RECENSIE: Eventide, Arcola Theatre Studio 2 ✭✭✭

Hasan Dixon and James Doherty in Eventide. Foto: Mark Douet. Eventide

Arcola Theatre, Studio 2

25/09/15

3 sterren

Koop Tickets In een recente recensie van And Then Come the Nightjars in Theatre 503 merkte ik op hoe weinig nieuwe toneelstukken er zijn over het leven op het Engelse platteland. Ik ben daarom zeer verheugd te kunnen melden dat het nieuwe stuk van Barney Norris in de Arcola frisse meditaties biedt over deze thema's, en in het bijzonder over de moeite om je aan te passen aan verandering en verlies in een wereld waar continuïteit en traditie centraal staan. Norris is geen vreemde op dit terrein. Zijn uitstekende debuut, Visitors, dat vorig jaar in het Bush Theatre werd opgevoerd, speelde zich ook af in een rurale setting. Veel van de stille, opmerkzame en meditatieve melancholie die die studie van een huwelijk op hoge leeftijd doordrenkte, is ook hier op een sterke manier aanwezig. De studioruimte in de Arcola is gevuld met het terras en de banken van een pub, The White Horse. Het past precies, en het publiek zit bovenop de actie. Het vormt de locatie voor een reeks gesprekken tussen de drie personages van het stuk: John, de hoteleigenaar van middelbare leeftijd (James Doherty), zijn vriend Mark (Hasan Dixon), een klusjesman, en een rondreizende kerkorganiste, Liz (Ellie Piercy).

De drie personages hebben minstens twee thema's gemeen: ze zijn alle drie beschadigd door het verlies van een geliefde en ze wensen alle drie hun huidige leven op dezelfde voet voort te zetten. John wil de pub draaiende houden ondanks de teruglopende klandizie en de oplopende schulden; Mark is tevreden met een routine van kleine reparatieklussen om de huur te betalen, en Liz vindt voldoening in het spelen tijdens kerkdiensten als ontsnapping aan haar werk als muzieklerares in de nabijgelegen stad. Het ritme van het platteland wordt gezien als iets dat op zichzelf waarde heeft, maar ook als een balsem of verzachting tegen opgestapeld verdriet uit eerdere relaties en de deuken en krassen die het leven oploopt.

James Doherty in Eventide. Foto: Mark Douet

Onder hun gesprekken ligt de indringende boodschap dat kerk, pub en dorpsgemeenschap in de moderne wereld een belangrijke rol blijven spelen als tijdloze symbolen van waarde waarmee mensen die verdwaald zijn geraakt in hun eigen leven, zich kunnen identificeren. Binnen deze veilige cocon van overgeleverde betekenis kan een veilige ruimte worden gevonden voor herstel en het opnieuw uitvinden van de eigen identiteit. Daarin schuilt de blijvende waarde en erkenning van het plattelandsleven, dat economisch gezien niet langer een vanzelfsprekendheid is.

Dit mag echter niet zo zijn.

Wat plot en actie betreft gebeurt er niet veel. Maar onder de praatjes, de grappen en de herinneringen aan eerdere episodes in hun leven, is er een verandering gaande die niet gestopt of teruggedraaid kan worden. John zit te diep in de schulden en de drank om de pub te redden, en alles wijst erop dat de gemeenschapszin die hij daar mogelijk maakte en stimuleerde, na zijn vertrek niet zal blijven voortbestaan. Niet in de laatste plaats omdat een keten de pub overneemt, en het grote landhuis dat vroeger het middelpunt van het dorpsleven was, nu eigendom is van een projectontwikkelaar die alle landbouwgrond heeft doorverkocht. Liz komt steeds minder vaak naar het dorp omdat het werk bij de kerk opdroogt en bruiloften en begrafenissen naar elders verhuizen. Ook Mark kan geen vast werk vinden en vraagt zich af hoe hij de eindjes aan elkaar moet knopen, en of vertrekken de oplossing is. Symbolen en instituten veranderen en verliezen hun verbindende kracht met het individu; ze zijn niet langer in staat de gemeenschap te definiëren en vorm te geven.

