RECENSIE: Roots, Donmar Warehouse ✭✭✭✭

Jessica Raine en Linda Bassett in Roots. Foto: Stephen Cummiskey Roots

Donmar Theatre

2 oktober 2013

4 sterren

Er vallen veel bewonderenswaardige zaken te noemen over de enscenering van James Macdonald van Arnold Weskers Roots, momenteel te zien in het Donmar Theatre, maar het meest opmerkelijke is misschien wel dat Wesker zulke sterke gevoelens had over de vervlakking van de cultuur in de tijd dat hij het stuk schreef: 1959.

Zijn betoog is eloquent, onweerlegbaar en vandaag de dag actueler dan ooit: in de kern komt het neer op het idee dat wanneer iets kostbaars wordt getransformeerd tot iets triviaals en toegankelijks zodat het voor iedereen binnen handbereik is, niemand – of in ieder geval steeds minder mensen – nog de moeite zal nemen om het kostbare te begrijpen. Men neemt dan genoegen met het alledaagse, met de weg van de minste weerstand. Vergeet de kwaliteit, als het maar makkelijk te verkrijgen is.

In dit stuk onderzoekt Wesker een aantal grote thema's: het falen van het socialisme, de teloorgang van de arbeidersklasse in Engeland, het ongemak en de bitterheid tussen de generaties door veranderende tijden, en de manier waarop mannen vrouwen stelselmatig onderschatten. Maar bij het onderzoeken van deze kwesties hanteert Wesker een vorm die volledige aandacht van de kijker vraagt voordat deze zich uitbetaalt.

De eerste akte is zware kost: somber en bijna hopeloos. De tweede akte is innemender wanneer de geduchte matriarch van de familie haar intrede doet, gevolgd door de patriarch, waardoor de contouren van het gezin scherper worden. De linies worden uitgezet en standpunten ingenomen. In de derde akte komt de hele familie samen om de nieuwe vlam van de jongste dochter te ontmoeten. Zoals te verwachten blijkt de minnaar een deugniet en lijkt de dochter op haar nummer te worden gezet. Maar dan gebeurt er iets werkelijk wonderbaarlijks.

Dit toneelstuk valt of staat met sensationele vertolkingen van de hoofdpersonages Beatie en haar moeder. In deze productie zijn zowel Jessica Raine als Linda Bassett simpelweg fabelachtig. Raine heeft misschien de makkelijkste taak: Beatie is de rebelse, vurige maar enigszins verblindde bekeerling tot het socialistische gedachtegoed van haar geliefde Ronnie, al lijkt ze de diepere redenen of het effect van Ronnie's leer op haarzelf of haar familie niet echt te doorgronden. Raine is prachtig in elk opzicht – stralend zelfs. Ze brengt vreugde en charme in elk facet van haar personage, zelfs wanneer Beatie zich als een compleet loeder gedraagt.

Bassett is magistraal als de nuchtere, dwingende en geharde moeder – ze weet de alledaagse routine van het huishouden boeiend, stoïcijns en wars van sentiment te maken. Bovendien is ze erg grappig. Op het verbazingwekkende moment dat ze de confrontatie aangaat met de pretentieuze Beatie en haar dwingt haar familie te zien voor wie en wat ze werkelijk zijn, toont ze een acteerprestatie met enorm veel inzicht en diepgang. En door die ervaring ondergaat Beatie een transformatie.

Dit zijn twee van de beste acteerprestaties die dit jaar op de Londense planken te vinden zijn.

Eigenlijk blinkt de hele cast uit; er zit werkelijk geen zwakke plek tussen. Het decor is tot in de kleinste details uitgewerkt en overtuigend deprimerend – alle lof voor het sfeervolle ontwerp van Hildegard Bechtler. Dit is geen makkelijk theater om naar te kijken, maar het is meeslepend en uiteindelijk louterend. Absoluut schitterend.

Het Donmar onder leiding van Josie Rourke is nog nooit zo goed geweest.