RECENSIE: These Trees Were Made Of Blood, Southwark Playhouse ✭✭✭

These Trees Were Made Of Blood

The Little, Southwark Playhouse

21 maart 2015

3 sterren

Bij cabaret heeft iedereen een ander beeld. Er is een heel scala aan verwachtingen, van de duizelingwekkende, opzichtige hoogstandjes van Liza Minelli in de filmversie van het meesterwerk van Kander en Ebb, tot de intieme genoegens van een solo-artiest die liedjes zingt die aan elkaar worden gepraat met boeiende of scherpe anekdotes. In het begin van de 20e eeuw kwam in Duitsland een specifiek soort cabaret opzetten: het Weimar Kabarett. Politiek geëngageerd, sexy, vol duistere, satirische humor en geleid door een charismatische Ceremoniemeester; dit was intieme en wrange kost. Provocerend en amusant, maar met een diepere, onthullende laag.

Kander en Ebb namen de vorm van het Weimar Kabarett en goten er een jazz-sausje over voor hun baanbrekende Cabaret. In The Little, de kleinere zaal van het Southwark Playhouse, speelt nu These Trees Were Made Of Blood, een stuk dat stevig geworteld is in de traditie van het Weimar Kabarett. Bedacht door Amy Draper (regie), Paul Jenkins (tekst) en Darren Clark (muziek) – allen zeer getalenteerd – werpt het een licht op de Vuile Oorlog in Argentinië (1976-1983) en het lot van 'de Verdwenenen': jonge dissidenten die kritisch waren op het militaire bewind, door de autoriteiten werden meegenomen en van wie nooit meer iets werd vernomen.

De voorstelling speelt zich af in 'The Coup Coup Club' (een gevatte woordspeling op de Kit Kat Club die direct de toon zet voor militaire dictatuur en onderdrukking), een louche nachtclub waar extreemrechtse ideologen hun overwinningen vieren met een flinke borrel en knapperige empanada's. Het voelt buitenaards aan, alsof Alice door een gat in een shabby-chic decor is gevallen en terecht is gekomen op een plek die al tien jaar geen schoonmaker heeft gezien. Vuil en rommel zijn hier kind aan huis tussen de tafels en banken, en de gedwongen gezelligheid tussen vreemden is overal voelbaar.

De muren hangen vol foto's van de Verdwenenen, soms bedekt door een smoezelig, glinsterend gordijn. Langs het plafond loopt een plank vol ordners met een duidelijk bureaucratisch doel. Er is een eenvoudige, charmante ouderwetse keukenruimte; daar recht tegenover een verhoogd podium waar een uiterst coole band zingt en speelt; en een centraal platform waar de MC de scepter zwaait. Het ontwerp van Georgia Lowe is onberispelijk 'underground' en prachtig, huiselijk deprimerend.

In tegenstelling tot het Weimar Kabarett of de klassieker van Kander en Ebb, is het onderwerp van de diverse acts in The Coup Coup Club niet voor iedereen direct duidelijk. Het is misschien een trieste constatering, maar niet iedereen is op de hoogte van de schokkende details rondom de Verdwenenen. En zonder enige achtergrondkennis komt These Trees Are Made Of Blood helaas minder goed uit de verf dan had gekund.

Er zijn twee zaken die essentieel zijn om de show echt te begrijpen:

(a). De Moeders van de Verdwenenen maakten hun zoektocht naar hun vermiste kinderen heel publiekelijk tot een probleem voor de militaire junta; hun marsen en protesten waren effectief en gaan tot op de dag van vandaag door; en

(b). Het leger maakte gebruik van 'dodenvluchten' om hun vijanden het zwijgen op te leggen: ze werden gedrogeerd en vervolgens levend uit vliegtuigen in zee geworpen, zodat ze voorgoed zouden verdwijnen.

Als je dat niet weet, duurt het lang voordat de bedoeling van sommige liedjes en acts in The Coup Coup Club duidelijk wordt. Anders dan bij de Cabaret van Minelli, waar iedereen de historische context kende, moet These Trees Are Made Of Blood gaandeweg informeren over de gruwelen die het via zang en sketches tot leven wekt; een veel lastiger opgave.

