RECENSIE: All On Her Own - Harlequinade, Garrick Theatre ✭✭✭✭✭

Zoe Wanamaker in All On Her Own. Foto: Johan Persson All On Her Own/Harlequinade

Garrick Theatre

4 november 2015

5 sterren

Koop tickets All On Her Own De titel is misleidend. Ze mag dan de enige persoon op het toneel zijn, ze is niet alleen. Ze deelt de ruimte met een whisky-karaf waarvan de inhoud wordt verorberd op een wijze, en met een voortvarendheid, waar zelfs Claire in A Delicate Balance van zou opkijken. En met haar overleden echtgenoot - hij stierf op de bank waar ze nu met venijn, verdriet of een mengeling van beide naar staart - wiens aanwezigheid als een onvermijdelijke mixer fungeert in haar whiskydieet. De verwachting van tranen, doodsangst en omgevallen glazen is voelbaar. Dit is All On Her Own, Terrence Rattigans korte monloog (in 1968 geschreven als hoorspel voor de BBC) die nu in ere is hersteld als onderdeel van het Kenneth Branagh-seizoen in het Garrick Theatre. Onder regie van Branagh en Rob Ashford, en met Zoë Wanamaker in de hoofdrol, is deze herneming waarschijnlijk de best mogelijke uitvoering van dit stuk.

Zoe Wanamaker in All On Her Own. Foto: Johan Persson

Dat is geenszins bedoeld als kritiek op Rattigans schrijfstijl: integendeel, de tekst is sober, emotioneel en intens menselijk, en verkent thema's als verlies, spijt en schuld op een scherpzinnige manier. Je twijfelt er geen moment aan dat zich hier een ware tragedie voor je ogen voltrekt, ook al is het doorspekt met wrange humor en gepresenteerd alsof het een gemoedelijke huiskamerkomedie zou kunnen zijn.

Rattigan heeft het qua reputatie zwaar te verduren gehad; velen beschouwen hem als ouderwets en een observator van tijden en mensen die inmiddels slechts herinneringen zijn. Zulke oordelen slaan de plank volledig mis. De waarheid is dat hij, zoals alle grote schrijvers, door te schrijven over wat hij kende, universele thema's aansneed die ons allemaal kunnen en zullen raken.

Hier is dat de dood. Het overlijden van een geliefde en de gevolgen daarvan. Hij neemt het publiek mee in een bescheiden emotionele achtbaan terwijl Wanamakers personage, Mrs Hodge, praat over de eenzaamheid van haar lege echtelijke woning en deze opnieuw onder ogen ziet, met whisky als haar favoriete metgezel.

Wanamaker haalt alles uit de kast; haar stem resoneert van wanhoop en passie (met af en toe een vleugje verontwaardiging) en ze beschikt over het fabelachtige vermogen om een stilte te laten vallen die zowel ongemakkelijk als veelzeggend is. Haar ogen zijn verbazingwekkend en wonderbaarlijk dwingend. De melodramatische aspecten van de tekst neemt ze moeiteloos voor haar rekening, waardoor ze natuurlijk en geloofwaardig overkomen. En haar talent voor spottende karikatuur is ronduit voortreffelijk.

Het is een statisch stuk, een feit dat voortkomt uit de oorsprong als hoorspel. Maar het is daar niet minder interessant om, dankzij het fraaie decorontwerp van Christopher Oram en het glansrijke acteerwerk van Wanamaker. De regie is strak en vakkundig, en als geheel is het een waardevolle bespiegeling op kwesties die werkelijk universeel zijn.

Maar het eigenlijke doel van deze productie is glashelder: het zet resoluut en uitdagend een sfeer neer van sombere, oprechte introspectie. Hierdoor verlang je als toeschouwer des te meer naar de verleidingen van een luchtige komedie, die daarna veel gemakkelijker te verteren is. Wat ons brengt bij

Kenneth Branagh en Miranda Raison in Harlequinade. Foto: Johan Persson Harlequinade

Wat een inspirerend jaar was 1946! Het was het jaar waarin de NHS, de Arts Council en CEMA (de commissie ter bevordering van muziek en kunsten) het levenslicht zagen. Het doel van CEMA was om het moreel op te kriken en de Britse cultuur en waarden, waarvoor in de Tweede Wereldoorlog was gevochten, te promoten. Het financierde theatertournees naar regio's in het land waar de bevolking niet bepaald overladen werd met culturele keuzes. In het huidige politieke klimaat lijkt het idee van CEMA wel een sprookje.

Dat moet voor Rattigan ook zo gevoeld hebben, want zijn stuk Harlequinade drijft flink de spot met CEMA en met The Old Vic, een van de belangrijkste leveranciers van deze reizende producties. Maar Rattigan is niet gemeen; hij is liefdevol terwijl hij een delicaat, bruisend en hilarisch theatraal sprookje brouwt. Zoals alle goede sprookjes heeft het een duidelijke moraal: theater is prachtig. De herneming van Harlequinade, geregisseerd door Branagh en Ashford, die nu in het Garrick Theatre te zien is (in een 100 minuten durende ervaring inclusief All On Her Own zonder pauze), is een ware openbaring. Meestal wordt Harlequinade getoond als voorprogramma van The Browning Version, een van Rattigans meesterwerken. Naar mijn mening heeft die combinatie nooit goed gewerkt en leek Harlequinade altijd wat flets en irritant in vergelijking met The Browning Version. Maar hier, bevrijd uit de schaduw van het voorprogramma en vol in de schijnwerpers gezet — prachtig voorbereid door de intense duisternis van All On Her Own — krijgt het stuk de kans om te schitteren.

