RECENSIE: Brief Encounter, Empire Cinema Haymarket ✭✭✭✭

De cast van Brief Encounter. Foto: Steve Tanner Brief Encounter

Empire Cinema, Haymarket

11 maart 2018

4 Sterren

Boek Tickets

Wedergeboorte en vernieuwing zijn krachtige thema's in de kunst.  Noel Coward stuitte ongetwijfeld op een goudmijn toen hij in 1936 de centrale huiselijke situatie bedacht voor zijn 'Still Life', een van de negen toneelstukken die deel uitmaken van de gevarieerde entertainmentcyclus 'Tonight at 8.30'.  De geïnspireerde beslissing om dit uit te bouwen tot een volwaardige speelfilm, gecreëerd in de vermoeide laatste jaren van de Tweede Wereldoorlog, blikte nostalgisch terug op een vooroorlogse wereld waar steeds minder mensen nog in geloofden (Coward was een van hen). Een tijd zonder verduistering, waar volop keuze was uit chocolade en — cruciaal — iedereen zijn plaats kende en zich daaraan hield. Het bleek een van de meesterzetten uit de briljante carrière van de meester zelf.  Met David Lean als regisseur en de alomtegenwoordige Muir Mathieson voor de soundtrack — beroemd om het kloppende hart van Rachmaninoffs Tweede Pianoconcert — leek de onsterfelijkheid van de film verzekerd. Het overleefde eindeloze modewisselingen en behield zijn plek in het hart van het publiek.

Isabel Pollen als Laura en Jim Sturgeon als Alec in Brief Encounter. Foto: Steve Tanner Tien jaar geleden werkte Emma Rice samen met de Kneehigh Theatre Co. om er een fascinerende toneelpresentatie van te maken: een soort eerbetoon aan de cinema, ouderwetse Britse eigenheid en performancekunst.  Sindsdien tourt de voorstelling her en der over de hele wereld, en nu is het terug in Londen voor een nieuwe kans bij het West End-publiek.  Een topteam van tien acteur-muzikanten bevolkt het geïmproviseerde 'podium' op het echte toneel van de bioscoop (ontwerp door Neil Murray, belicht door Malcolm Rippeth), waartegen fragmenten uit herinterpretaties van de film voorbijtrekken (projecties door John Driscoll en Gemma Carrington) om Rice's bewerking te sieren.  Een flink aantal Coward-nummers heeft de remix gehaald, stuk voor stuk in prachtig inventieve en vlotte arrangementen die ons direct herinneren aan de smaak van vroeger, maar tegelijkertijd — vergelijkbaar met 'Girl From The North Country' — het verleden naar het hier en nu trekken, wat een geheel frisse en meeslepende klank geeft aan deze stem uit vervlogen tijden.  Onlangs veroorzaakte een bekende Amerikaanse songwriter nogal wat ophef in lokale kritische kringen toen hij de durf had de musicalkwaliteiten van Sir Noel in twijfel te trekken.  Nou, wellicht zou hij er anders over denken als hij kon horen wat er in dit werk te horen is, vooral de gedichten (Coward schreef — en deed — werkelijk alles, inclusief poëzie) die een voortreffelijke en zinderende moderne setting hebben gekregen van componist en muzikaal leider Stu Barker, die het gezelschap met sublieme finesse dirigeert.

Isabel Pollen als Laura in Brief Encounter. Foto: Steve Tanner

Hij en Rice weten optredens uit het gezelschap te halen met zoveel gratie, hart en verbeelding.  Van de gehele prachtige cast is de ster van het uur ongetwijfeld de geweldige Jos Slovick, wiens stem en maniertjes op muzikaal vlak alles mengen van George Formby tot Joe Brown, en die de gekte van The Crazy Gang, Tommy Trinder en Arthur Askey overneemt. Hij vertolkt de met afstand meest dankbare mannenrol in de show.  Tegenover hem staat — in elk opzicht — de angstaanjagende grande dame van het stationscafé: Lucy Thackeray's onvergetelijke Myrtle Bagot, neergezet met het quasi-nette masker van een Dora Bryan of Thora Hird op hun meest verleidelijke momenten.  Het is echt de energie — de concurrentie, de strijd, de waakzaamheid — tussen deze twee die de hele boel draaiende houdt.

