RECENSIE: The Motherf**ker With The Hat, Lyttleton Theatre ✭✭✭

The Motherf**ker With The Hat

Lyttelton Theatre

24 juni 2015

3 Sterren

Boek Tickets

Echt, wat is het nut van die drie sterretjes? Iedereen die de poster ziet, weet direct en onomstotelijk dat de titel van het stuk het woord 'Motherfucker' bevat. Als je al aanstoot neemt aan dat woord wanneer het volledig gedrukt staat, ga je dan serieus minder gechoqueerd zijn door deze halfslachtige censuur? Is het Britse publiek werkelijk conservatiever dan het Amerikaanse? Op Broadway kon het stuk op de billboards verschijnen zonder dat de 'u' en de 'c' vervangen werden door sterretjes. Dus, als het vermijden van aanstoot geen steek houdt, welk doel dient het dan? Cynici zouden kunnen suggereren dat alleen zo'n titel het publiek naar een nieuw stuk van een relatief onbekende Puerto Ricaans-Amerikaanse schrijver lokt.

Het is niet duidelijk wie de knoop heeft doorgehakt of waarop die beslissing stoelt, maar het is op zijn minst merkwaardig dat het National Theatre een stuk programmeert met de titel The Motherfucker With The Hat, toestaat dat het gespeeld wordt zonder enige censuur in de dialogen, maar er in alle publiciteit en promotie naar verwijst met een aangepaste titel. Je vraagt je af wat ze deden tijdens interviews op radio of televisie. Blozen en wegpiepen?

Gezien het aantal keren dat het woord 'Motherfucker' voorbijkomt in het stuk van Stephen Adly Guirgis (nu te zien in het Lyttelton Theatre in een regie van Indhu Rubasingham), samen met diverse andere grove opmerkingen (waaronder een zeer geestige over een "Nun's cunt"), is dit misplaatste gevoel voor fatsoen ronduit gênant. Het is alsof het National Theatre een beetje geschokt is door zijn eigen keuze.

En dat mag ook wel, want het stuk van Guirgis is nauwelijks revolutionair, baanbrekend of zelfs maar bijzonder schokkend. Guirgis won in 2015 de Pulitzerprijs voor zijn meest recente werk, Between Riverside And Crazy, maar The Motherfucker With The Hat won geen enkele prijs. Toen het op Broadway werd geproduceerd, flopte het en ontving het hooguit gemengde recensies.

Gezien het feit dat er recente Pulitzerprijs-winnaars zijn die het National Theatre niet heeft geprogrammeerd — Annie Bakers The Flick, Quiara Alegría Hudes' Water By The Spoonful, Kitt en Yorkeys Next To Normal, om maar wat te noemen — en dan hebben we het nog niet eens over Tony Award-winnaars als Christopher Durangs Vanya and Sonia and Masha and Spike, zou je denken dat er iets speciaals of unieks aan het stuk van Guirgis was.

Maar dan heb je het mis.

Het is niet dat dit een slecht stuk is; het is meer dat het eigenlijk niet echt een toneelstuk is. Het is een reeks losse scènes, meestal dialogen tussen twee personen, die hoofdzakelijk draaien om de centrale figuur, Jackie. Er is geen echt meeslepend overkoepelend thema, de taal mist lyrische, poëtische of politieke schoonheid, en het doet geen poging om op een significante manier de maatschappij of cultuur te belichten. Het ziet eruit en klinkt als een korte film — niet als een coherent, groots drama dat het podium van de Lyttelton waardig is.

In zekere zin kijkt het stuk naar verschillende vormen van verslaving en de gevolgen van het verslaafd zijn en het ontsnappen daaraan. Het stelt zeker de vraag of de schijnheilige ex-verslaafden die zich strikt "aan het plan houden" een beter moraal of verstand hebben dan de verslaafden die proberen te veranderen maar tijdelijk terugvallen. Maar is dat genoeg om 105 minuten in een zaal van het National Theatre te rechtvaardigen?

Naar mijn mening niet.

