RECENSIE: John, Lyttelton Theatre ✭✭✭✭✭

John
Lyttleton Theatre
5 november 2014
5 Sterren

Sommige theaterervaringen kunnen je diep raken, omdat de waarheid die ze tonen zo fundamenteel is. Sommige laten je lachen om de absurditeiten van het leven. Sommige verwarren je of zorgen voor verwondering door een licht te schijnen op je eigen bestaan of het leven van mensen die je kent. Sommige branden met een intensiteit die je nog lang bijblijft nadat je weer thuis bent uit het theater. Sommige spelen met theatervormen en conventies, maar op zo'n manier dat er een nieuwe vorm, een nieuwe conventie ontstaat. Sommige bouwen voort op eerdere successen om een nieuwe, ongelooflijke ervaring te creëren. Sommige lijken een bepaalde ervaring te bieden en transformeren dan onverwacht in iets anders, soms met komisch resultaat, soms met een diepgang die zowel verontrustend als levensbevestigend is. Sommige theaterervaringen doen al deze dingen tegelijk, en meer. Laten we dit soort producties Categorie A noemen.

Sommige theaterproducties zijn gewoonweg verschrikkelijk. Laten we die Categorie Z noemen.

Nu te zien in het Lyttleton Theatre is de première van John, een werk bedacht en geregisseerd door Lloyd Newson voor DV8 Physical Theatre. John behoort absoluut tot Categorie A.

In de programmatoelichting voor John zegt Lloyd Newson:

"Ik besefte toen dat ik een werk moest maken over liefde en leven, niet over de dood... Toen liep John ons kantoor binnen. Na zijn interview werd duidelijk dat het werk voornamelijk het verhaal van één man zou volgen; zijn verhaal. Het is een persoonlijk perspectief, geen verzameling van meningen."

DV8 Physical Theatre is een buitengewoon gezelschap dat werk van verbazingwekkende kwaliteit aflevert en zich vaak op terreinen begeeft waar andere gezelschappen en producties weg blijven. Verbatim-theater verteld door middel van dans en fysieke expressie; echte verhalen, echte woorden, echte ervaringen die gedeeld en overgebracht worden via de verheven taal van het lichaam.

Newson creëert een stijl van fysieke beweging die allerlei verschillende emoties en standpunten kan overbrengen, afhankelijk van het punt dat hij wil maken. Hier, in John, creëert hij een stuk over de uitersten van het buitengewone leven van één man en vertelt dat verhaal via solowerk, duo's, ensemblewerk, vaste choreografieën en dialoog; dit alles bezit een samenhang, een karakter en een vorm die een meeslepend geheel vormen.

John komt uit een moeilijk milieu. Zijn vader sloeg zijn moeder en verkrachtte zijn zus en de oppas. Zijn moeder zocht haar toevlucht in alcohol en stierf eenzaam en onopgemerkt. Zijn broers stierven of werden van hem weggenomen. Hij had vele relaties met vrouwen, verwekte kinderen, leefde van een uitkering, gebruikte drugs en belandde meer dan eens in de gevangenis. Zoals de programmatoelichting vermeldt: "Tijdens uitstapjes vanuit zijn reclasseringstehuis ontdekte hij een groep mannen die een wereld bewoonden die voor de meesten onbekend is, waar zij, net als hij, samenkomen, allemaal op zoek naar iets: of het nu liefde, ontsnapping, erkenning, seks of gezelschap is."

Newson vertelt dit verhaal onverbiddelijk, objectief en met een groot gevoel voor theaterstijl. Het is een buitengewone prestatie, totaal anders dan alles wat je eerder hebt gezien, inclusief eerdere DV8-producties. Het is rauw, verbazingwekkend, verhelderend en verrassend tegelijk.

Gedurende het hele stuk gebruikt Newson een fysieke taal met talloze variaties op fysiek contact. Lichamen verstrengelen, grijpen in elkaar, omhullen elkaar – er is vaak een gevoel van dualiteit aanwezig in de beweging. Dit kan dienen om relaties te creëren van familiale aard, seksuele aard of zelfs gewoon interacties tussen voorbijgangers in dezelfde wereld. Maar de vloeiendheid, het unieke vermogen om emotie en narratief over te brengen, en het gevoel van menselijke verbinding dat wordt bereikt door de (zeer moeilijke en complexe) eb en vloed van het hele lichaam, is verbijsterend.

