RECENSIE: Pinter One, Harold Pinter Theatre ✭✭✭✭

Paul T Davies recenseert Pinter One, bestaande uit One For The Road, The New World Order, Mountain Language, Ashes To Ashes en The Pres and an Officer, nu te zien in het Harold Pinter Theatre als onderdeel van het Pinter at the Pinter-seizoen.

Paapa Essiedu en Kate O'Flynn in Pinter One Pinter One Harold Pinter Theatre

27 september 2018

4 Sterren

Boek Nu

Het is een ambitieuze en spannende onderneming van de Jamie Lloyd Company om alle korte toneelstukken van Pinter te ensceneren, samen met enkele van zijn gedichten en schetsen. Alles staat in het teken van de tiende sterfdag van de toneelschrijver en vindt plaats in het theater dat zijn naam draagt. Het biedt een unieke kans om zelden uitgevoerd werk te zien. Als de eerste twee collecties een voorbode zijn van wat nog komen gaat, belooft dit een meeslepende theatrale ervaring te worden.

Paapa Essiedu en Jonjo O'Neill in Pinter One

Pinter One brengt het politieke werk samen, en Jamie Lloyd heeft een verzameling politieke stukken samengesteld die een coherent geheel vormen. We komen binnen op triomfantelijke muziek; we bevinden ons in een fascistische (of communistische?) staat, maar de muziek is onmiskenbaar 'Last Night of the Proms', geassocieerd met een specifiek soort Brits-zijn. De minister van Cultuur, voorheen hoofd van de geheime politie, verwelkomt ons op zijn persconferentie, één en al glimlach en confetti. Jonjo O’Neill is voortreffelijk gluiperig, beheerst de kunst van het dubbelzinnige taalgebruik, en het lachen verstomt snel wanneer hij bespreekt dat de weg vooruit bestond uit het vermoorden van de kinderen en het verkrachten van de vrouwen. We zien dit belichaamd in One For The Road, waarmee de eerste helft wordt afgesloten. Gedurende het eerste deel is O’Neill een dreigende verschijning die bevelen uitvoert; taal is hier het martelwerktuig – we zien feitelijk geen fysiek geweld. Wat me telkens weer trof, was Pinters meesterschap over taal; er wordt vaak te veel nadruk gelegd op de beruchte "Pinter-pauze". Neem bijvoorbeeld Precisely: Maggie Steed en Kate O’Flynn spelen de zakenlieden Stephen en Roger, die discussiëren over twintig miljoen. We nemen aan dat het over geld gaat, maar dan voegt Pinter één woord toe. Twintig miljoen doden. Vervolgens voegt hij er nog een aan toe. Precies twintig miljoen doden. De gruwel wordt hiermee pijnlijk scherp gesteld.

Antony Sher en Paapa Essiedu in Pinter One.

Maggie Steed brengt gedurende de avond een indrukwekkende waardigheid in haar rollen, zoals bij het voordragen van het gedicht Death, maar vooral als de moeder in Mountain Language, een bruut stuk over etnische zuiveringen en het verbod op eigen taal. Paapa Essiedu is de hele avond uitstekend en hartverscheurend als gevangene, Steed als zijn moeder, en in het midden daarvan maakt Kate O’Flynn kort, teder contact met haar echtgenoot, een spookachtige verschijning gespeeld door Jonathan Glew. Het is fenomenaal, en net wanneer de collectie begint aan te voelen als iets dat je moet ondergaan, wordt de stemming verlicht door The Pres and an Officer, met als gastrol niemand minder dan President Trump! Het voelt alsof het vandaag geschreven is; veel van de teksten voelen sowieso opvallend actueel aan. De eerste akte eindigt met het krachtige One For The Road, met Antony Sher als de welwillende oom-figuur die toevallig aan het hoofd staat van een martelfabriek. Zijn zachte en vriendelijke benadering, de banaliteit van zinnen als “one for the road?” die zoveel dreiging bevatten voor Essiedu en O’Flynn, en het woord “was” is nog nooit zo hard in iemands gezicht geslagen.

Maggie Steed en Paapa Essiedu in Pinter One

De tweede helft bestaat uit het eenakter Ashes To Ashes uit de latere Pinter-periode. O’Flynn en Essiedu vormen de link met de eerste helft door Rebecca en Devlin te spelen, een schijnbaar gewoon stel uit de buitenwijken. Zij vertelt een verhaal over seksueel misbruik, waarbij ze “zijn vuist moest kussen” terwijl haar belager haar wurgde. Haar angst voor sirenes verbindt haar aanvankelijk sterk met One For The Road; het lijkt erop dat het stel wreedheden herleeft. Maar gaandeweg ontstaat het beeld dat Devlin haar echtgenoot of partner is, wiens jaloezie haar tot een bekentenis lijkt te dwingen. Dan breekt Pinter de setting open wanneer Rebecca zich herinnert hoe baby's van hun moeders werden weggerukt, en haar eigen kind van haar werd afgenomen, waarmee ze herinneringen aan de Holocaust oproept. Het lijkt er echter op dat ze reageert op culturele constructies van de Holocaust; ze spreekt over “Memory Elephantitus”, waarbij het geheugen uitdijt en vloeit als jus. Vertelt ze haar ervaring van het zien van Sophie’s Choice, of de collectieve herinnering aan Schindler’s List? Ik vond het vooral sterk hoe regisseur Lia Williams en de acteurs afstapten van het krampachtige, burgerlijke accent en de benadering die Pinter-stukken soms kunnen verstikken. Hier zijn ze gepassioneerd, volks, genietend van de tekst, waarbij het lichtontwerp perfect aansluit bij de hartslag van het stuk.

Het is een sombere avond, dat valt niet te ontkennen. Maar ga kijken voor het fantastische, beheerste en sublieme acteerwerk, ondersteund door een zelfverzekerde regie die de woorden van Pinter als kogels gebruikt.

T/m 20 oktober 2018

BOEK NU VOOR PINTER ONE