RECENSIE: Other Desert Cities, Old Vic Theatre ✭✭

Other Desert Cities

Old Vic Theatre

21 maart 2014

2 sterren

Een theaterregisseur heeft een aantal belangrijke verantwoordelijkheden: het ontwikkelen en uitvoeren van een concept of visie op de tekst die werkt, de productie relevant, begrijpelijk en meeslepend maakt; het leiden van een creatief team om die visie te realiseren; de personages door en door begrijpen zodat de acteurs ze geloofwaardig kunnen neerzetten; het selecteren van de juiste cast; en het uiterste halen uit iedereen die betrokken is, zodat de productie tot grote hoogte stijgt in lijn met de visie.

Naar mijn mening is de casting altijd de doorslaggevende factor.

Zelfs de beste visie of het sterkste concept sneuvelt als de casting niet op orde is. Maar bij een sterke bezetting kunnen zelfs gebreken in het stuk of een kloof tussen tekst en visie worden overbrugd. Groots acteerwerk kan werkelijk alles verbloemen.

Slecht acteerwerk werpt echter een fel, onverbiddelijk licht op elke zwakke plek van een productie.

Other Desert Cities, geschreven door Jon Robin Baitz — de man achter de tv-serie Brothers And Sisters en tweevoudig genomineerde voor de Pulitzerprijs (waaronder voor dit stuk) — is momenteel te zien in de previews in de Old Vic, in een regie van Lindsay Posner.

Het is misschien niet het beste stuk ooit geschreven, maar het is een degelijk en interessant tekstwerk. Het is een intiem familiedrama over geheimen, leugens, politiek en passie. Daarnaast belicht het de Republikeinse politiek in de VS (vrij compromisloos), de druk en het verlangen van het schrijverschap en de dingen waartoe liefde een mens kan drijven — in goede en slechte zin.

De grootste kracht van het stuk ligt in de fantastisch gecompliceerde en heerlijk levensechte personages van deze uiterst disfunctionele familie: Polly, de ijzige matriarch die Barbara Bush en haar kliek durfde te trotseren; Lyman, de voormalige filmster die politicus werd en beschikt over een flinke dosis minzaamheid; Silda, Polly’s alcoholische zus die probeert af te kicken en wiens woede over haar afhankelijkheid van Polly grenzeloos is; Trip, de jongere zoon en seksverslaafde die tv-programma's voor de massa maakt, maar over het diplomatieke talent beschikt om door het mijnenveld van zijn familie te laveren; en Brooke, de depressieve, begaafde schrijfster die geen goede dag meer heeft gekend sinds de zelfmoord van haar oudere broer, haar beste vriend.

Tijdens kerst komt de familie samen wanneer Brooke aankondigt dat ze een boek heeft geschreven over de dood van haar broer, gebaseerd op hoe zij denkt dat het is gegaan. Haar afkeer van het Republikeinse gedachtegoed versmelt met haar geïdealiseerde beeld van haar verloren broer om haar eigen pijn te verzachten. Het boek is een felle aanval op haar ouders, hun vrienden en hun overtuigingen. Het dreigt de familie voorgoed uit elkaar te drijven. Het resultaat is dat de familieleden elkaar waarheden vertellen die ze nooit eerder onder ogen hebben gezien of hebben gedeeld.

Polly, Brooke en Silda zijn drie prachtige vrouwenrollen; in New York werden ze tot leven gewekt door Stockard Channing, Rachel Griffiths en Linda Lavin.

In de West End-productie loopt het helaas minder voortvarend.

Toen de cast werd aangekondigd, nam ik aan dat Clare Higgins de rol van Polly zou spelen. Zij heeft het gewicht, de stem, de ijzige blik en de fundamentele hardheid die Polly nodig heeft. Polly heeft haar hart immers met staal omringd sinds het verlies van haar oudste zoon; die kracht, afzondering en vastberadenheid vormen de kern van haar wezen. Maar nee, de rol wordt hier gespeeld door Sinéad Cusack — een actrice met de ijzeren wil van een pudding en een blik die eerder dreigt in tranen uit te barsten dan dat ze Barbara Bush van repliek zou dienen.

Cusack is volledig miscast als Polly en daardoor raakt het hele stuk uit balans.

Cusack wil geliefd zijn; Polly niet. Cusack zeurt; Polly niet. Cusack kondigt emoties vooraf aan; Polly niet. Cusack maakt het geluid van een geschrokken hondsdolle buideldas wanneer Brooke aankondigt haar boek te publiceren; Polly niet. Cusack kan niet in een rechte lijn op naaldhakken lopen; Polly wel.

Dat Cusack niet eens in de buurt komt van de echte Polly wordt des te tragischer door de aanwezigheid van Higgins, die verloren gaat in de rol van Silda. Niet dat ze geen goede Silda is, dat is ze wel, maar ze had een geweldige Polly kunnen zijn. En Cusack was waarschijnlijk een prima Silda geweest tegenover haar.