De acteerprestaties zijn boeiend, sommigen zelfs verbazingwekkend in detail, nuance en kracht. Maar dit is een stuk dat leunt op vingervlugge, profane beledigingen en dreigementen, en de voelbare aanwezigheid van geweld. Echter, eerlijk gezegd: als je één keer 'Motherfucker' hebt gehoord, maken die volgende vijftig weinig indruk meer. En wanneer er, zoals hier, een climax is in de vorm van een brute, door testosteron gedreven vechtpartij tussen twee kerels (om de vrouw met wie ze beiden seks hebben gehad) die simpelweg lang niet zo gewelddadig en realistisch is als nodig, storten de fundamenten waarop de narratieve spanning rust in.

Ricardo Chavira, bekend van Desperate Housewives, is dreigend, hard en verrassend sympathiek als de gewelddadige alcoholist die vermoedt dat zijn vriendin hem bedriegt met de titelvoerende hoedendrager. Hij blijkt gelijk te hebben, maar hij vergist zich in de eigenaar van de hoed. Chavira is in topvorm en haalt werkelijk alles uit zijn personage en de situaties. Het is rauw en broeierig spel op zijn best.

Yul Vázquez is indrukwekkend als de merkwaardige Cousin Julio die, ondanks een passie voor koken en een nogal camp voorkomen, de harde man is die desgewenst een pistool kan vinden of iemand uit de weg kan laten ruimen. Zijn monologen over de verplichtingen die voortvloeien uit langdurige vriendschaps- of familiebanden maken de hele avond de moeite waard. Het is een voortreffelijk afgestemde prestatie.

Flor De Liz Perez is sexy, venijnig, opvliegend en moeiteloos wulps als Veronica, de vrouw die gedeeld wordt door Jackie en de bewuste 'Motherfucker'. Ze spuugt haar grove beledigingen uit met dezelfde haarscherpe dictie waarmee Julie Andrews haar medeklinkers articuleert in The Sound of Music, hoewel Veronica's relatie met nonnen (zie boven) totaal anders is. Perez geeft zich volledig en wanneer ze Jackie met een honkbalknuppel op zijn hoofd slaat, hoop je dat de understudy klaarzit. Een optreden vol gas.

Als de schijnheilige, dubbelhartige en uiteindelijk totaal zelfingenomen en narcistische Ralph, de sponsor en vriend van Jackie, is Alec Newman fletser en minder gevaarlijk dan vereist. Hij moet in elk opzicht Jackie's gelijke zijn, vooral fysiek, maar hij speelt niet in dezelfde divisie als Chavira. Hij wordt ook niet geholpen door Nathalie Armin, die miscast is als de (vermoedelijke) trophy wife van Ralph, Victoria.

Het meest theatrale aspect van de productie is het decor: een slimme en suggestieve driedelige puzzel van ruimtes — het appartement van Veronica bij Times Square, de woning van Cousin Julio, en het chiquere onderkomen van Ralph en Victoria. Brandtrappen, uitgevoerd in fel oranje, hangen vanuit het duister omlaag, wat een duidelijk beeld geeft van de New Yorkse buitenwereld en de plek van handeling visueel verankert, mochten de woorden dat auditief nog niet gedaan hebben. Oliver Fenwick belicht het geheel met zijn gebruikelijke oog voor detail en sfeer. Je kunt de hotdog van de straatverkoper bijna proeven.

Rubasingham regisseert economisch en het tempo ligt hoog genoeg. Er wordt echter niets echt visionairs aan het stuk toegevoegd, en dit is niet zo'n geval waarbij het inzicht van de regisseur meer over het stuk onthult dan de auteur zelf had voorzien. Gewelddadig en obsceen, vaak grappig (maar zelden hilarisch), is dit zo "in-your-face" als maar nodig kan zijn. De deprimerende crescendos van grillig, vals geluid die de scèneovergangen en het begin en einde markeren, zijn zinloos en gemakzuchtig. Er zouden geen prijzen gegeven moeten worden voor hard geluid alleen.

Het is niet saai, het is niet slecht — maar het is niet spannend, aangrijpend of een nieuwe richting. The Motherfucker With The Hat belooft een wilde, provocerende rit, maar onthult in plaats daarvan wederom de magere artistieke visie van de huidige programmeurs van het National Theatre.

Rufus Norris moet nu echt gaan laten zien dat hij de artistiek directeur van het National Theatre is. Het theater als kunstvorm heeft dat dringend nodig.

The Motherf**ker With The Hat is tot 20 augustus 2015 te zien in het National Theatre