ELEŞTİRİ: Committee Müzikali, Donmar Warehouse ✭✭✭✭✭

Committee

Donmar Warehouse

12 Temmuz 2017

5 Yıldız

Hemen Bilet Alın Hiç şüphesiz bu, bu yıl izleyeceğiniz en heyecan verici yeni müzikallerden biri. Başarılı aktör ve şarkıcı Hadley Fraser ile Donmar'ın aynı derecede harika Sanat Yönetmeni Josie Rourke, ilham verici yönetmen Adam Penford ile güçlerini birleştirerek tamamen yeni, taze ve güzel bir işe imza atmışlar. Oyun, tam adıyla söylemek gerekirse 'Kamu Yönetimi ve Anayasa İşleri Komitesi'nin Whitehall'un Kids Company ile olan ilişkisi üzerine sözlü kanıt topladığı' o günün 90 dakikalık sürükleyici bir özeti niteliğinde.

Eğer gündemi kaçırdıysanız hatırlatalım; Kids Company, aileleri, devlet veya diğer hayır kurumları tarafından bir şekilde ihmal edilmiş çocuklara ulaşma konusunda çığır açan çalışmalar yapan ve artık kapanmış olan bir yardım kuruluşuydu. Karizmatik, egzotik ve yüksek eğitimli Camila Batmanghelidjh tarafından kurulan ve yönetilen kurum, genellikle çaresiz koşullarda olan ve diğer kurumlar tarafından reddedilen en zorlu çocukları kendine çekiyordu. Batmanghelidjh'in, karşılaştığı zorlukların boyutu ne olursa olsun hiçbir çocuğun geri çevrilmemesi gerektiğine dair korkusuz inancı, Kids Company'nin varlığının ve yaptığı her şeyin temelini oluşturuyordu.

Batmanghelidjh aynı zamanda yorulmak bilmez ve yetenekli bir bağış toplayıcıydı ve toplumun her kesiminden destek alıyordu. Burada bir parantez açmalıyım: Kendisini ilk kez BBCTV'nin Newsnight programında ve ardından Royal Opera House'un bir program kitapçığındaki makalede tanıdım. Onlara bir çek gönderdim; bu bağış hakkında daha fazla bir şey duymayı beklemezken, Batmanghelidgh'den paranın nerede, nasıl ve neden harcandığını ayrıntılarıyla anlatan uzun bir mektup aldım. Bu türden dikkat çekici bir kişisel bağlılık, hükümetin üst kademelerindeki bazı destekçiler de dahil olmak üzere giderek büyüyen bir hayran kitlesi topladı. Nihayetinde, bu durum belki de yardım kuruluşunun sonunu hazırladı. Siyasetin bildiğimiz gibi kıran kırana bir rekabet alanı olması sebebiyle; Westminster bağışçılarının gözlemcileri –yani başlığımızdaki bu 'Komite'– kurumda bulabildiklerinden daha katı bir mali yönetim talep ederek hayır kurumunu parçalamak üzere harekete geçti ve kısa sürede onu yerle bir etmeyi başardı. Bu süreçte kaç çocuğa gerçekten 'yardım ettikleri' ise sanırım hiçbir zaman tam olarak anlaşılamadı.

Oyunun metni, Westminster'ın o 'Yüce ve Dolgun Maaşlı' isimlerinin müzakereleri sırasında bizzat konuşulan veya yazılı kanıt olarak sunulan her şeyden oluşuyor. Robert Jones'un Poppy Hall gözetimindeki dekor ve kostümleri, Komite'nin adeta inini kurduğu Portcullis House'daki Grimmond Salonu'nu kusursuz bir detayla yeniden yaratıyor. Stilize edilmiş 50'ler tarzı bir frizin her iki yanında, eski Liberal Parti liderinin yüzünü bir çizimde ve büst olarak görüyoruz: aynı kişiyi temsil eden üç farklı estetik ifade biçimi – bu da tüm prodüksiyonun ne hakkında olduğuna dair zarif bir hatırlatma. Bu arada, gerçeklik hissi prodüksiyonun her detayına işlenmiş durumda. Bu durum, gerçek hayattaki muadillerine ürkütücü derecede benzeyen komite panelinin seçimlerine kadar uzanıyor; oyuncuların rollerini araştırmak için ne kadar büyük çaba sarf ettiklerini söylemeye gerek bile yok. Kayıtlara geçsin diye söyleyeyim, o gerçek kişiler de gösterimlere katıldılar – yani neden kendilerine gösterilen bu ilgiyi görmek istemesinler ki? – ve prodüksiyondan oldukça memnun kaldıklarını belirttiler.