Lucy Thackeray als Myrtle in Brief Encounter. Foto: Steve Tanner

Wat betreft de grote romantische geliefden, mevrouw Laura Jesson en de eveneens getrouwde en potentieel overspelige Dr. Alec Harvey: Isabel Pollen speelt haar met de ijzige middenklasse-beheersing van een Charlotte Rampling, waarbij ze de seksuele aantrekkingskracht in toom houdt en verpakt in alle fatsoen die het leven in de provincie te bieden heeft. Jim Sturgeon speelt de minder goede dokter met wat minder duisternis dan de rol wellicht vereist: wanneer we horen dat hij naar Zuid-Afrika vertrekt, zijn we eigenlijk opgelucht en hopen we dat hij daar de teugels wat laat vieren en minder een saaie piet zal zijn.  Als Trevor Howard in de film niet zo'n enorme persoonlijke charme en charisma had gehad in die rol, zou het dan ooit zo’n succes zijn geworden?  Tegenover hem riep Celia Johnson terecht weer de herinnering op aan de 'Round The Horne'-parodie van 'Dame Celia Molestrangler', met een van haar legendarische vertolkingen van elegant geposeerde, onberispelijk uitziende voorbeelden van Britse vrouwelijkheid, die nooit een druppel zweet lieten zien, laat staan krachtigere, vleselijke gevoelens uitten.  (Hemeltje, nee!)  De humor hier is dat dit een 'poging' tot ontrouw is van een stel dat waarschijnlijk de moed niet heeft om het door te zetten.  Dat is grappig, maar op een bitterzoete manier: perfect Coward-materiaal.  Niet voor niets zijn 'Mad About The Boy' en diverse latere liedjes uit 'Sail Away' hierin verwerkt: ze vormen de urbane, gevatte en verfijnde stem die constant wordt ontzegd aan het zuchtende duo provinciaaltjes wiens mislukte affaire 90 lange minuten lang maar niet van de grond komt.

Katrina Kleve, Lucy Thackeray and Beverly Rudd in Brief Encounter. Foto: Steve Tanner

Hun smart krijgt natuurlijk een operatic allure door de aanwezigheid van Rach 2.  Rice laat het koor slim de essentiële rol van het orkest overnemen, en zij zetten een fraai staaltje Rachmaninov-achtige zang in telkens wanneer de emotionele temperatuur moet stijgen. Als techniek werkt het uitstekend en roept het de Britse passie op voor koorzang, van 'meedoen', erbij horen en conformeren.  Het koor is een geweldige aanwezigheid in deze show.  Maar we zijn niet zozeer onder de indruk van hun expliciete uitingen, als wel van de onzegbare, verborgen boodschappen die schuilen in Sergei's overdonderende melodie: ze zingen een lied dat de muziek is van mentaal en creatief herstel na een artistieke depressie en verlamming, precies het soort dat volgde op de geflopte première van Rachmaninoffs radicale Eerste Symfonie.  Na destijds het meest modieuze tijdverdrijf van de hogere middenklasse te hebben ondergaan — psychoanalyse — maakte de componist een herstart met een hartverwarmend en schitterend (en niet al te moeilijk te spelen) pianoconcert.  De rest is 'Music for Pleasure'-geschiedenis.  Sindsdien is het nooit meer uit het repertoire verdwenen.  Succes, roem en fatsoen bereikt door zijn ware durf en originaliteit overboord te gooien.

Dean Nolan als Fred, Isabel Pollen als Laura in Brief Encounter. Foto: Steve Tanner

En dat is waar we ons op kunnen concentreren wanneer we ons irriteren aan het ongemakkelijke gedraai van de aangeslagen, weifelende hoofdpersonen.  Het is die muziek die ons er altijd aan herinnert hoe geruststellend en veilig het leven kan zijn, zolang we onze trek in risico's niet voeden en het spel veilig volgens de regels spelen.  En dit geldt volgens de implicatie van Rice net zozeer voor de hoofdrollen als voor de rest van haar gezelschap: voor de onderdrukte Beryl van Beverley Rudd (een naam die Thackeray met drie prachtige lettergrepen uitspreekt, in weer een van haar meesterlijke komische momenten) in het café, en ook in de andere personages die ze speelt, Hermione en Dolly Messiter; het geldt voor de wezenloze Fred Jesson van Dean Nolan, evenals voor zijn uitbundige Albert Godby en de berekenende, geniepige Stephen Lynn; en ook voor de dromen en ambities van Katrina Kleve, Peter Dukes, Seamus Carey en Pat Moran als het behendig ingezette ensemble dat de overige kleinere rollen invult en diepte geeft aan het beeld van het Groot-Brittannië van de jaren 30 dat hier wordt getoond.  Het is de universaliteit van dit verhaal voor iedereen die ervoor zorgt dat we erom geven.  Het zijn de alledaagse compromissen en opofferingen die hen belangrijk maken.

Lucy Thackeray als Myrtle, Isabel Pollen als Laura, Jim Sturgeon als Alec in Brief Encounter. Foto: Steve Tanner

Wat Coward zelf gevonden zou hebben van deze vreemd wonderbaarlijke herinterpretatie van zijn verhaal over beladen middenklasse-emoties, wie zal het zeggen?  En wie weet wat hij ervan had gevonden dat Rice zijn hoofdpersoon verandert in Ann Todd uit 'The Seventh Veil', wanneer ze transformeert in de grote concertpianiste in het hart van de meeslepende muziek, waarbij de beukende golven van Deborah Kerr voor een schuimende begeleiding zorgen.  Ik weet niet of ik daar helemaal door overtuigd was.  Maar wat maakt het uit?  Het is een heerlijke fantasie in de sfeer van een streekroman.  Het zal het publiek zeker plezieren nu het zich opmaakt voor een lange speelperiode tot december van dit jaar.  Uiterst charmant.

BOEK NU VOOR BRIEF ENCOUNTER