RECENSIE: Future Conditional, Old Vic ✭✭✭✭

Future Conditional

4 september 2015

Old Vic

4 Sterren

Recensie door James Garden

KOOP TICKETS

Het schooljaar is weer begonnen, en daarmee ook de eerste productie van Matthew Warchus' openingsseizoen als artistiek directeur van het Old Vic: Future Conditional, geschreven door Tamsin Oglesby.

Met een cast van ruim 20 acteurs lijkt het stuk in eerste instantie een sensationele overrompeling; je weet niet precies wie de hoofdpersoon is. Het voelt aanvankelijk ook wat vreemd dat een toneelstuk over het onderwijs in Engeland nauwelijks leerlingen laat zien, op één na – gespeeld door de voortreffelijke Nikki Patel. Maar naarmate de drie verhaallijnen zich ontplooien, wordt dat gebrek aan een centraal personage niet alleen irrelevant, maar blijkt het juist de kern van de zaak. Dit is een emotioneel verhaal over het toelatingsproces op scholen, dwars door alle sociale klassen heen. Oglesby heeft overduidelijk zelf ervaring in deze wereld; ze raakt alle zenuwslopende momenten voor ouders aan – van de postcode-loterij en institutioneel tribalisme tot de Britse obsessie met Oxbridge en de kloof tussen openbaar en particulier onderwijs.

Rob Brydon, die de leraar speelt van de onzichtbare kinderen (en daarmee eigenlijk van het publiek in de zaal, wat een sterk effect geeft), is overtuigend, maar speelt uiteindelijk precies wat je van Rob Brydon verwacht. Het is geen transformerend acteerwerk, maar het is in dit stuk zeker effectief.

De verhaallijn over de moeders op het schoolplein deed deze recensent terugdenken aan zijn eigen tijd op een Amerikaanse privéschool, en de minachting die zijn moeder voelde voor het hysterische gedrag van klasmoeders over zaken als de cake-verkoop en toelatingsexamens. Ze doen zelfs denken aan de beste momenten uit Desperate Housewives, zij het met iets realistischere en gelaagder personages dan in de bekende dramaserie.

De derde verhaallijn speelt zich af in een denktank van de overheid, en dat is waar het stuk een tikkeltje te belerend en zwaar op de hand wordt. Drie Oxbridge-types, van wie er één duidelijk binnenkwam dankzij haar vader in de olie-industrie, vinden dat er niets mis is met het systeem, terwijl degenen zonder Oxbridge-diploma vinden dat de basis fundamenteel kapot is. Wanneer de personages deze kloof eindelijk beseffen, beginnen ze letterlijk te vechten als kinderen. Het is verkwikkend om naar te kijken omdat het fantastisch gespeeld wordt, maar uiteindelijk is het een wat voorspelbare en grove schets.

Een gemiste kans in deze productie is het gebrek aan ironie wanneer het personage van Patel succesvol wordt toegelaten tot Oxford. Natuurlijk wordt een fictieve Malala Yousafzai – identiek in alles behalve haar naam en het ontbreken van de Nobelprijs voor de Vrede – toegelaten tot Oxford; ze is de perfecte kandidaat voor het symbolische beleid dat men in de hoogste lagen van het wereldwijde onderwijs voert. Dat de opgang van dit arme meisje naar de top wordt gepresenteerd als een triomf, voelt daardoor helaas niet als een echte overwinning, ook al doet het stuk alsof dit een openbarend moment is.

Er zit een vreugde in dit stuk die lastig in woorden te vatten is – de onstuimigheid doet denken aan Spring Awakening, maar dan zonder de gezongen nummers. Al doen de twee gitaristen in schooluniform in de bak (of beter gezegd, op het balkon) je wel afvragen wanneer Melchior met zijn draadloze microfoon het toneel op zal stormen. Maar waar Spring Awakening de kou opzoekt, kiest Future Conditional voor de warmte van de vertrouwde clichés.

Dit stuk is zonder twijfel een aanrader, maar het feliciteert het Britse systeem iets te makkelijk met de rechtvaardigheid voor de minstbedeelden – want dat is simpelweg niet de realiteit. Voor de meerderheid van de buitenlanders en minderbedeelden in dit land blijft het een plek vol vooroordelen en klassenverschillen. Misschien kunnen de hoogste kringen van de Britse educatie nog wat leren van het Amerikaanse 'need-blind' systeem van scholen als Phillips Exeter of universiteiten als Harvard en Yale, al is dat een discussie voor een ander moment. Maar deze voorstelling kijkt, net als de Britse bevolking zelf, niet ver genoeg buiten de eigen kaders om tot echt bevredigende antwoorden te komen.

FUTURE CONDITIONAL SPEELT IN HET OLD VIC TOT EN MET 3 OKTOBER 2015