RECENSIE: Antony and Cleopatra, National Theatre ✭✭✭✭

Mark Reed bespreekt Ralph Fiennes en Sophie Okonedo in William Shakespeares Antony and Cleopatra, nu te zien in het National Theatre.

Ralph Fiennes en Sophie Okonedo in Antony and Cleopatra. Foto: Johan Persson

Nog voordat de eerste regels klonken, voelde ik een gespannen stilte over de zaal neerdalen. We zaten op het puntje van onze stoel, in afwachting van twee iconen uit de acteerwereld die de titelrollen op zich namen in Antony and Cleopatra – wellicht Shakespeares meest fascinerende liefdespaar. Ze stelden niet teleur.

Zodra Sophie Okonedo het toneel betreedt, wil je haar geen seconde meer uit het oog verliezen. Haar Cleopatra is volmaakt. Ze is speels, uitbundig, jaloers en enorm vermakelijk – en houdt haar twee arme hofdames constant flink aan het werk. Okonedo haalt alle humor uit de tekst van Cleopatra; vooral de vroege scènes waarin ze wacht op de terugkeer van Antonius zijn een genot om naar te kijken. Het publiek lag dubbel toen ze de arme Eras (zowel fysiek als verbaal) de huid vol schold omdat hij het nieuws bracht van Antonius' huwelijk met Octavia. Maar Okonedo vindt ook diepe tragiek; zien hoe de wereld van de grote koningin in duigen valt, is een hartverscheurende ervaring.

Ralph Fiennes en Alexander Cobb. Foto: Johan Persson

Ralph Fiennes zet een prachtig gelaagde en doorzielde Antonius neer. In tegenstelling tot andere tragische helden uit Shakespeares oeuvre, wordt alles wat Antonius doet gedreven door zijn aanbidding voor Cleopatra. Fiennes neemt ons mee op een levendige reis van een man die dronken is van liefde naar iemand die wanhopig probeert alles wat hem dierbaar is niet te verliezen. Voor de laatste veldslag vraagt hij zijn bedienden om bij hem op de grond te komen zitten – ze huilen wanneer ze zien hoe diep hun meester is gezonken. In de laatste momenten van het stuk zitten er vleugjes van King Lear in zijn spel; hij wankelt over het podium – verward, gehavend en slechts een schim van wie hij was zonder zijn geliefde koningin aan zijn zijde.

Georgia Landers, Sophie Okonedo en Gloria Obianyo. Foto: Johan Persson

De momenten waarop Fiennes en Okonedo samen op het toneel staan, zijn de meest memorabele van de productie. Hun relatie schommelt tussen uitersten terwijl ze elkaar uitdagen, flirten, vechten en naar elkaar verlangen. Ze voeren ons mee van weelde en waanbeelden naar intimiteit en hartzeer – en alles daartussenin.

Ook elders valt er veel te bewonderen in de magnifieke regie van Simon Godwin. Hij heeft het verhaal naar een moderne setting verplaatst, al hinten de muziek en de vormgeving naar iets klassiekers. Dit doet geen afbreuk aan de productie, maar versterkt juist het drama – het tilt het verhaal boven een modern conflict uit naar iets tijdloos. Het weidse, cirkelvormige decor draait rond en voert ons mee van de overdaad in Egypte naar de militaire hoofdkwartieren in Italië, en verder naar het slagveld vol rook en geweervuur. Muziek wordt effectief ingezet om de spanning te verhogen tijdens de scènewisselingen en gevechtsscènes. Op cruciale momenten zwelt de muziek aan, wat bijdraagt aan het gevoel van een enorme tragedie die zich langzaam voor onze ogen ontvouwt.

Tim McMullan en Alan Turkington. Foto: Johan Persson

Het ensemble is een getalenteerde groep. Tim McMullan geeft de rol van Enobarbus een droge humor en charme mee, en zijn zelfspot en afschuw na het verraden van Antonius in de ontknoping is aangrijpend. Georgia Landers en Gloria Obianyo overtuigen als de trouwe hofdames van Cleopatra. Ze zijn teder en zorgzaam voor haar, en de momenten die ze delen tegen het einde van het stuk zijn zeer ontroerend.

Soms vergeet je bijna dat dit stuk niet alleen een liefdesverhaal is, maar ook een politiek drama. Helaas zijn de vroege scènes tussen de drie leiders van het Romeinse Rijk minder geladen. Hoewel we weten dat Pompeius en de naderende oorlog cruciale momenten in de geschiedenis zijn, voelt de inzet hier niet hoog genoeg. Ik verlangde steeds naar de terugkeer naar de decadentie van Egypte. Pas wanneer de breuk tussen Octavius en Antonius plaatsvindt aan boord van het schip van Pompeius, begint de spanning echt op te lopen.

Fisayo Akinade in Antony and Cleopatra. Foto: Johan Persson

De voorstelling duurt drieënhalf uur, en dat voel je tegen het einde wel. Hoewel het een briljante show is, had een lichte ingreep in de tekst geen kwaad gekund – een kwartier minder in de tweede helft zou een wereld van verschil maken.

Ik was verrast om in het programmaboekje te lezen dat er geen enkele scène tussen Antonius en Cleopatra is die zich in privacy afspeelt. Door de manipulaties van Cleopatra en de uitbarstingen van Antonius zou je kunnen denken dat hun liefde slechts een bevlieging was – een drama opgevoerd voor hun bedienden en volgelingen. Andere personages hinten daar zelfs op. Maar hun liefde is onnavolgbaar; een liefde die ten overstaan van de hele wereld wordt beleefd en die door alle theatraliteit niet minder echt is.

Antony and Cleopatra is nog tot 19 januari 2019 te zien in het National Theatre.

BOEK NU TICKETS VOOR ANTONY AND CLEOPATRA

Antony and Cleopatra wordt op donderdag 6 december in de bioscoop vertoond door National Theatre Live.