RECENSIE: John, National Theatre (Dorfman) ✭✭✭✭✭

Tom Mothersdale en Anneika Rose in John. Foto: Stephen Cumminskey John

Dorfman Theatre, National Theatre

25 januari 2018

5 Sterren

Boek Nu

De Amerikaanse toneelschrijfster Annie Baker is een uniek talent en een Pulitzerprijs-winnares. Haar stuk The Flick was hier in 2016 een enorme hit. Dit was mijn eerste kennismaking met haar bijzondere stijl: een traag ontluikend verhaal vol schijnbaar onbeduidende gebeurtenissen die samen een weids landschap van geschiedenis en emotionele strijd schilderen. Het decor is een bed & breakfast in Gettysburg, Pennsylvania — de plek van de bloedigste veldslag uit de Amerikaanse Burgeroorlog — een week na Thanksgiving. In deze ‘American Gothic’-setting arriveren Elias en Jenny, een getroebleerd jong stel, die door hun gastvrouw Mertis worden verwelkomd met: “Welkom in jullie tweede thuis!” roept ze uit. Ze kijken toe, net als wij, hoe een huis overvol staat met poppen, snuisterijen en een kerstboom waarvan de lichtjes voortdurend kortsluiting maken. Overal zijn ogen.

Anneika Rose en Tom Mothersdale  in John. Foto: Stephen Cumminskey

Het stuk is prachtig geacteerd; het naturalisme is grotendeels hyperrealistisch en de minutieuze regie van James Macdonald neemt ruim drie uur de tijd, waarbij elke regel van Bakers script perfect overkomt. Mertis, een schitterende vertolking door Marylouise Burke, is de vriendelijke gastvrouw die alles in de hand heeft. Zij opent het pluchen rode gordijn dat ons van de actie scheidt, zij zet de tijd vooruit, de dag beweegt met haar mee, en ze weet de huiselijke warmte en mysterie van Mertis perfect te doseren. Bestaat haar echtgenoot George eigenlijk wel? Waarom praat ze over kamers boven die er slechts af en toe zijn? Tom Mothersdale als Elias en Anneika Rose als zijn vriendin Jenny zijn volmaakt; zijn fysieke ongemakken en zijn onvermogen om een verhaal af te maken — allemaal tekenen van een jonge man die emotioneel impotent is — en zij, mogelijk een leugenaar die hem ontrouw is, gevangen en niet in staat om vooruit te komen.

Tom Mothersdale en Anneika Rose in John. Foto: Stephen Cumminskey

“Zouden jullie mijn vriendin Genevieve willen ontmoeten?” vraagt Mertis aan het einde van de eerste akte. En ja, dat willen we, want ze wordt magistraal gespeeld door June Watson. Blind, recht door zee en openhartig over haar afglijden in waanzin, vormen zij en Mertis symbolen van overlevers die hun verleden hebben doorstaan, terwijl het jonge stel worstelt met hun technologische heden en hun relatie uit elkaar valt. Watson brengt haar tekst met precisie en net wanneer de gecreëerde wereld lijkt te bestaan in een soort sneeuwbol, wordt het naturalisme doorbroken: Baker laat Genevieve de vierde wand doorbreken om in de tweede pauze een toespraak voor het gordijn te houden over haar zeven stadia van waanzin. Zo is het stuk — onmogelijk te voorspellen.

Marylouise Burke, Tom Mothersdale en Anneika Rose in John. Foto: Stephen Cumminskey. Maar wat betekent het allemaal? Het schitterende decor van Chloe Lamford laat de geschiedenis het heden verstikken. Ik genoot ervan dat wanneer personages naar boven gaan, we ze daadwerkelijk horen rondlopen en praten — boven! Dit is een wereld waarin levenloze objecten menselijke gevoelens krijgen, waar poppen beter verzorgd worden dan mensen en waar Jenny op een gegeven moment weigert te bewegen en door Elias als een pop wordt gemanipuleerd. Mertis onthult dat het huis tijdens de Burgeroorlog als ziekenhuis diende, en dat de afgezette ledematen drie meter hoog buiten de ramen opgestapeld lagen. Net als Miller en Shepard gebruikt Baker de details van het dagelijks leven om de raderen van de geschiedenis bloot te leggen. De strijd tussen de vrije noordelijke staten en de zuidelijke slavenstaten op deze historische grond drukt zwaar op de interraciale relatie van Elias en Jenny. Het voelt alsof er voor onze ogen een Grote Amerikaanse Roman wordt omgeslagen, pagina voor pagina.

Slow-tv en slow-radio zijn momenteel erg populair, en misschien is dit wel slow-theatre. Als u houdt van achtervolgingen en explosies, dan is dit waarschijnlijk niets voor u. Maar ik vond het fantastisch, ook al zal het me dagen kosten om alles te verwerken, en zelfs dan weet ik misschien nog niet precies wat er gaande is.  Uniek en buitengewoon — heb ik het toneelstuk van het jaar nu al gezien?

BOEK TICKETS VOOR JOHN