ELEŞTİRİ: Roots, Donmar Warehouse ✭✭✭✭

Roots oyununda Jessica Raine ve Linda Bassett. Fotoğraf: Stephen Cummiskey Roots (Kökler)

Donmar Sahnesi

2 Ekim 2013

4 Yıldız

James Macdonald’ın şu anda Donmar Sahnesi’nde sergilenen Arnold Wesker imzalı Roots yapımında hayret verici pek çok şey var; ancak belki de en şaşırtıcı olanı, Wesker’ın oyunu kaleme aldığı 1959 yılında, kültürün yozlaşması ve basitleştirilmesi üzerine bu denli güçlü hislere sahip olması.

Yazarın savunduğu düşünce oldukça etkili ve inkar edilemez, hatta bugün o zamankinden çok daha geçerli: Temelde, değerli bir şeyin herkesin kolayca ulaşılabileceği, sıradan ve erişilebilir bir şeye dönüştürülmesi durumunda; hiç kimsenin, ya da giderek azalan bir kitlenin, değerli olanı anlamak için gereken enerjiyi harcamayacağını, aksine sıradan ve kolay olana razı olacağını öne sürüyor. Niteliği boş verin, ona kolayca ulaşabiliyor musunuz? Mesele tam da bu.

Wesker bu oyunda bir dizi büyük meseleyi masaya yatırıyor: sosyalizmin başarısızlığı, İngiltere’deki işçi sınıfının çöküşü, değişen zamanın getirdiği nesiller arası anlayışsızlık ve acı, ve erkeklerin kadınları rutin olarak küçümsemesi. Ancak Wesker tüm bu konuları ele alırken, izleyicinin karşılığını alabilmesi için tam dikkat kesilmesini gerektiren bir kurgu kullanıyor.

Birinci perde oldukça sert, kasvetli ve neredeyse umutsuz. İkinci perde, ailenin heybetli anaerkil figürünün, ardından da babanın tanıştırılmasıyla daha çekici bir hal alıyor ve aile yapısı belirginleşiyor; sınırlar çiziliyor, saflar tutuluyor. Üçüncü perdede ise tüm aile, en küçük kızın sevgilisiyle tanışmak için bir araya geliyor; beklendiği üzere sevgili bir hayal kırıklığı çıkıyor ve kızın haddi bildiriliyor derken, tam o anda olağanüstü bir şey gerçekleşiyor.

Bu, başroldeki Beatie ve Anne karakterlerinin sansasyonel performansları olmadan asla işlemeyecek bir oyun; Jessica Raine ve Linda Bassett burada tam anlamıyla harikalar yaratıyor. Raine belki de daha kolay olan görevi üstleniyor: Beatie, sevgilisi Ronnie’nin yeni sosyalist düşünce tarzına hayran kalmış, isyankar ve hayat dolu bir figür; ancak Ronnie’nin öğretilerinin ne kendisi ne de ailesi üzerindeki etkisini tam olarak kavramış görünmüyor. Raine her anlamda büyüleyici, adeta ışık saçıyor. Karakterin her yönüne, Beatie’nin en çekilmez olduğu anlara bile neşe ve cazibe katıyor.

Bassett, mesafeli ama büyüleyici ve sert Anne rolünde muazzam; mutfaktaki o sıradan rutini etkileyici, metanetli ve duygusallıktan uzak bir hale getiriyor. Üstelik çok da komik. Gösteriş meraklısı Beatie’ye karşı durduğu, kızını ailesinin gerçekte kim ve ne olduğuyla yüzleşmeye zorladığı o muazzam sahnede, derinlikli ve gerçek bir içgörü sunan bir oyunculuk sergiliyor. Ve bu deneyim sayesinde Beatie bir dönüşüm yaşıyor.

Bunlar, bu yıl Londra sahnelerinde bir kadın oyuncu tarafından sergilenen en iyi performanslardan ikisi.

Aslında kadronun tamamı mükemmel, aralarında tek bir zayıf halka bile yok. Hildegard Bechtler’in titiz, detaylı ve etkileyici derecede kasvetli dekoru tam puanı hak ediyor. İzlemesi zor bir tiyatro bu; ancak bir o kadar sürükleyici, hayat dolu ve kesinlikle görkemli.

Donmar Sahnesi, Josie Rourke yönetiminde hiç bu kadar iyi olmamıştı.