RECENSIE: Happy Days, Young Vic Theatre ✭✭✭✭

Happy Days

Young Vic Theatre

31 januari 2014

4 Sterren

Hoewel ik de afgelopen vier jaar vaak heb geprobeerd te plaatsen op wie Matt Smith nu eigenlijk leek terwijl hij door de TARDIS klom – vooral wanneer hij in zijn 'serieuze' modus stond – bleef het antwoord ongrijpbaar. Maar toen de laatste akte van Samuel Becketts Happy Days (momenteel te zien in de Young Vic in een regie van Natalie Abrahami) een stoffige, wanhopige en bij vlagen demonische Juliet Stevenson als Winnie onthulde, begraven tot haar nek in rotsen en grind, was het antwoord daar plotseling. Haar gezicht leek sprekend op dat van Smith – onthutsend en verhelderend tegelijk. Happy Days is geen vrolijk toneelstuk. Het is Beckett op zijn meest confronterend en begrijpelijk, onverbiddelijk surrealistisch en verontrustend. In wezen is het een monoloog, een uitputtingsslag voor zowel de actrice als het publiek.

Abrahami's productie is in meerdere opzichten opmerkelijk.

Het lichtontwerp van Paule Constable is fabelachtig; de verstikkende sfeer van onverbiddelijke hitte en licht wordt magistraal overgebracht. Tom Gibbons tekent voor het geluidsontwerp en dat komt hard binnen. Donderend gekrijs van schelle, pijnlijke tonen dwingt Winnie om haar ogen open te houden en schudt het publiek wakker uit de rol van toeschouwer, om hen midden in de ervaring te werpen.

En dan is er het decor. Vicki Mortimer heeft een omgeving gecreëerd die zowel doet denken aan een doodskist, een steengroeve en een Egyptische tombe, als aan een rituele begraafplaats of een bizarre vakantiebestemming.

Het lijkt een specifiek deel van de hel gereserveerd voor marteling, in de vorm van een reusachtige voet. In het midden hiervan bevindt zich Winnie: in de eerste akte tot haar middel begraven in steen en grind, in de tweede akte tot haar nek. Achter haar vallen, als zand in een zandloper, kiezels en stenen met onregelmatige tussenpozen naar beneden – soms in een straaltje, dan weer in een plotselinge vloed. Een gevoel van onafwendbare ondergang hangt dik in de lucht en elk aspect van het decor versterkt dit.

De synergie tussen deze creatieve talenten vormt een verbijsterend kader voor Winnie's relaas. Ik betwijfel of er een hardere, troostelozere verbeelding van Becketts setting mogelijk is.

Stevenson is op de toppen van haar kunnen en benut elke techniek om haar Winnie onvergetelijk te maken. Ze zet haar ogen krachtig in en er spreekt een gevoel van ritueel en berusting uit alles wat ze doet. Moeiteloos brengt ze de kwelling van haar dagelijkse, grauwe bestaan over en toont ze een opmerkelijke handigheid in het oproepen van de kleine dingen die haar de tijd doen doorkomen. De scène waarin ze de muziekdoos onthult is beeldschoon en vormt een scherp contrast met de kille, plotselinge verschijning van het pistool.

Ze gebruikt elk aspect van haar stem voor tempo, toonhoogte, pauzes en precisie bij het uitspreken van Becketts woorden. Zo zet ze zijn visie neer van een alledaags leven dat begraven is onder onoverkomelijk en onpeilbaar leed, maar dat desondanks een léven is – vol herinneringen aan vreugde, geluk en de momenten die het allemaal de moeite waard maken.

Stevenson is bijzonder indrukwekkend in de overwegend wanhopige tweede akte. Haar kreten van angst en vermoeidheid laten een diepe indruk achter; een krachtige en beklijvende vertolking. Toch is het de vraag of dit de allerbeste Winnie is die Stevenson zou kunnen neerzetten; in de eerste akte lijkt ze bijna te gereserveerd om echt te stralen. Als de techniek en het uithoudingsvermogen die ze in de tweede akte toont ook al in de eerste akte meer aanwezig waren geweest, dan was dit zonder twijfel de rol van haar leven.

In de ondankbare maar behoorlijk lastige rol van de hoofdzakelijk grommende Willie – de man die er altijd is, tastend in het duister op zoek naar richting en troost – is David Beames zo goed als iemand in die rol kan zijn. Juist via hem krijg je een oprecht gevoel van de ontroerende kant van Stevensons Winnie.

Dit is een productie van Happy Days van het hoogste niveau en Stevenson schittert. Al doet ze dat net niet zo fel als ze zou kunnen, of zoals het feilloze lichtontwerp van Paule Constable suggereert.

Desalniettemin een geweldige prestatie van de Young Vic en Natalie Abrahami.