RECENSIE: The Divide, Old Vic Theatre ✭✭

Richard Katz (Rudgrin), Jake Davies (Elihu) en Erin Doherty (Soween) in The Divide. Foto: Manuel Harlan The Divide

The Old Vic

7 februari 2018

Twee sterren

Boek Nu Na de vrijwel universele kritiek bij de première op het Edinburgh Festival vorig jaar, was het interessant om te zien hoe de dystopische dramaserie van Alan Ayckbourn zou worden ontvangen na een flinke snoeibeurt. Oorspronkelijk begon het als een tweeluik van zes uur, maar The Divide is nu teruggebracht tot een vlottere drie uur en vijftig minuten. Toch voelt het nog steeds veel te lang aan; wanneer het tempo in beide aktes van een uur en veertig minuten inzakt, dan sleept het ook echt voort.

Weruche Opia (Giella) in The Divide. Foto: Manuel Harlan

Het is echter niet alleen maar kommer en kwel. De voorstelling is prachtig vormgegeven en een absolute masterclass in theatertechniek. De belichting van David Plater en de video van Ash J. Woodward worden prachtig ingezet, vooral in de scènes bij een waterval. Schermen en projecties vliegen in en uit, en een trap die het podium in tweeën splijt zorgt voor een indrukwekkend beeld. Een uitstekend koor en live muzikanten zorgen voor een schitterende muzikale begeleiding. En dan is er nog het verhaal.

De cast van The Divide. Foto: Manuel Harlan

Honderd jaar in de toekomst heeft een plaag de mensheid geteisterd. In de loop der tijd zijn vrouwen dragers geworden van het mysterieuze virus, terwijl mannen er nog steeds vatbaar voor zijn. De oplossing is om de bevolking op basis van geslacht te scheiden en letterlijk te verdelen; de ‘zuivere’ mannen dragen wit en wonen in het noorden, terwijl de geïnfecteerde vrouwen in het zwart gekleed in het zuiden wonen (het is allemaal erg op het VK gericht, zonder vermelding van de rest van de wereld). Een slimme raamvertelling introduceert The Divide als een lezing door de oudere versie van hoofdpersoon Soween. Ze heeft een tragedie uit het verleden omgezet in een bestseller en vertelt het publiek erover. Dit glijdt al snel over in een relaas van de jonge Soween (de geweldige Erin Doherty), bestaande uit schoolrapporten, dagboekfragmenten, notulen, rechtbankverslagen en e-mails. We maken kennis met Soweens broer Elihu en hun gezamenlijke liefde voor klasgenootje Giella, wiens verboden heteroseksuele relatie met Elihu de hele samenleving dreigt te ontwrichten.

De cast van The Divide. Foto: Manuel Harlan

Tot zover interessant, hoewel het liefdesverhaal van Giella en Elihu wel heel erg naar Romeo en Julia neigt. Ook is er geen sprake van wat er gebeurt met mensen die niet in de strikte binaire gendereit van deze wereld passen, wat voelt als een gemiste kans voor de vertelling.

Hoewel de ongemakkelijke naïviteit van Soweens kinder- en tienerstem goed is getroffen, zijn andere elementen van Ayckbourns script minder overtuigend. De dialogen leunen te zwaar en te gemakkelijk op genderstereotypen, waarbij het idee dat iets 'typisch mannelijk/vrouwelijk' is als grappig wordt gepresenteerd. Er zitten oprecht grappige momenten in, vooral wanneer Soween en Elihu nog kind zijn, maar deze vallen in het niet bij de keuze van de schrijver om een grap over aanranding te gebruiken voor een goedkope lach. Twee uur materiaal geschrapt, en *dat* mocht blijven staan?

Sophie Melville (Sassa) en Erin Doherty (Soween) in The Divide. Foto: Manuel Harlan

Dat is nog een puntje – hoewel ik dankbaar ben dat de oorspronkelijke speelduur flink is ingekort, zijn de gaten in de verhaallijn duidelijk zichtbaar, vooral in de tweede akte. Ayckbourn had duidelijk een bredere samenzwering in gedachten met de onheilspellende hogere macht 'the Preacher', maar deze verhaallijn wordt halverwege de tweede akte plotseling laten vallen en keert nooit meer terug.

Eerlijk gezegd is deze cast te goed voor dit materiaal. Met Jake Davies als Elihu, Finty Williams als Soweens moeder, Thusitha Jayasundera als haar strenge vaderfiguur 'MaPa' en Lucy Briggs-Owen als de vrijgevochten moeder van Giella, staat er een immens getalenteerd ensemble. En natuurlijk is er Erin Doherty. Nadat ze al een verrassend hoogtepunt was in de Old Vic’s Christmas Carol, bewijst ze zich hier opnieuw als een fantastische performer. Als Soween zit ze vol warmte en moeiteloze humor, terwijl ze enorme lappen tekst met onberispelijk vakmanschap brengt. Ze overtuigt in elke fase van acht tot veertien jaar oud en je leeft vanaf het eerste moment met haar mee.

Jake Davies (Elihu) in The Divide. Foto: Manuel Harlan Maar *The Divide* is een stuk dat niet kan kiezen welk genre het wil zijn. De opzet presenteert een dystopische sciencefictionwereld, maar Ayckbourn kan het niet laten om zijn kenmerkende 'comedy of manners'-dialogen in het verhaal te mengen. Deze twee elementen passen nooit echt bij elkaar en maken te veel licht van duistere situaties. Na een lange zit en veel tragiek is er eindelijk hoop voor Soween en consorten, en eindigen we met een prachtig beeld van eenheid, solidariteit en vrede.

Althans, dat dachten we. Want het stuk gaat vervolgens nog 20 onnodige minuten door met een afgezaagd en gekunsteld epiloog dat de rest van het stuk effectief weet te besmeuren. Alles keert binnen drie jaar terug naar wat een publiek in 2018 als 'normaal' zou herkennen, en het feit dat de plaag waar alles mee begon ineens niet meer bestaat, wordt nooit echt uitgelegd. Bevrijd uit hun eenzijdige samenleving worden de voorheen 'preutse' vrouwen seksbelust rond de mannen die ze net hebben ontmoet, en worden daar vervolgens direct op een pijnlijke manier voor 'slut-shamed'. Je doet het als vrouw blijkbaar nooit goed. De mannen worden niet op dezelfde manier bekritiseerd, want natuurlijk niet.

Soween wordt, nadat ze herhaaldelijk heeft gezegd niets met mannen te maken te willen hebben, op onverklaarbare wijze gekoppeld aan de saaie vriend van haar broer (Martin Quinn, die zijn best doet in een volstrekt ondankbare rol). Zijn enige kenmerk is dat hij volhoudt – wat de kwalijke mythe voedt dat vrouwen alleen maar 'hard to get' spelen en dat ze, als je ze maar vaak genoeg mee uit vraagt, uiteindelijk wel toegeven! Het voelt alsof Soween tekort wordt gedaan; na het verliezen van beide vrouwen naar wie ze haar hele jeugd verlangde, wordt ze opgezadeld met deze sukkel. De implicatie dat ze bij een man eindigt omdat iedereen dat doet en haar geaardheid van het ene op het andere moment kan veranderen, voelt hoe dan ook niet goed aan.

Zelfs na de inkortingen en ondanks de hoogwaardige kwaliteit van de enscenering, is The Divide met zijn rammelende en problematische script nog steeds niet rijp voor het grote publiek.

Mijn oordeel? Prachtig vormgegeven, jammer van het einde.

BOEK NU VOOR THE DIVIDE IN THE OLD VIC