RECENSIE: Happy Endings, Arcola Theatre ✭

Gillian Kirkpatrick, Karen Archer, Andrea Miller en Thea Beyleveld (Piers Foley Fotografie) Happy Endings

Arcola Theatre

10 februari 2015

1 ster

We bevinden ons op een oncologie-afdeling. Er zijn vier patiënten die elk chemotherapie ondergaan. De ene, geboren in Auschwitz, is vastbesloten de strijd tegen kanker niet te verliezen. Een ander, een zeer vrome echtgenote en moeder die studeert voor rabbinaal rechter, bidt voor haar zielenheil. Een derde ziet de ziekte bijna als een geschenk: een wake-upcall om volop van het leven te genieten, wat leidt tot een hereniging tussen ouder en kind en een overvloed aan zorg en liefde. De laatste is een actrice.

Zij besluit, toevallig net na de pauze, dat ze de chemotherapie niet langer wil; ze wil haar eigen keuzes maken, over twee weken op de bruiloft van haar dochter dansen en een kwaliteit van leven behouden die haar ontnomen zou worden als ze doorgaat met de slopende kuren. Haar arts gaat met haar in discussie en probeert haar tot rede te brengen. Hij vraagt haar geïrriteerd of ze denkt dat er 57 mannelijke maagden op haar wachten in de hemel. In het grappigste moment van de voorstelling antwoordt ze: "57 mannelijke maagden is mijn idee van de hel".

Dit is Happy Endings, gepresenteerd als een nieuwe musical en momenteel te zien in Studio One van het Arcola Theatre. Het stuk, geschreven door de bekroonde Israëlische toneelschrijfster Anat Gov, wordt omschreven als een "muzikaal-komische fantasie over een onderwerp waar mensen liever niet over praten". Het programmaboekje vermeldt niet wie verantwoordelijk is voor de vertaling van de dialogen en songteksten, maar het valt niet te ontkennen dat er in deze vertaling pijnlijk veel verloren is gegaan. Een voorbeeld van een daadwerkelijke tekst:

"You may feel a little grumpy,

When you find a little lumpy."

Tja.

Een musical is het niet; het is een toneelstuk met een paar zwakke, parodiërende nummers. Van een fantasie is ook nauwelijks sprake, al zijn er twee vreemde droomsequenties: de ene draait om een schijnbaar ijdele en arrogante arts; de andere presenteert de ziekte kanker als een soort Latino-danser, compleet met krabbenscharen in een curieuze astrologische verwijzing. Beide scènes werken eerder vermoeiend dan versterkend – en dat ligt niet aan de acteurs of de choreografie (Jordi Guitart).

In het programmaboekje wordt Gov gequote: "Ik wil vooral het onderwerp bespreekbaar maken – het woord 'kanker' uitspreken zonder angst... Ik hoop dat mensen deze voorstelling verlaten met minder angst voor de ziekte en voor de dood in het algemeen. Het roept vragen op over de essentie van het leven en of je bereid bent tegen elke prijs te blijven leven".

Deze productie roept echter vooral vragen op over de essentie van theater en of je bereid bent om tegen elke prijs een betreurenswaardige voorstelling uit te zitten. En die vragen worden beantwoord ook.

In de huidige vertaling schiet het materiaal ernstig tekort. Een groot deel van de eerste akte is doelloos en oninteressant. Mocht het drastisch worden ingekort en omgevormd tot een stuk van 70 minuten, dan zou deze twee uur durende processie door de ziekenhuiszaal wellicht stroken met de bedoelingen van de auteur. De tweede akte bevat wel wat boeiend materiaal wanneer de actrice haar medepatiënten en het ziekenhuispersoneel probeert te overtuigen dat ze niet gek is, en dat chemotherapie niet de weg is die zij kiest om haar laatste dagen door te brengen. Belangrijke kwesties komen aan bod, zoals de manier waarop de angst voor verzekeraars en rechtszaken de medische zorg beïnvloedt.

Het is goed voorstelbaar dat de dansende 'meneer Kanker' een tango aangaat met elk van de vier patiënten, en misschien ook met het personeel, als een ingenieuze manier om te tonen hoe levens worden ontwricht. De fantastische elementen zouden het verhaal veel behendiger kunnen sturen. Waarschijnlijk wel zonder die krabbenscharen.

Maar zoals het er nu voorstaat, kabbelt het werk voort en toont het slechts af en toe een teken van leven of diepgang.

Regisseur Guy Retallack draagt hier de grootste verantwoordelijkheid. In het programma steekt Retallack de loftrompet over de "scherpzinnigheid en humor" van de tekst, maar zijn regie mist beide volledig en slaagt er niet in om wat hij op papier ziet tot leven te wekken. Een dorre fantasie biedt geen plezier of inzicht.

Gov's concept – een confronterende muzikale fantasie over de realiteit van kanker, de behandelingen en de menselijke reacties daarop – is briljant. In de tweede akte van Happy Endings vangen we glimpen op van de waarheid, pijn en scherpte die Gov, die zelf in 2012 aan de ziekte overleed, in het werk legde.

Wil Happy Endings echt een gelukkig einde krijgen, dan is er een goede dramaturg nodig voor deze vertaling. Het zou bijna verplichte kost moeten zijn, want als Gov's visie krachtig tot leven zou worden gebracht, dan zou het een dwingende, essentiële theaterervaring zijn.

Happy Endings is te zien tot en met 7 maart 2015. Bezoek de website van het Arcola Theatre.