RECENSIE: Day Of the Dog, Etcetera Theatre ✭✭✭✭

Day of The Dog

Etcetera Theatre, Camden

18-08-15

4 Sterren

Verbeeldingen van psychische aandoeningen en depressie in de literatuur en op het toneel brengen een reeks fundamentele keuzes met zich mee. Wordt het stuk verteld vanuit het perspectief van de patiënt zelf, of vanuit de mensen die deel uitmaken van de sociale kring rond die persoon? Afhankelijk van die eerste keuze openen zich verschillende paden. Bij het standpunt van het slachtoffer is een 'bait-and-switch'-strategie mogelijk, waarbij we de werkelijkheid eerst waarnemen door de ogen van iemand met een totaal andere kijk op de wereld – om ons vervolgens te realiseren dat dit een projectie is die niet door buitenstaanders wordt gedeeld. Dit kan een ontregelend effect hebben of juist laten zien dat een psychische aandoening onder bepaalde omstandigheden een unieke, verrijkende kijk op het dagelijks leven kan bieden; niet per se negatief, maar parallel aan de 'realiteit'. Kiezen we de tweede route en richten we ons op de blik van de familie, vrienden en medici, dan verschuift de focus naar een koor van onbegrip, frustratie, pijn en de verwoede pogingen tot empathisch inzicht en herstel.

De grote prestatie van Day of the Dog is dat het deze twee benaderingen tegelijkertijd weet te smeden tot een ontroerende, rake en bij vlagen komische meditatie over wat er in een gezin gebeurt als één lid zich simpelweg onttrekt aan de dagelijkse gang van zaken. Het stuk is gezamenlijk ontwikkeld, geschreven en gespeeld door drie acteurs als onderdeel van het Camden Fringe Festival. Het biedt een toegankelijk en prikkelend verslag van een zwaar onderwerp zonder belerend te worden. De makers doen recht aan de complexiteit ervan, terwijl ze toch ruimte vinden voor humor en scherp geobserveerde, geloofwaardige gezinsdynamiek. Het resultaat is bij vlagen zowel verontrustend als aangrijpend. Het is een compact, kort stuk (momenteel iets meer dan een half uur) dat zeker baat zou hebben bij verdere uitwerking, maar het past uitstekend in de intieme ruimte van het Etcetera Theatre (boven de pub Oxford Arms). Gezeten boven de bruisende drukte van Camden High Street kregen we veel stof tot nadenken mee naar huis.

De opzet is eenvoudig... het decor wordt gedomineerd door een onopgemaakt bed waar Tracey Emin trots op zou zijn, bedolven onder de attributen van iemand die er al een tijdje niet uit is gekomen: een telefoon, laptop, half opgegeten maaltijden, rondslingerende kleding. Achterin staat een tafel met meer huisraad. In het bed ligt Polly Weston (Jeannie Dickinson), wier leven tot stilstand is gekomen. Ondanks haar eerdere zelfvertrouwen, goede schoolresultaten en een druk sociaal leven met een vriend en vriendinnen, is ze plotseling alle houvast kwijt. Ze kan niet slapen, voelt zich vervreemd van haar eigen lichaam en krijgt zelfs de kleinste schoolopdrachten of dagelijkse taakjes niet meer gedaan. Diep vanbinnen voelt ze pure paniek over wat haar overkomt.

De eerste scènes draaien om de pogingen van haar moeder om haar uit bed te krijgen voor school, en wanneer dat mislukt, simpelweg om te begrijpen wat er aan de hand is. Karen (Gina Radford) is een overwerkte alleenstaande moeder die een baan, huishouden en de opvoeding van twee tieners probeert te combineren met haar eigen sociale leven. Het gezin wordt gecompleteerd door de jongere zus Harriet (Francesca Burgoyne), die schommelt tussen ergernis en empathie voor haar zus, bezien vanuit een heel eigen, jonger perspectief.

In zekere zin gebeurt er niets. Er is geen plot in de traditionele zin, maar eerder een opeenvolging van pijnlijke gesprekken, ruzies en protesten over meerdere dagen. Hierin wordt de moeizame zoektocht naar betekenis en een oplossing verkend in het aanschijn van de verlammende stilstand die een depressie is. Wat de toeschouwer bijblijft, is het besef dat een indirecte, zachte benadering vaak meer oplevert dan de gebruikelijke rationele argumenten en de roep om herstel.

Karens wanhopige zoektocht naar een duidelijke verklaring botst op het feit dat psychische aandoeningen soms geen aanwijsbare externe oorzaak hebben. Is het de afwezige vader van Polly? Is het haar vriendje dat ze net heeft afgewezen? Is er iets op school gebeurd? Karen probeert met rationele logica de boel van buitenaf te forceren, wat uitmondt in woede en agressie. Harriet bereikt veel meer vanuit haar meer onbezonnen, naïeve perspectief door simpelweg voor te stellen een bordspel te spelen of bij haar zus te blijven logeren. Door die ongedwongen nabijheid durft Polly even uit haar schulp te kruipen. De twee zussen hebben een plagende vertrouwdheid met elkaar waar oprechte humor uit spreekt. Er is hier geen sprake van genezing, enkel de erkenning dat sommige strategieën beter werken dan andere.

Het enige aspect dat momenteel lijkt te ontbreken in de tekst, is de analyse van of interventie door buitenstaanders. Hoewel de komst van een medisch professional in de vorm van een vierde personage de intimiteit van de gezinskring zou kunnen doorbreken, zou het onderwerp nog steeds behandeld kunnen worden in gesprekken over gegeven adviezen. Dramatisch gezien is het nu wat ongeloofwaardig dat Karen geen medische hulp heeft ingeschakeld. Bovendien zou het toevoegen van professionele adviezen als onderwerp van debat binnen het gezin een extra perspectief bieden, zonder direct te hoeven buigen voor een puur medische diagnose.

De acteurs weten in korte tijd veel emotionele diepgang te bereiken. Radford schakelt zeer effectief tussen empathie, woede en de frustratie die ze voelt ten opzichte van haar dochter. Ze wekt bovendien veel sympathie bij het publiek als een ouder die tot het uiterste wordt gedreven en elke dag alle ballen hoog probeert te houden. Burgoyne zet een indrukwekkende tiener neer; de combinatie van onbeholpenheid en kinderlijk enthousiasme in haar motoriek en tekstbehandeling is erg vertederend. De rol van Dickinson is de zwaarste, aangezien zij een toestand moet belichamen die ongrijpbaar is, terwijl ze het publiek toch mee moet nemen in de symptomen. Ze toont ons tegelijkertijd de innerlijke angst van iemand die beseft dat ze wordt overvallen door iets wat ze niet kan verwerken, en de frustratie van iemand die niet kan uitleggen waarom ze niet meer functioneert, waarbij alle goedbedoelde hulp enkel averechts werkt.

De oprechtheid van deze gesprekken en personages is zeer indrukwekkend en verdient een groter publiek in een ruimere (maar niet té grote) theaterzaal.