RECENSIE: Second Soprano, King's Head ✭✭✭✭✭

Foto: Richard Davenport Second Soprano

King’s Head Theatre, Islington

19 juni 2015

In dit theaterseizoen waarin de herdenking van het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog centraal staat, blijken veel van de meest succesvolle voorstellingen juist kleinschalig van opzet. In zekere zin is dit knappe tweeluik, geschreven door Martha Shrimpton en Ellie Routledge en uitgevoerd door Shrimpton en Olivia Hirst, het spiegelbeeld van Stony Broke in No Man’s Land, dat ik hier onlangs recenseerde. Beide zijn virtuoze staaltjes acteerkunst waarbij gebruik wordt gemaakt van meerdere genres, talrijke rollen worden gecreëerd en stemmingen, muziek en tekst worden gemengd tot een onnavolgbare en unieke mix van humor en ontzetting. Hierdoor wordt het herdenken gelaagder en uiteindelijk – naar mijn mening – ontroerender dan via een simpel, rechtlijnig historisch relaas. Als historicus overdag verbaas ik mijzelf misschien door dit te zeggen, want vaak is de realiteit vreemder dan fictie. Echter, door de feiten te ontregelen en opnieuw te ordenen, weet kunst soms een diepere emotionele waarheid over het verleden te raken. Dat is de artistieke prestatie van dit dynamische duo, die moeiteloos samengaat met hun pure technische bravoure.

Het verhaal wisselt af tussen het thuisfront (een keuken in Yorkshire) en het Westelijk Front. We beginnen in 1914, waar de zussen Jane (Hirst) en Liz (Shrimpton) nadenken over hoe zij kunnen bijdragen aan de oorlogsinspanningen. Jane besluit zich aan te melden als verpleegster, terwijl Liz thuisblijft om te helpen in het plaatselijke postkantoor. Jane laat haar geliefde Henry (ook gespeeld door Hirst) achter, die haar probeert te blijven schrijven terwijl hij tegelijkertijd een ongemakkelijke band opbouwt met Liz. De actie verplaatst zich naar het front, waar Jane al snel de schokkende beperkingen van de ziekenzorg ontdekt. We zien ook loopgraafscènes waarin de inmiddels ingelijfde Henry en een vriend onder vuur komen te liggen; door een reeks toevalligheden vindt een talisman-broche zijn weg terug naar Jane. Het verhaal is losjes gebaseerd op de echte ervaringen van Shrimptons grootmoeder. De scènes worden afgewisseld met liedjes – deels nieuw geschreven, deels uit de music-hall en het cabaret van die tijd – variërend van solo's tot duetten, begeleid op accordeon of een krakkemikkige piano. De dynamische en vrije enscenering maakt optimaal gebruik van het podium, waarbij zelfs onverwachte humor door een piepende vloerplaat soepel in het spel wordt verweven.

Wat maakt deze show dan zo bijzonder? Bovenal de enorme variatie in toon waarover de actrices beschikken. Ze schakelen in een handomdraai van scherpe, bijna postmoderne spot die doet denken aan Fawlty Towers of Oh, What a Lovely War!, naar de angst van soldaten onder vuur, tot de warme empathie in de medische post. Omdat het stuk niet de voorspelbare lijnen van het naturalisme volgt, word je gedwongen dieper over het onderwerp en de betekenis na te denken. Het feit dat verschillende stemmingen tegelijkertijd bestaan, toont de complexiteit en de veelzijdigheid van de geschiedenis aan. Visueel is het ook indrukwekkend: in de ziekenhuis-scènes loopt Hirst bijvoorbeeld met lege overhemden om gewonde soldaten naar denkbeeldige brancards te begeleiden. Het is een van de vele krachtige, sobere gebaren die momenten vangen waar een traditioneel drama (zoals een heel seizoen Downton Abbey!) eindeloos bij stil zou blijven staan. Hoewel we niet alle feiten hapklaar geserveerd krijgen, worden de kernemoties vanuit alle hoeken belicht. Het is een zintuiglijk stuk; via klankimprovisaties in een microfoon, die worden versterkt en herhaald, word je meegevoerd naar de sfeer van een lome Engelse zomerdag in 1914, om even later met één vocale uithaal in het lawaai van granaatvuur te belanden. Techniek en emotie gaan hier hand in hand.

Het stuk duurt slechts een uur, maar aan het eind voelt het alsof je een veel langere psychologische reis hebt afgelegd. Beide spelers zijn even overtuigend in hun mannelijke als vrouwelijke rollen. Jane is plichtsgetrouw en nobel zonder stijfjes te worden; Liz is wereldser, sensueler en emotioneel kwetsbaarder. De zachtmoedige Henry is niet de allerslimste, maar groeit uit tot een symbool voor de lijdzame 'Tommy'. Shrimpton geeft daarnaast een prachtig gastoptreden als een strenge hoofdzuster die haar onmacht verbergt achter een manische efficiëntie – een type dat we vaker terugzien in oorlogstijd. Muziek dient hier als commentaar, als subtiele ondersteuning, als historisch document en als satire. Het past in de trend waarbij de grenzen tussen toneel en musical vervagen, wat hier prachtig uitpakt: tekst en muziek vloeien als golven over elkaar heen.

Dit stuk speelde eerder al succesvol in het Arts Theatre en verdient het om na de King's Head ook in grotere zalen of op het Edinburgh Festival te staan. Aarzel niet en ga dit zien tijdens de huidige speelperiode. We gaan ongetwijfeld meer horen van deze veelzijdige makers en hun indrukwekkende voorstelling.

Second Soprano is nog tot en met 4 juli 2015 te zien in het King's Head Theatre