Verschillende vertelstijlen vloeien moeiteloos in elkaar over tot een samenhangend geheel terwijl het titelfiguur zijn levensverhaal vertelt. Zijn jonge jaren worden in monologen behandeld, reflecterend op de verschrikkingen van zijn jeugd (compacte tableaus tonen op indringende wijze sleutelmomenten op een constant draaiend decor), zijn vele affaires met vrouwen (waarvan de leegte prachtig wordt verbeeld door een reeks kledinghangers en jurken), zijn ontmoetingen met de dood en zijn afglijden in de drugs. Af en toe spreken anderen, maar dat is omdat John zich zijn leven op die manier herinnert.

Na zijn gevangenistijd verschuift de vertelvorm; we horen niet meer alleen John zelf, maar zien en horen de maalstroom waarin hij terechtkomt wanneer hij de besloten club van de gaysauna-wereld betreedt. John gaat daarheen voor troost, bevestiging, seks uiteraard, maar soms ook gewoon om er te zijn. Vernuftig genoeg leggen twee andere personages, een koppel dat een specifieke sauna runt, de geheime saunawereld uit, waardoor het publiek de vervreemding ervaart die John gevoeld moet hebben toen hij deze wereld voor het eerst betrad en er aan gewend raakte.

Vervolgens komen andere personages aan het woord, medewerkers of klanten, die allemaal bijdragen aan de sfeer van Johns nieuwe omgeving, de plek waar hij troost zoekt. Een specifieke klant, een leraar, vertelt in detail over zijn losbandige levensstijl van penetratieseks zonder condoom, de geneugten en de gevolgen daarvan; via hem toont John het pad dat hij niét heeft gekozen.

Een onzichtbare persoon stelt John vragen over zijn traject en zijn gevoelens. Het zou een verteller kunnen zijn; het zou een God kunnen zijn; op mij kwam het over als Johns reclasseringsambtenaar die informeert naar zijn vorderingen. Wederom een onconventionele manier om Johns verhaal verder te helpen.

Het is confronterend van begin tot eind; uitdagend en in veel opzichten verontrustend. Maar uiteindelijk, als we horen hoe John in een kalme, misschien zelfs tevreden slaap valt, zien we dat John ondanks de verschrikkingen, tegenslagen en uitdagingen in zijn leven weigert op te geven. Hij omarmt de mogelijkheden die het leven biedt en hij zal overleven. Liefde en leven, niet de dood.

Als John is Hannes Langolf werkelijk opmerkelijk. Hij beheerst het acteergedeelte van zijn performance vlekkeloos en creëert een zeer tastbare, onverschrokken en intens rauwe vertolking van een leven geleid in pijn en verwarring. Hij vult dit aan met een buitengewone en behendige fysieke prestatie die zowel delicaat als gespierd is. Het is een zeer krachtige rol die een onuitwisbare indruk zal achterlaten op iedereen die het ziet.

Taylor Benjamin en Ian Garside zijn fantastisch als de eigenaren van de gaysauna; de discussie over het opruimen van ontlasting na de seks is even hilarisch als schokkend. Garth Johnson geeft een mooie cameo als een zorgeloze homoseksuele receptionist; en wie de aan bareback-seks verslaafde leraar ook speelde (ik kon het uit het programma niet opmaken), hij was briljant. Trouwens, de hele cast levert gedurfde, complexe en fascinerende prestaties.

Er is een bijzonder slimme sequentie waarin Newson de mannelijke cast zich constant laat uitkleden tot ze naakt zijn, een handdoek om laat slaan, die weer laat afdoen, zich weer laat aankleden en naar een nieuwe plek laat verplaatsen om het proces te herhalen. Dit heeft het effect dat het op een verkorte manier de overweldigende en confronterende scènes demonstreert waarmee buitenstaanders in de gaysauna-wereld worden geconfronteerd.

Het prachtig eenvoudige decor van Anna Fleischle, bestaande uit houten wanden, kasten en deuren, doet op verschillende momenten denken aan een poppenhuis, een thuis, een gevangenis en een sauna. Elke centimeter ruimte wordt effectief benut en het gebruik van de draaischijf draagt echt bij aan het doel van het decor en de complexiteit van het verhaal. Het is perfect uitgelicht door Richard Godin, wiens gebruik van licht en donker tot in de puntjes genuanceerd is, waardoor de belichting een echt personage in dit werk wordt.

Newson heeft zijn hele leven besteed aan het creëren van suggestief en provocerend theater. John is een belangrijke en onvergetelijke bijdrage aan een uniek en belangrijk theatraal oeuvre. Het zal je achtervolgen en confronteren.

Mis het niet.