En schitteren doet het.

Tom Bateman en John Dalgleish in Harlequinade. Foto: Johan Persson

Dit is een ware traktatie, oprecht vermakelijk, constant grappig en heerlijk onnozel. Vrijwel elk theatraal cliché en elke karikatuur wordt op uitvergrote en voorbeeldige wijze tot leven gewekt: het armoedige toergezelschap; de hardwerkende stage manager die de excessen van de acteurs probeert te verbloemen; de ego's; de verborgen geheimen; de sterrenwaanzin; de drang naar de spotlights (of welk licht dan ook, zolang je er maar goed in uitkomt); de alcoholistische grande dame; de hopeloze rasacteur; de figuranten die hun moment in het centrum van de belangstelling opeisen; de agent en een goede grap met een gummiknuppel; de sterren die veel te oud zijn voor hun rollen maar dapper doorzetten. Het wordt allemaal samengeklopt tot een aanstekelijk schuim van dwaasheid.

Branagh is in topvorm als Arthur Gosport, de ster en leider van het gezelschap dat Romeo en Julia opvoert voor een publiek dat hij eigenlijk beneden zijn stand vindt. Er is echt talent voor nodig om als volleerd Shakespeare-vertolker zijn woorden zó slecht te brengen, maar Branagh klaart dit klusje magnifiek: zijn Gosport spreekt de teksten uit zonder enige schoonheid, begrip of charme. Het is erg grappig. (Wat wel een beetje schokkend was, was het besef dat Branaghs pogingen tot 'slecht Shakespeare-spel' erg bekend voorkwamen; het niveau van Gosport lijkt verdacht veel op wat tegenwoordig regelmatig te horen is bij de RSC of de National-podia.)

Als een sluipende, ijdele tijger beweegt Branagh over het toneel, wapperend met zijn pruik, bevelen en beledigingen uitdelend, en constant nieuwe trucjes uitproberend om zijn medespelers te overvleugelen. Hij is de motor van deze productie. Zijn energieke jacht op lachers, zowel subtiel als lomp, werpt zijn vruchten af. Hij is sensationeel. Zijn belachelijke repetitie voor een zwaardgevecht met Stuart Neal (die een perfecte, ijdele matinee-idool neerzet als Mercutio/Fred Ingram) is Monty Python-waardig.

Zoe Wanamaker als Dame Maud in Harlequinade. Foto: Johan Persson

Miranda Raison blijkt net zo bedreven in het benutten van de komische mogelijkheden van een personage wiens talent aanzienlijk kleiner is dan dat van haarzelf, en wiens schoonheid is vervaagd terwijl die van Raison dat niet is. Haar fletse, overdadige make-up zet haar Edna Selby treffend neer als een actrice die zich wanhopig vastklampt aan de herinnering aan haar jeugd en aan haar huwelijk met Gosport om haar carrière veilig te stellen. Ze evenaart de energie van Branagh wonderwel; haar scène met de verliefde agent (John Dagleish in een heerlijke bijrol, die pas laat opkomt maar met gemak de lachers op zijn hand krijgt) is werkelijk hilarisch.

Zoë Wanamaker zet de volledige diva-modus aan als een soort beschonken keizerin-weduwe van het toneel. Op een gegeven moment valt ze theatraal in katzwijm, wat voor een open doekje zorgt; later zorgt haar betoog over hoe je het woord "bitch" correct uitspreekt voor tranen van het lachen. Gekleed als de voedster van Julia ziet Wanamaker eruit als een kruising tussen Lady Grantham en Princess Leia; volkomen fascinerend.

Het hardst werkende personage in het stuk is toneelmeester Jack Wakefield, hier met hart en ziel gespeeld door Tom Bateman. In elke klucht is er een relatief ondankbare rol waar de excentrieke, grappige personages omheen draaien: in Harlequinade is dat de rol van Wakefield, hoewel Rattigan hem een paar momenten van humor gunt die helemaal van hemzelf zijn. Bateman levert een puike prestatie, waarbij hij slechts af en toe iets te hard aanzet. Hij is het personage dat het louterende moment van inzicht krijgt: dat theater alles waard is en dat niets of niemand je in de weg mag staan bij het najagen van je theatrale dromen. De rest van de cast doet het uitstekend, hoewel Hadley Fraser niet zó onnozel hoeft te zijn om zijn rol te laten werken, en Vera Chok even zou mogen ontspannen om Miss Fishlock te zijn in plaats van zo overduidelijk te "acteren". Er zijn fijnzinnige bijrollen van Jessie Buckley, Jack Colgrave Hirst en Michael Rouse, die de muzikale intermezzo's sfeervol begeleidt op de piano.

Orams decorontwerp is hier perfect: stijlvol sober om de ontberingen van een rondreizend gezelschap weer te geven, maar ook eigenzinnig en vrolijk. De belichting van Neil Austin is voortreffelijk en ook grappig, vooral in de scènes waarin het sterrenkoppel probeert de juiste hoeveelheid licht te vinden die past bij hun leeftijd.

Deze productie blaast Harlequinade nieuw leven in en bewijst dat het een scherp, inzichtelijk stuk vol komisch genot is, boordevol theatrale inside jokes en zelfs een knipoog naar een Gilbertiaanse ontknoping rond de vraag hoe een gevangenisstraf wegens bigamie kan worden voorkomen.

Een heerlijke avond in het theater.

All On Her Own en Harlequinade zijn tot en met 13 januari 2016 te zien in het Garrick Theatre Lees meer over het Kenneth Branagh-seizoen in het Garrick Theatre