RECENSIE: Hope, Jerwood Theatre Downstairs ✭✭

Hope

Jerwood Theatre Downstairs, Royal Court

9 december 2014

2 sterren

Een gemeenteraadslid voert een gesprek met een van haar kiezers tijdens een spreekuur. De kiezer, Laura, is een vrolijke jonge vrouw met het syndroom van Down, die alles uit het leven probeert te halen. Ze woont thuis en geniet daarvan, maar ze wil niet 24 uur per dag bij haar ouders zijn. Want, zoals ze terecht opmerkt: wie wil dat wel? Met een ontwapenende eerlijkheid, maar zonder oordeel, vertelt ze over de slechte behandeling door de manager van de McDonald’s waar ze ooit werkte. Terwijl ze haar vernedering onder woorden brengt, wordt pijnlijk duidelijk hoe cruciaal het dagcentrum voor haar kwaliteit van leven is. Een toevluchtsoord uit de valstrik waarin ze leeft; een valstrik die door de maatschappij is opgezet. Een plek om haar angsten en spanningen los te laten, om te lachen en te ontspannen.

Welk weldenkend overheidsorgaan zou de financiering voor zo'n dagcentrum stopzetten?

Laura's angst, de mogelijke sluiting van het centrum, is een van de kernpunten in Jack Thornes nieuwe stuk Hope, waarvan de première onder regie van John Tiffany nu te zien is in de Royal Court. Het is een uiterst actueel en politiek stuk dat inzoomt op de gevolgen van het bezuinigingsbeleid van de overheid, de onbetrouwbare chaos en het dubbelspel binnen de grote politieke partijen, en de bittere waarheid dat lobbyen de kanker van het moderne politieke tijdperk is.

Maar afgezien van het aangrijpende lot van Laura, is dit stuk eerder een pamflet dan een persoonlijk verhaal. Geen van de hoofdpersonages straalt enige warmte uit, althans niet in deze vertolkingen, waardoor het lastig is om mee te leven met hun verstrengeling in politiek en macht. Zoals mijn gezelschap het treffend verwoordde: "Dit kan ik elke avond op het journaal zien."

Precies dat.

Hoewel dit geen verbatim-theater of een documentaire-drama is, voelt het wel als een 'slice of reality'; maar, en dat is essentieel, het mist theatraliteit en visie. De vraag is of dat aan de tekst ligt of aan de regie.

De scène met Laura en een handvol andere momenten – de ongemakkelijke sekspraatjes van de vicevoorzitter van de raad met zijn zoon; de nachtelijke gesprekken van zijn minnares met haar norse vader – tonen een eerlijkheid over situaties en personages waaruit blijkt dat Thorne wel degelijk snapt hoe je voor het theater schrijft. Hij heeft immers een uitstekende reputatie opgebouwd.

Maar het overgrote deel van het stuk is ofwel banaal, ofwel overladen met feitelijke informatie. De dialogen verworden tot stereotypen van politieke figuren en de complexe details van partijpolitiek, begrotingskwesties, mediadruk en belangengroepen, en de onmogelijkheid om het iedereen naar de zin te maken.

Tegen het einde lijkt de boodschap simpelweg dat iedereen moet proberen een verschil te maken, en dat falen onderdeel is van het politieke proces – een soort vicieuze cirkel van slechte karma.

De problemen met de droge, van het publiek losgezongen tekst worden versterkt door de casting en de regie. Dit is opvallend, aangezien John Tiffany onlangs nog bewees dat hij moeilijke teksten toegankelijk en meeslepend kan maken, zoals met Let The Right One In of The Glass Menagerie op Broadway.

Het decor van Tom Scutt werkt ook niet mee. Niet omdat het slecht is, maar omdat het de kern van het stuk (voor zover aanwezig) geen ruimte geeft. Het smoort elke vorm van warmte in de kiem. In plaats van te wisselen tussen locaties – van huis naar park, van kantoor naar bed – is het decor een letterlijke weergave van een raadszaal in een gemeentehuis. Er is een houten vloer, een podium voor toespraken en dat typische, karakterloze kantoormeubilair. Dit is prima in de zin dat de kijker begrijpt dat alles wordt beheerst door de aanwezigheid van de Raad. Het roept zelfs een soort Jan Klaassen-gevoel op: een commentaar op de idiotie van de politiek, waarbij de ene partij de andere murw slaat.

De keerzijde is dat dit decor de intimiteit ontneemt aan scènes die zich niet in het gemeentehuis afspelen. Je kunt minder goed meevoelen met twee geliefden in bed als dat bed slechts wordt gesuggereerd op de vloer van een raadszaal. De setting belemmert de verbinding en suggereert een ongepaste spanning – want het tweetal had natuurlijk niet echt seks op de vloer van het gemeentehuis.

Het acteerwerk helpt hierbij ook niet.

Hoewel er veel goeds te zeggen valt over Jo Eastwood als de charmante Laura, Tom Georgeson als de chagrijnige, blowende George en Tommy Knight als de bijdehandte Jake, ontstijgt de rest van de cast het niveau van een bordkartonnen personage niet.

Stella Gonet speelt de Thatcher-achtige, vloekende Labour-leider; Paul Higgins is de saaie, falende vader en vicevoorzitter Mark; Julie is George’s verwarde minnares; Christine Entwisle de boze maar gepassioneerde ex-vrouw van Mark. Al deze personages hebben de uitstraling van een koud worstenbroodje. Niemand is sympathiek en het is onmogelijk om ook maar een moment te geven om hun lot.

Alleen Rudi Dharmalingam als Sarwan, het moslim-raadslid dat direct en tactisch is, weet de brug te slaan tussen tekst en mens – hij is het enige hoofdpersonage dat meer dan eendimensionaal aanvoelt.

Politieke stukken zijn belangrijk, zelfs als ze zo deprimerend en klinisch zijn als deze poging van Thorne. Maar het is essentieel dat schrijvers en regisseurs niet vergeten dat het om een 'toneelstuk' gaat. In de wereld van Shakespeare is het toneelstuk hét instrument om het geweten van het publiek te prikkelen, maar hier slaat de vlam niet over.