RECENSIE: Two, Above The Arts ✭✭✭✭

Foto: Piers Foley Photography TWO

Shrapnel Theatre in Above the Arts

4 Sterren

Londen beschikt momenteel over vele pubtheaters waar prachtig werk te zien is, zowel oud als nieuw; maar de studio-theaterzaal Above the Arts, vlak bij Leicester Square, is waarschijnlijk het enige pubtheater waar de bar, de stoelen en de klanten momenteel de realistische setting vormen voor het toneelstuk zelf. Bij binnenkomst keek ik rond naar de stoelen die rondom een deels vrijgemaakte ruimte voor de bar stonden, en vroeg de barman waar ik het beste kon gaan zitten. Hij haalde zijn schouders op en zei: 'Overal: je zit midden in de actie.' En dat bleek gedurende de avond ook echt zo te zijn.

TWO werd zo'n vijfentwintig jaar geleden voor het eerst opgevoerd in de Young Vic en was een van de vroege successen van Jim Cartwright. Het is een vlot en virtuoos tweepersoonsstuk waarin de acteurs beginnen achter de bar als de eigenaar en eigenaresse van een pub in het noorden van Engeland, om zichzelf vervolgens real-time te transformeren in een reeks van twaalf verschillende gasten tijdens een bewogen avond. Wat we te zien krijgen, zijn in essentie verschillende personageminiaturen waarin sfeer en toon razendsnel wisselen; soms zijn dit monologen en in andere gevallen dialogen tussen stellen. De twaalf bezoekers worden afgewisseld met momenten waarop de kroegbazen weer verschijnen, terwijl hun eigen relatie steeds nukkiger wordt, tot een slotduet bij sluitingstijd dat op ontroerende wijze veel onthult van wat tot dan toe slechts gesuggereerd werd.

Ik vroeg me vooraf af of het stuk gedateerd zou overkomen, maar in deze uitvoering voelde de tekst sprankelend en fris aan, waarmee de prijzen die een kwarteeuw geleden werden gewonnen meer dan gerechtvaardigd werden. Net als bij het tijdgenoot-stuk 'My Night with Reg' zijn het de levendige, wrange humor, de knappe karaktertekening en de schrijnende pijnlijkheid van de dialogen die direct de aandacht grijpen. De contrasterende menselijke drama's die hier met een lichte toets geschetst worden, zijn zo overtuigend dat het er niet toe doet dat er geen mobiele telefoons zijn en dat er al in geen tijden meer een Double Drambuie in de kroeg is besteld. In textuur en toon doet de dramaturgie denken aan twee schrijvers die aan de oppervlakte verschillen, maar daaronder verwant zijn: Terence Davies en Terence Rattigan. Dit stuk bevat scènes die de rauwe gemeenschapszin en de bittere huiselijke strijd oproepen die je bij Davies vindt, terwijl het ook portretten biedt van eenzame zielen en lijdzaam wanhoop die niet zouden misstaan bij Rattigan's 'Separate Tables', waaraan het qua vorm ook schatplichtig is. Veel van de kwaliteiten die Cartwright's latere werk kenmerken, zijn hier al volop aanwezig.

Maar het echte succes van het stuk hangt net zozeer af van de twee acteurs zelf, zowel individueel als in hun samenspel. Hun vertolkingen vragen om vele snelle wisselingen van kostuum, houding en accent voor de reeks stamgasten, terwijl ze ondertussen de broeierige vijandigheid en de diepe eenzaamheid van het centrale paar zorgvuldig opbouwen. In 1990 oogstten twee bekende acteurs uit Brookside veel lof in de eerste productie, en deze keer gaan die veren naar Jamie Shelton en Chelsea Halfpenny, beiden uit Emmerdale, die de technische en emotionele uitdagingen met zeldzame kunde en elegantie aangaan. Als de twaalf personages maken ze overtuigend contact met het publiek (dat wordt behandeld als mede-kroegtijgers) en ze brengen de verschillende persoonlijkheden tot leven met trefzekere accenten en lichaamstaal. Met slechts minimale aanpassingen in kleding en kapsel rust alles op het vakmanschap van de acteurs, en op dat vlak zegevierden zij. Als het centrale koppel bouwen ze hun spel zo zorgvuldig op dat de onthulling in de slotscène over hun verwijdering hard binnenkomt bij het publiek, zonder dat het gemanipuleerd voelt.

Het is bijna oneerlijk om specifieke types uit dit voortreffelijke acteurs-ensemble te lichten, maar de meest indrukwekkende vertolkingen waren voor mij die van respectievelijk pijnlijke zelfhaat en tirannieke wreedheid. Halfpenny’s vertolking van de dronken en wanhopige minnares die haar minnaar en zijn vrouw in de pub opzoekt, had een enorme diepgang. Ze verving prachtig de vernederende schaduwwereld van de vrouw die nooit 'de echtgenote' zal zijn. En voor Shelton lag het hoogtepunt van de avond misschien wel in de ondankbare rol van een obsessieve, onzekere en gewelddadige echtgenoot, vastbesloten om elk woord en elke actie van zijn vrouw te bekritiseren. Deze scène was dreigend en realistisch en zorgde voor zo'n moment van ademloze stilte waarbij je weet dat de zaal volledig gegrepen is.

Ik had een klein voorbehoud bij de aanpak van de slotscène. Dit is een krachtige coda waarin de schrijver en de acteurs voluit moeten gaan en de subtiele nuances van de eerdere delen moeten laten varen. Zonder het plot te verklappen, volstaat het om te zeggen dat de toon van de tekst plotseling verschuift naar die nietsontziende echtelijke strijd die je bij Edward Albee tegenkomt. De cast en regisseur (Darren RL Gordon) kozen ervoor om dit materiaal veel trager te spelen dan de eerdere naturalistische dialogen, wat de scène bijna opera-achtig maakte, vooral door de lange pauzes. Hoewel dit extra gewicht gaf aan de ruzie en de achterliggende redenen, voelde dit voor mij toch als een foute keuze. De dialoog zou nog meer schokeffect hebben gehad als deze met vaart naar de lijdzame conclusie was gerend, zonder dit opzettelijke streven naar gewichtigheid; het contrast met de lichtere, snellere eerdere scènes zou dan nog steeds duidelijk zijn geweest. In muzikale termen is dit stuk een thema met een reeks prachtig contrasterende variaties, en de slotscène zou in verhouding moeten blijven tot die structuur.

Uiteindelijk is TWO een geweldige avond uit die de tachtig minuten voorbij laat vliegen, en je achterlaat met grote bewondering voor zo'n gedetailleerde opbouw van verhaal en personages met een minimale inzet van middelen en een breed emotioneel palet. Deze herneming is meer dan verdiend en op elk niveau de moeite waard.

Na afloop wil je zeker blijven om nog een drankje te bestellen aan de échte bar...

TWO is te zien in Above The Arts tot en met 22 april 2015.