RECENSIE: Aida, Opera Holland Park ✭✭✭

Heather Shipp als Amneris en Peter Auty als Radamès. Foto: Robert Workman Aida

Opera Holland Park

19/07/15

3 sterren

Muziek of theater geschreven voor speciale gelegenheden blijft vaak precies dat: een gelegenheidswerk. Geschikt voor het evenement, maar zonder de artistieke zeggingskracht of het uithoudingsvermogen voor herhalingen. Er zijn echter uitzonderingen, en Verdi’s Aida is een opmerkelijke en nog altijd actuele les in hoe je een groots spektakel creëert dat tegelijkertijd een intiem innerlijk drama van grote complexiteit herbergt – krachtig genoeg om te ontroeren, niet alleen om te imponeren. Elke geslaagde productie moet beide aspecten even goed laten werken; hoewel dat muzikaal het geval was bij Holland Park, werkten de enscenering en vormgeving niet altijd mee.

Het had niet veel gescheeld of deze opera was er nooit gekomen. Tegen het eind van de jaren 1860 hield Verdi zich meer bezig met het beheer van zijn landgoed dan met componeren, en er was een vorstelijk honorarium van de Khedive van Egypte voor nodig om hem de opdracht voor de opening van het Operagebouw van Caïro te laten aanvaarden. Maar eenmaal aan de slag gebruikte hij het libretto van Ghislanzoni om zijn indrukwekkendste reflecties op papier te zetten: het conflict tussen individu en gemeenschap, de tirannie van de geestelijkheid en dat eeuwige thema in al zijn werk – vaders en dochters. Hoewel de opera beroemd, of zelfs berucht, is om de luidruchtige triomfmarsen in de tweede akte, wordt die reputatie gelogenstraft door het merendeel van de partituur, die getuigt van uiterste subtiliteit in zowel de zanglijnen als het orkestrale palet. Deze contrasten zijn in een semi-openluchtsetting lastig over te brengen, maar Opera Holland Park heeft inmiddels veel ervaring met hun locatie, en de uitdaging van deze contrasten werd in deze productie goed aangegaan.

Gweneth-Ann Jeffers als Aida en Peter Auty als Radamès. Foto: Robert Workman Ondanks de faam en het belang binnen het repertoire wordt Aida niet zo vaak opgevoerd, zeker niet in Londen. De verklaring hiervoor ligt vermoedelijk bij de kosten voor cast, kostuums, decors en de bijbehorende faraonische pracht en praal. Een sobere productie is simpelweg ondenkbaar. Maar er lijkt ook een zekere twijfel te bestaan over de juiste stijl. Moet het oriëntalisme van het origineel worden genegeerd of juist vol overgave worden omarmd? Een sterke regievisie is hier essentieel, en op dit punt blijft regisseur Daniel Slater enigszins in het midden. We beginnen in een moderne setting en verschuiven dan geleidelijk naar een traditionelere vertolking, zonder dat de overgang tussen de twee dramatisch expliciet wordt gemaakt. Hoewel dit het plezier van de avond niet wezenlijk aantast, had de opera baat gehad bij een duidelijke keuze voor één overkoepelende visie, of die nu traditioneel of subversief was geweest.