Gerçekçilikten uzaklaşılan anlar ise Katip'in (Joanna Kirkland'ın klasını konuşturduğu bir başka unutulmaz karakterizasyon) seyirciye yaptığı açılış konuşmasında ve hepsinden önemlisi müzikal metinde karşımıza çıkıyor. Tom Deering tarafından nefes kesici bir hayal gücü ve beceriyle düzenlenen bu metin, genellikle diyaloglarda konuşulanların tekrarından oluşuyor. Besteci, Batı Yakası'nda (West End) uzun yıllardır duyduğumuz en iyi yazılmış yeni partisyonu sunuyor. Sadece bir yaylı çalgılar dörtlüsü ve piyanoda Torquil Munro ile, Will Stuart'ın orkestrasyonları, parlamento oturumunun o sıkıcı ve ağır ilerleyen gerçekliğini tamamen dönüştüren bir müzikal manzara örüyor. Stuart'ın her cümle ve vuruştaki titizliği, bazen fon müziği üzerine konuşulan, bazen de müzikle birlikte söylenen sözlerde en üst düzeyde incelik yaratıyor. Sahne aksiyonunu bu metin ve müzikle nasıl dengeleyeceğini çok iyi bilen Penford'un yönetiminde sonuç tam bir nakavt etkisi yaratıyor. Hareket Direktörü Naomi Said'in eğitimli politikacı jestlerinden oluşan koreografisi, Jack Knowles'un ışık efektleri ve Nick Lidster'ın kusursuz ses tasarımıyla yaratıcı ekip harikalar yaratıyor.

Evet, bunun oldukça alışılmadık bir iş olduğu konusunda hemfikirim. Ancak inovasyonun doğası zaten bu değil midir? Unutmayalım ki biz Londra'da, müzikal tiyatronun gittiği yön açısından zamanın biraz gerisinde kalabiliyoruz. National Theatre'ın son dönemdeki 'wonder.land' ve 'The Pacifist’s Guide To The War On Cancer' gibi yapımları, sektörün müzikal tiyatroda hikaye anlatmanın farklı yolları üzerine çok daha iddialı düşündüğünün önemli göstergeleri. Bu eser de 'iddialı ve özgün' kategorisine giriyor; bu yüzden 'müzikal tiyatro'nun ne olduğuna dair kalıplaşmış yargılardan arınmış bir göz ve kulakla yaklaşılmalı.

Panel ile davet edilen iki kişi (Batmanghelidjh ve vakfın 20 yıl boyunca yönetim kurulu başkanlığını yapan Alan Yentob) arasındaki 'çatışma'da bolca dram var. Üstün yetenekli performansçılar Sandra Marvin ve Omar Ebrahim'in ellerinde, bu iki karakter kendilerine karşı saf tutan 'Düzen' (Establishment) ile savaşıyor. Marvin, yardım kuruluşunun kurucusuna has o gösterişli tiyatral tavrıyla büyüleyiciyken, Ebrahim ise sisteme olan sabrının sonuna geldiğini fark eden eğitimli ve varlıklı bir BBC bürokratının sesi oluyor. Duncan McLean'in video tasarımı, karakterler komiteye karşı otururken bile onları net bir şekilde görmemizi sağlıyor.

Kids Company'nin karşısında ise kuralcı yasalcılığın güçleri sıralanmış durumda. Komite Başkanı Bernard Jenkin MP (Muhafazakar Parti), Alexander Hanson'ın ustalıkla yansıttığı yaralı bir siyasi hırsın sızdırdığı o itici ve kendinden memnun tavrıyla sahnede. Ona eşlik eden Liz Robertson'ın canlandırdığı Cheryl Gillan MP, zarif topuklu ayakkabıları ve pahalı saç modeliyle, hiçbir zaman yüksek mevkilere gelemeyecek ama tüm rakiplerini alt edecek bir taşra hanımefendisi portresi çiziyor. Rosemary Ashe'in hırçın Kate Hoey (İşçi Partisi) ve Anthony O’Donnell’ın dalkavuk Paul Flynn (İşçi Partisi) yorumları da bu tabloyu tamamlıyor. Bu 'canavarların' gerçek versiyonlarının oyunu izleyip de gördüklerinden utanç duymamaları, sanırım politikacıların o devasa kibrinin ve kalın derili olmalarının bir kanıtı. Elbette sarsılmaz İngiliz değerleri... Muhteşem demokrasimizin temel taşı. Bu karakterlerin yarattığı tatsız etkiyi hafifletmek için oyuncular zaman zaman başka 'anonim' kişileri de canlandırıyorlar.

Adil olmak gerekirse, Kids Company gibi küçük operasyonları paramparça etmenin bu müdahaleci tipler için çocuk oyuncağı olduğunu kabul etmek lazım; hele ki Ekonomi ve Ülkenin Geleceği (bakınız: Brexit) gibi daha büyük hedefleri yağmalamadaki enerjileriyle kıyaslandığında. Bu belki başka bir günün tartışma konusu olabilir; ancak metinde bu tür detaylara da değiniliyor. Earlham Street'teki bu tiyatrodan gelecekte de bu tür son derece özgün yapımlar görmeye devam edeceğimiz kesin.

Şehirde buna benzer başka bir şey yok. Hatta hiçbir yerde yok. Bu oyunu iki kez izledim ve her iki seferde de konuya yabancı olsalar bile insanların bu meseleleri ne kadar önemsediği açıkça görülüyordu. Eğer kaçırırsanız üzülürsünüz. Tıpkı Kids Company'nin kapanmasına üzülündüğü gibi.

Fotoğraflar: Manuel Harlan

COMMITTEE İÇİN BİLET AYIRTIN