Toch werkt het concept van The Coup Coup Club erg goed. De artiesten spelen zowel op hun eigen podia als tussen het publiek. Dat is in het begin ongemakkelijk, maar door de ongedwongen charme en volharding van de performers voelt het al snel vertrouwd. Je wordt in slaap gesust, waardoor je je bijna medeplichtig voelt aan de vreselijke feiten zodra deze aan het licht komen.

De pastiche van licht hippie-achtige folk- en countrymuziek, gespeeld door de kleine band, draagt enorm bij aan het gevoel van warmte en lichtvoetigheid. Dit zorgt ervoor dat de intense verschrikkingen van de persoonlijke tragedies die zich ontvouwen des te harder binnenkomen. De muziek van Clark slaagt hier wonderwel in. De rauwe, oprechte zang van Josh Sneesby, Rachel Dawson, Eilon Morris en Anne-Marie Piazza vormt een rijke en soms hartverscheurende achtergrond. Soms is het wat vals, maar merkwaardig genoeg stoort dat hier niet. Integendeel, het versterkt de overtuiging achter de liedjes.

De spil van de hele avond, en de belangrijkste reden voor het slagen van het stuk, is de verbluffend zelfverzekerde vertolking door Greg Barnett. Als de Generaal annex Ceremoniemeester is hij het sexy, aantrekkelijke gezicht van het moordzuchtige Argentijnse bewind. Hij verleidt het publiek schaamteloos met gevatte foute grappen, een stralende lach en een geweldige stem – de dingen die hij zegt zijn schandalig en afschuwelijk, maar ook hilarisch. Barnetts performance is feilloos: innemende en volstrekt gruwelijke propaganda.

Ongeveer halverwege de eerste akte, na veel sfeertekening die zonder kennis van de Vuile Oorlog wat vaag blijft, komt de centrale verhaallijn op gang. Een vrouw is op zoek naar haar dochter die vermist wordt. The Coup Coup Club wordt ingezet om het publiek mee te laten voelen met de moeder; dit is erg slim gedaan en werkt uitstekend.

Vanaf dat moment wordt het cabaret een langzaam brandende lont, met krachtige en verontrustende scènes onderweg. De macht van de Generaal om mensen de mond te snoeren en te misbruiken neemt toe, en te midden van een zee aan clichés over eenheid en de noodzaak om dissidenten aan te pakken, doemen eilanden van onvoorstelbare gruwel op.

Een moment dat op het netvlies gebrand blijft, is dat met de verdwenen dochter (Charlotte Worthing) en de wanhopige, zoekende moeder (Val Jones). In een verontrustende scène pakt de Generaal een hele lange ballon en duwt deze in de mond van het meisje. Het verdwijnt volledig in haar; het voelt als een moment uit een walgelijke snuff-film. Het gebruik van de ballon is een voorbeeld van de kracht van cabaret in zijn meest indringende vorm.

Dit is een dapper en belangrijk stuk theater. Het voelt echter wat te lang aan, misschien wel dertig minuten, en zou erbij gebaat zijn als een doorlopende voorstelling zonder pauze. In de oude Weimar-traditie zouden drankjes en snacks gewoon aan tafel besteld kunnen worden, in plaats van de vaart eruit te halen met een pauze. Zodra de zoektocht naar de dochter echt begint, zou het momentum niet meer gestopt moeten worden.

In Londen zie je niet vaak zulk politiek, polemisch cabaret als These Trees Are Made Of Blood. Deze productie is leerzaam en indrukwekkend. Het zet je aan om de Vuile Oorlog te onderzoeken en een manier te vinden om die moedige, onverschrokken moeders te steunen in hun zoektocht naar afsluiting. En het stelt de vraag waarom je Barnetts Generaal zo meeslepend vond; een harde les dat schijn bedriegt.

Zeker de moeite waard.

These Trees Are Made Of Blood is tot 11 april te zien in de Southwark Playhouse