De bewaard gebleven mock-Jacobean gevel van Holland House vormt een passend grandioos decor voor een podium met drie reusachtige Egyptische godenbeelden. Ontwerper Robert Innes Hopkins plaatst ons in een museumgalerij tijdens een chique receptie, georganiseerd door Amneris (Heather Shipp) en haar vader, de Koning (Keel Watson), met Ramfis (Graeme Broadbent) als gastheer. Een onvermijdelijk omgevallen drankje vormt de aanleiding voor Aida (Gweneth-Ann Jeffers) om in schoonmaakkleding de vloer te betreden; een veelbetekenende blik tussen haar en Radames (Peter Auty), opgemerkt door Amneris, zet het plot in gang. Het thema van de uit de hand gelopen museumreceptie houdt aan tot het einde van de tweede akte, waarbij Radames wordt uitgerust voor de strijd met een historisch harnas en de museummedewerkers veranderen in de Ethiopische gevangenen. De triomfscène is gevuld met juwelen en schatten die uit de rest van de museumcollectie lijken te zijn geplunderd, gevolgd door een orgie die wordt gevoed door wit poeder en een regen van bankbiljetten. De rust keert terug bij de ‘Nijl-scène’ en de uiteindelijke veroordeling. Hier stapt de regie eindelijk opzij en krijgen de confrontaties tussen Aida en haar vader, en Radames en Amneris, hun volle emotionele en dramatische gewicht, leidend naar een ontroerende hereniging. Toch bekruipt je het gevoel dat er een kans is gemist om Verdi’s afkeer van de machtige geestelijkheid, die Egypte feitelijk bestuurt, meer kracht bij te zetten. Antiklerikalisme is een dominant thema in de vierde akte en in Verdi’s hele artistieke leven. Hoewel Heather Shipp dit als Amneris krachtig overbracht, is het jammer dat de productie dit thema niet duidelijker visualiseerde.

Graeme Broadbent als Ramfis en Keel Watson als de Koning. Foto: Robert Workman

Ondanks deze uiteenlopende signalen bleef de muzikale kwaliteit van de uitvoering uitstekend overeind. De City of London Sinfonia onder leiding van dirigent Manlio Benzi beleefde een sterke avond. De koperblazers hebben veel te doen, van triomfantelijk tot dreigend, en alle hindernissen werden glansrijk genomen. Elders was er alle felheid en kracht die je bij de ceremoniële momenten verwacht, afgewisseld met subtiele solo’s en kamermuziekachtige intermezzo's. Benzi had goed oog voor zijn zangers in de begeleiding, al werden sommige koren in een moordend tempo gezongen. In de titelrol maakte Jeffers vocaal indruk met verfijnde lijnen in de intieme scènes en de kracht om boven het ensemble uit te stijgen. Haar vertolking kwam pas echt tot leven in de laatste twee aktes, vooral in het hartstochtelijke duet met haar vader Amonasro (Jonathan Veira), die van elke noot in zijn relatief kleine rol iets bijzonders maakte. Peter Auty was helaas onwel en speelde de rol van Radames alleen op het toneel, terwijl een vervanger in de orkestbak de zangpartij op zich nam. Dankzij de kwaliteit van deze invaller en het geloofwaardige acteerwerk van Auty deed dit nauwelijks afbreuk aan de ervaring. Misschien wel het interessantste personage is Amneris; zij beleeft de zwaarste dilemma's en haar innerlijke leven is het meest tastbaar. Zij belichaamt het conflict tussen persoonlijke verlangens en plicht aan de staat. Na een wat stroef begin wist Heather Shipp deze dimensies krachtig neer te zetten met haar heldhaftige en meeslepende stem. Keel Watson en Graeme Broadbent waren sterke bas-tegenspelers als de farao en de hogepriester. In een werk dat zo zwaar leunt op het koor, leverde het Opera Holland Park Chorus uitstekend werk, niet alleen vocaal maar ook in de choreografie van Maxine Braham.

Dit is een meesterlijke opera die vele interpretaties toelaat, maar er is geen ruimte voor compromissen. Uiteindelijk moet het ofwel traditioneel gedaan worden met de volle overtuiging dat de thema's vandaag de dag nog even relevant zijn als in 1860, ofwel moet er gekozen worden voor een volledig doordacht alternatief scenario. Ondanks de uitstekende muzikale en visuele kwaliteiten maakt deze productie nooit echt die definitieve keuze. En als er één les is in dit verhaal, dan is het wel dat je een standpunt moet innemen en daar tot het bittere eind bij moet blijven.

Bezoek de website van Opera Holland Park voor meer informatie.