Hoewel het geschetste beeld somber is, is het niet alleen maar wanhoop. Elk van de personages vindt aan het eind van het stuk een nieuwe innerlijke taaiheid die mogelijkheden biedt om talenten te ontwikkelen waarvan ze niet wisten dat ze die hadden. Het is eerder het dorp dan de personages waarvan de toekomst uiteindelijk het meest onzeker lijkt.

Regisseur Alice Hamilton hanteert een rustig tempo voor de actie – we worden eerder subtiel in het stuk getrokken dan door kinetische dynamiek of dramatische beweging. Norris schrijft zeer geloofwaardige, naturalistische dialogen die door zijn acteurs uitstekend worden ingevuld. Er zijn ook enkele fraai uitgewerkte monologen om het tempo te variëren. De pauze komt als een behoorlijke schok en liet bij mij de sterke indruk achter dat het stuk veel beter tot zijn recht zou komen als het in één ruk zou worden bekeken, zonder de delicate betovering te verbreken. Er zou dan ook minder noodzaak zijn voor de ongeloofwaardige wending in de relatie tussen John and Liz die vlak voor de pauze plaatsvindt, en die hetzelfde storende effect heeft als het melodramatische einde van een serieroman uit de Victoriaanse tijd.

Het acteerwerk is grotendeels zeer effectief. Deze rollen zijn een geschenk voor karakteracteurs met verbeeldingskracht, en elk lid van de cast geeft een volledig afgeronde vertolking waarbij de lichaamstaal in harmonie is met de vocale nuances. Doherty's uiterlijke bravoure en jongensachtige zelfvertrouwen verbergen veel pijn en innerlijke angst, wat erg ontroerend is wanneer het zichtbaar wordt. Hasan slaagt erin veel opgekropte woede en frustratie over te brengen. Zijn personage is pas laat in het stuk emotioneel expressief, maar technisch doet hij het uitstekend door ons ervan te overtuigen dat zijn stilte en passiviteit niet inert zijn, maar veel verbergen. Piercy's hoekige, schokkerige en ongemakkelijke fysieke gebaren laten ons al zien voordat het plot dat doet, dat zij worstelt om een innerlijk verdriet te overwinnen dat haar dreigt te overweldigen.

Hasan Dixon and James Doherty in Eventide. Foto: Mark Douet.

In de tweede helft is er sprake van enig emotioneel vertoon dat wat overdreven lijkt gezien de feiten, maar dit komt ook doordat er een aantal minder overtuigende ontwikkelingen (of dreigende ontwikkelingen) zijn in de levens van de personages die niet dezelfde overtuigingskracht qua toon en dynamiek hebben als de behendig geschetste eerdere scènes. Hoewel je niet op zoek bent naar een nette afronding van alle losse eindjes, sluit de uiteindelijke rustplaats van deze personages naar mijn mening niet helemaal aan bij waar de nadruk van het eerdere schrijfwerk hen naartoe leidde.

Ik denk dat het grootste probleem hier ligt bij het personage van Liz, die in een te groot deel van de eerdere actie de geduldige, relatief passieve toehoorder moet zijn van het verdriet van de twee mannen. Wanneer haar eigen karakter tegen het einde duidelijker wordt geschetst, is het te laat en blijft de rol te mager en onvoltooid in vergelijking met de andere twee. Een herwaardering van de balans in het stuk of misschien de introductie van een ander vrouwelijk personage had dit probleem kunnen verhelpen.

Dit is een sympathieke, rustig bevredigende verzameling reflecties over hoe zwaar het leven op het platteland kan zijn en hoe ver het meestal verwijderd is van een Arcade-idyll of pastorale visie. De cijfers voor depressie en zelfmoord liggen op het Britse platteland hoger dan in de steden, en op een zachtaardige maar indringende manier biedt dit stuk waardevolle, nuchtere inzichten aan de stedelingen onder ons over het hoe en waarom daarvan.

Eventide is tot 17 oktober 2015 te zien in het Arcola Theatre