parçası mı olduğunu test etmek için harika bir yol. East is East bu açıdan kesinlikle başarılı; zaten aslen bir tiyatro prodüksiyonu olarak atölye çalışmalarından doğmuş ve sahneye geri döndüğünde etkisinden hiçbir şey kaybetmemiş.

East is East oyununda Salma Hoque, Ashley Kumar, Adam Karim ve Darren Kuppan. Fotoğraf: Marc Brenner

Oyunda kimlik, aidiyet ve saygı gibi çok sayıda can alıcı ve dokunaklı tema ustalıkla işlenmiş. Batılı bir eğitim ile geleneksel bir Pakistanlı babanın çatışan güçleri arasında, bir gencin kim olduğunu bulması zaten yeterince zorken; arkadaşlarınızla dışarı çıkmak isterken camiye gitmek zorunda kalmak, sanatsal arzularınızın peşinden gidememek, hatta canınızın çektiği bir pastırmalı sandviçi bile yiyememek... Hepsi Ayub Khan Din'in içten ve mizahi metniyle hayat buluyor. Din, çoğunluğu gençlerden oluşan oyuncu kadrosuna üzerinde çalışacakları zengin bir malzeme sunmuş; pek çok usta yazarın çocuklar ve gençler için gerçekçi diyaloglar yazmakta zorlandığı düşünülürse bu büyük bir başarı. Dönem atmosferine rağmen oyun hala taze ve eğlenceli hissettiriyor; aynı zamanda ilerleyen bölümlerdeki karanlık virajların yapay durmamasını sağlayacak bir derinliğe de sahip.

Pauline McLynn'in kadroya dahil edilmesi başta merak uyandırmıştı; zira kendisi Father Ted dizisindeki Mrs Doyle rolüyle ödüller almış saf bir komedi efsanesi. Ancak o, hem çocuklarına hem de sinir bozucu kocasına olan bağlılığını hüzünlü bir şekilde yansıtan harika bir Ella Khan portresi çiziyor. Tek pürüz aksanı; zaman zaman karakterinin Manchester kökenlerinden oldukça uzaklaştığı hissediliyor. Simon Nagra da, Pakistan vatanına duyduğu saplantıyla ailesini sürekli diken üstünde tutan korkutucu baba figüründe bir o kadar güçlüydü. Gerektiğinde sıcak ve sevecen, ancak oyun ilerledikçe giderek daha korkutucu ve bağnaz bir hal alıyor; bu nüanslı performans, karakterin ailesi tarafından neden hem nefret edilip hem de sevildiğini anlamanızı sağlıyor.

Gecenin en dikkat çekici performansı ise Auntie Annie rolüyle sahneyi adeta sallayan Sally Bankes'ten geliyor. Müthiş komedi zamanlaması, kuzeyli sert mizacı ve bulaşıcı kahkahasıyla Bankes, yer aldığı her sahneden mizahın her damlasını süzüp çıkarıyor; McLynn'in canlandırdığı Ella ile yaptıkları samimi ama daldan dala atlayan sohbetler çok keyifli. Genç oyuncu kadrosu da rollerine çok yakışmış; her biri evdeki sorunlara farklı tepkiler veren aile üyelerini başarıyla yansıtıyor. İsyankar Tarık (Ashley Kumar), sorunlu Sajit (Adam Karim) ve çalışkan Maneer (Darren Kuppan); yabancı bir Batı kültürü, otoriter ama iyi niyetli bir anne ve babalarının gerçek dışı, çağ dışı beklentileri arasında sıkışmış gençleri canlandırırken özellikle başarılıydılar.

Tom Scutt'ın dekoru, gece boyunca Khan ailesinin evine, bir çipçiye ve bir hastaneye dönüşen kasvetli ve sade bir fon sunuyor. Oldukça hızlı sahne değişimleri, çok amaçlı setin iyi çalışmasını sağlamış; Alex Baronowski'nin funk esintili ve atmosferik dönem müzikleri de bu yapıyı desteklemiş. Yine de sahnelerle ilgili tuhaf bir karar göze çarpıyor; Adam Karim'in canlandırdığı Sajit karakteri, ara boyunca binanın tepesinde tünemiş bir halde sahnede kaldı ve sadece ikinci yarı başladığında aşağı atlayıp kulise geçti; bir oyuncuyu çok küçük bir teatral değer uğruna molasından mahrum bırakmak biraz acımasızca olmuş!

Diyaloglar ve olay örgüsü genellikle akıcı olsa da, her iki perdenin sonu da şaşırtıcı derecede hantaldı. İlk yarı, araya girişi sönükleştiren çok bariz bir açıklama (exposition) ile sona erdi. Benzer şekilde, sonunu açık etmeden söylemek gerekirse, ikinci yarının bitişi de biraz tatminsiz hissettirdi; pek çok düğüm çözülmeden kaldı ve oyunun ana çatışma kaynağı tamamen unutulmuş gibi göründü. Ev içi şiddet, görücü usulü evlilikler ve pek de hoş olmayan görüşler içeren bir oyunda, final bir çözüm sunma konusunda yetersiz kaldı.

East is East, hem filmin hayranları hem de dokunaklı ve ilginç bir tiyatro eseri izlemek isteyenler için eğlenceli bir akşam vaat ediyor. Sanatta çeşitliliğin bu kadar popüler bir konu olduğu bu dönemde, çoğunluğu Asyalı olan bir kadronun 'Asyalı meseleleri' hakkındaki bir yapımla ayakta alkışlanması harika bir tablo. Bay Han muhtemelen bunu açıklamakta bir hayli zorlanırdı…

East Is East şu an Birleşik Krallık turnesinde. Turne detayları ve özel teklif için buraya tıklayın.