Higgins is hier op haar best wanneer ze zwijgt, kijkt of nadenkt. De blik van puur verlangen die ze op de fles whisky werpt. De gekwelde blik van pijn wanneer ze ziet dat Brooke haar moeder hoort beloven haar in de steek te laten. De vreemde, verre blik die ze af en toe naar Lyman werpt. De vrolijke overgave waarmee ze Trip bespringt voor zijn joint. Elk element van Silda is aanwezig; het enige wat Higgins nodig heeft om echt tot haar recht te komen, is een goede Polly.

Martha Plimpton worstelt om Brooke te vinden, grotendeels omdat ze geen Polly heeft om fatsoenlijk tegenaan te spelen. Maar ze vindt haar uiteindelijk wel, en het begin van de tweede akte, wanneer zij en Trip (Daniel Lapaine) diep in gesprek zijn over hun ouders, is het hoogtepunt van de productie. Ze werken samen als broer en zus en het vonkt tussen hen, waardoor ze het beste in elkaar naar boven halen. Op dat moment komt het stuk echt tot leven.

Plimpton speelt de laatste scène met grote allure, beter zelfs dan Rachel Griffiths op Broadway. Misschien dat Plimpton juist door de zwakke Polly van Cusack lagen van warmte aan Brooke kan toevoegen die geloofwaardig en invoelbaar zijn. Wat de reden ook is, haar pittige toespraak bij de boekpresentatie is indrukwekkend.

Lapaine is eigenlijk over de hele linie uitstekend als Trip. Het is een lastige rol omdat hij relatief weinig te doen heeft, behalve bemiddelen tussen zijn ouders en zus en de steunpilaar zijn voor zijn zus en tante. Maar hij slaagt er ook in om, geheel zonder tekst, op een complexe en fascinerende wijze de angst over te brengen die hij heeft geleden in de schaduw van een verloren broer en een rouwende zus. Deze Trip is gewend om buiten de schijnwerpers van de familie te staan en heeft daar ook vrede mee. Er is geen sprake van dat hij een verwend leven heeft geleid; de vertolking van Lapaine vormt zo een schril contrast met Brooke, terwijl hij overduidelijk haar grootste fan is. Een uitstekende prestatie.

Er zit een moment in de tweede akte waarin Lyman over overleven praat en iets zegt als: "Het was maar acteren en dat ging me makkelijk af." Wanneer Peter Egan deze woorden uitspreekt, klinken ze op z'n minst ironisch en pijnlijk onnauwkeurig. Want wat Peter Egan absoluut niet kan, is Lyman Wyeth spelen — niet makkelijk en eigenlijk helemaal niet. Net als Cusack is hij volledig miscast. Hij krijgt de beheerste razernij, de sudderende onrust, de pure woede of het gebroken verdriet — emoties die Lyman op verschillende momenten moet uitstralen — niet voor elkaar. Er zit geen lijn in deze Lyman: het is onsamenhangend, zwak acteren vol zwaarwichtig gestamp en droevige blikken. De manier waarop hij met een "Geen commentaar" het toneel verlaat, is tenenkrommend.

Hij sjokt over het toneel als een meelijwekkende Beertje Paddington, met de treurige blik van een dwaas. Er is geen spoor te bekennen van een voormalig staatsman, een rijke ondernemer, een man van de wereld of zelfs maar een vader en echtgenoot. Hij is een homp marsepein in een zee van kleverige sentimentaliteit en overdreven, bescheiden nietszeggendheid. Het is vreselijk om hem in de rol te zien verzuipen.

Posner moet hier de schuld op zich nemen. Dit is de verkeerde cast voor dit stuk, en als hij dat niet ziet, zou hij dit stuk niet moeten regisseren. Bovendien staat hij toe (of vereist hij wellicht) dat Cusack en Egan tot twee keer toe hinten op het geheim dat de kern vormt van het uiteenvallende gezin. Dat is nergens voor nodig en druist in tegen de aard van de personages en de situatie. En tegen de dramatiek. Het is niet nodig voor het publiek om "voorbereid" te worden op wat er gaat gebeuren; het is veel sterker als het gewoon gebeurt. Laat de schok aankomen zoals het hoort bij deze prachtig geschreven personages. Een goede regisseur zou precies dat doen.

De Old Vic wordt momenteel weer 'in the round' bespeeld, wat zorgt voor een grotere intimiteit. Voor deze cast is dat fataal; de afstand van een traditionele lijsttoneel-opstelling had Cusack en Egan wellicht nog kunnen helpen, maar nu ligt elke beweging onder een vergrootglas.

Dit is een slecht gecaste en matig uitgedachte productie van een interessant stuk hedendaags drama. Het had hier veel beter moeten zijn.

Maar het is de moeite waard voor Lapaine, Plimpton en Higgins.

Speelde Clare Higgins de rol van Polly maar...