RECENSIE: Bodies, Royal Court Theatre ✭✭

Hannah Rae en Justine Mitchell in Bodies. Foto: Bronwen Sharp Bodies

Royal Court Theatre

11 juli 2017

Twee sterren

Boek Nu Er is iets gedenkwaardigs aan Vivienne Franzmanns nieuwe toneelstuk Bodies. Het blijft aan je plakken en dwaalt onheilspellend door je hoofd na het verlaten van het theater, maar niet op een positieve manier. Bodies vertelt het verhaal van Clem (Justine Mitchell) en Josh (Jonathan McGuinness, die bewonderenswaardig invalt voor een zieke Brian Ferguson), een stel dat zo wanhopig is om een kind te krijgen dat ze helemaal naar India zijn gereisd om de diensten van een draagmoederschapkliniek in te schakelen. Tegelijkertijd is Clem druk met de zorg voor haar zieke vader David (Philip Goldacre), die lijdt aan de spierziekte ALS.

Philip Goldacre in Bodies. Foto: Bronwen Sharp

Voor Clem is dit draagmoederschap een laatste strohalm. Ze is vaker zwanger geweest, maar geen enkele zwangerschap voldroeg ze. Er spreekt een enorme wanhoop uit haar situatie, niet in de laatste plaats door haar bereidheid om de halve wereld over te reizen voor haar wens. Naarmate het stuk vordert, ontdekken we dat ze tot nog veel meer bereid is.

Hannah Rae in Bodies in het Royal Court. Foto: Bronwen Sharp

Het begin is veelbelovend. Het decor van Gabriella Slade is modern en strak: veel blank hout en glas. Dankzij schuifdeuren kunnen de personages delen van hun leven waar ze niet mee geconfronteerd willen worden bijna letterlijk afsluiten, of barrières wegnemen naar eigen wens. Er hangt een sfeer van kaalheid in het decor, die gecontrasteerd wordt door een rond projectiescherm op een van de muren, wat doet denken aan een baarmoeder. Er verschijnen enkele rake beelden op, maar over het algemeen voelt het wat overbodig.

Lorna Brown in Bodies in het Royal Court Theatre. Foto: Bronwen Sharp

Vroeg in het stuk zitten een paar sterke scènes die de kracht van de relatie tussen Clem en haar man Josh laten zien, op die ontspannen, vanzelfsprekende manier die succesvolle langdurige stellen kenmerkt. Maar dan belanden we bij het thema van hun kinderloosheid, en daar blijven we helaas in hangen.

Er is potentie voor medelijden met Clem, maar afgezien van de medische kwesties is ze vaak de architect van haar eigen ongeluk. Ze praat uitvoerig over hoe onvervuld ze is als vrouw zonder kind – een problematische denkwijze op zich, omdat het suggereert dat de enige functie van een vrouw in het leven voortplanting is. Er wordt gestrooid met zware metaforen, van het weer tot vogels, en de dialogen vervallen regelmatig in bloemrijk proza, vooral in de delen waar we een inkijkje krijgen in Clems eigen neuroses.

Clem ontwikkelt ook een complex over het feit dat de baby is gevormd uit het sperma van haar man maar de eicel van iemand anders, en ze kwelt zichzelf met de gedachte dat de baby niet 'van haar' is. Kinderen, of het gebrek daaraan, is een onderwerp dat in het leven van veel vrouwen speelt, maar Bodies lijkt erop gebrand om elke andere keuze dan een eigen kind op natuurlijke wijze (zonder hulp van buitenaf) te devalueren. Er is geen greintje consideratie of empathie voor adoptieouders, mensen die geen kinderen kunnen krijgen, of mensen die geen kinderen willen. Clem, en in zekere zin Bodies, houdt geen rekening met hen. Wanneer de duistere waarheid over de slechte levensomstandigheden van hun draagmoeder aan het licht komt, is Clem zo geobsedeerd door haar toekomstige kind dat het haar nauwelijks lijkt te kunnen schelen. Dit ondermijnt het kernthema van Bodies: de menselijke prijs van draagmoederschap. Haar enige focus is haar kind, het kind dat haar blijkbaar compleet moet maken – haar vader, echtgenoot, vrienden en de draagmoeder zijn voor haar slechts bijkomstige schade.

Salma Hoque in Bodies in het Royal Court Theatre. Foto: Bronwen Sharp

De draagmoeder, Lakshmi (een zwaar onderbenutte Salma Hoque), wordt te vaak gereduceerd tot decorstuk en krijgt vrijwel geen diepgang als personage buiten haar rol als moeder, echtgenote en functionele baarmoeder. Als Clem eenmaal haar dochter heeft (gespeeld met precies de juiste hoeveelheid puberale pretentie door Hannah Rae), zal zij dan op een vergelijkbare manier veranderen? Zal ze haar identiteit als 'Clem' verliezen en alleen nog gedefinieerd worden door haar moederschap? Met de knagende angst dat haar dochter niet 'echt' van haar is, vraag je je af of ze ooit echt tevreden zal zijn. Het resultaat is dat Franzmann een personage heeft gecreëerd dat zo intens en onaangenaam egocentrisch is, dat het na een tijdje moeilijk is om überhaupt nog sympathie voor Clem op te brengen.

Justine Mitchell in Bodies in het Royal Court. Foto: Bronwen Sharp

Ondanks deze ondankbare taak geeft Justine Mitchell een overtuigende vertolking van de wanhopige Clem, en haar scènes die in de realiteit geworteld zijn, zijn sterk gespeeld. Lorna Brown zorgt voor de broodnodige verlichting en nuchterheid als Davids nieuwe verzorgster Oni. En nogmaals lof voor Jonathan McGuinness, die invalt als Josh. Hoewel hij zijn script in de hand heeft, legt hij veel expressie en persoonlijkheid in de rol en heeft hij een uitstekende chemie met de rest van de cast.

Uiteindelijk blijf je als kijker hunkeren naar meer diepgang van al deze personages. Wat Bodies tot de allerlaatste scène lijkt te vergeten, is dat draagmoederschap niet alleen de vrouw raakt die de baby wil – het raakt iedereen om haar heen, evenals de draagmoeder zelf. Meer verkenning hiervan was het stuk ten goede gekomen en had de negatieve gevolgen van deze wereldwijde handel grondiger laten zien. Gedomineerd en uiteindelijk geremd door zijn ongelukkige subtekst, laat Bodies het publiek achter met een ongemakkelijk gevoel, maar om de verkeerde redenen.

Tot 12 augustus 2017

BOEK TICKETS VOOR BODIES IN HET ROYAL COURT