RECENSIE: Rockets and Blue Lights, The Dorfman National Theatre ✭✭✭✭

Paul T Davies recenseert Winsome Pinnocks toneelstuk Rockets and Blue Lights, dat momenteel te zien is in het National Theatre.

De cast van Rockets and Blue Lights. Foto: Brinkhoff-Mögenburg Rockets and Blue Lights

The Dorfman Theatre

National Theatre

4 Sterren

BOEK TICKETS

In mei 1840 exposeerde J.M.W. Turner twee nieuwe schilderijen bij de Royal Academy: 'Rockets and Blue Lights (Close at Hand) to Warn Steamboats of Shoal Water' en 'Slavers Throwing Overboard the Dead and the Dying — Typhoon Coming On'. Het laatstgenoemde werk staat tegenwoordig bekend als 'The Slave Ship' (Het Slavenschip); de huidige verblijfplaats van het eerste werk is onbekend. In 'The Slave Ship' zijn geen lichamen of mensen van kleur te zien; er zijn kolkende wolken en een woeste zee, badend in een gouden gloed waaruit, nabij het schip, menselijke handen bijna onwaarneembaar oprijzen. Vanuit dit perspectief weeft Winsome Pinnock een fascinerend, wervelend en urgent stuk over de representatie van zwarte mensen in cultuur, kunst en geschiedenis.

Cathy Tyson en Paul Bradley in Rockets and Blue Lights. Foto: Brinkhoff-Mögenburg

Onze gids in dit verhaal is Lou/Oli, een glansrol waarin Kiza Deen een prachtige balans vindt tussen kwetsbaarheid en kracht. Ze speelt een succesvolle actrice die vanuit de VS terugkeert om te schitteren in de film 'The Ghost Ship', over Turner en de slavernij op het schip The Glory. Ze is wereldberoemd als kapitein van een heel ander soort schip, een ruimteschip, in een razend populaire sci-fi serie. (Een opvallende aflevering gaat over een lading drones waarvan er één probeert te ontsnappen, wat het verhaal nog meer gelaagdheid geeft.) Ze ziet beweging in Turners schilderij, en Pinnock schakelt op sublieme wijze tussen feit en fictie, heden en verleden, en ingebeelde versus echte geschiedenis.

De cast van Rockets and Blue Lights. Foto: Brinkhoff-Mögenburg

Dat geschiedenis en cultuur vaak als het domein van witte mannen worden gezien, wordt scherp onderstreept door de verzuchting: "Het gaat altijd over Turner!". Een punt dat treffend wordt gemaakt door Paul Bradley, die een gelaagde dubbelrol neerzet als Turner en de vals-bescheiden acteur Roy. Zoals bij elk groots kunstwerk is de tekst prachtig opgebouwd; scènes vloeien zo vernuftig in elkaar over dat je soms twijfelt of je naar het verleden kijkt of naar de opnames van 'The Ghost Ship'. Het ensemble is fantastisch; Rochelle Rose is uitmuntend als Essie en met name als Lucy, die haar geschiedenis letterlijk op haar lichaam draagt in de vorm van brandmerken en littekens uit haar tijd in slavernij. Karl Collins vertelt het verhaal van Thomas voortreffelijk en brengt ons naar een slot vol mededogen en woede. Het stuk eindigt hiermee op een emotioneel hoogtepunt, waarin de recente geschiedenis van de Black Lives Matter-beweging samenkomt.

Karl Collins en Rochelle Rose. Foto: Brinkhoff-Mögenburg

Het had in chaos kunnen ontaarden (het verhaal van de jonge Billie is misschien net een laag te veel), maar de sterke regie van Miranda Cromwell zorgt ervoor dat de helderheid behouden blijft, terwijl het stuk ook de ruimte krijgt voor lichtere, plezierige en vrije momenten (met uitstekende choreografie van Annie-Lunnette Deakin-Foster). Het is een vurig pleidooi over het recht op representatie: wie bezit de geschiedenis en cultuur, wie vertelt het verhaal, en wat gebeurt er als die cultuur terecht wordt teruggeëist? Dit wordt nog eens extra benadrukt door het prachtige kostuum- en decorontwerp van Laura Hopkins, waarbij het water continu naar binnen sijpelt — een sinistere aanwezigheid die de actie of dialoog nooit overstemt, maar altijd voelbaar blijft.