RECENSIE: We Are Proud To Present, Bush Theatre ✭✭✭

We Are Proud To Present

Bush Theatre

24 maart 2014

3 Sterren

Momenteel is in het Bush Theatre de Britse première te zien (geregisseerd door Gbolahan Obisesan) van het toneelstuk van Jackie Sibbles Drury: 'We Are Proud To Present A Presentation About The Herero Of Namibia, Formerly Known As Southwest Africa, From The German Sudwestafrika, between the years 1884 - 1915'.

Ja, dat is de volledige titel. Een titel die suggestieve beelden oproept van politiek theater, gevoed door woede en verontwaardiging over een periode uit de relatief recente geschiedenis die doordrenkt is van vervolging, bloed en onrecht. Terwijl je de zaal via de repetitieruimte betreedt, kun je de ongewassen theaterstudenten bijna ruiken die met veel ernst, maar ook een tikkeltje rabiate passie, dit stuk protestkunst hebben samengesteld.

Maar eigenlijk is het stuk helemaal niet zo.

Het begint als een soort lezing, waarbij het publiek kennismaakt met de zes acteurs die een veelvoud aan rollen zullen vertolken en een overzicht krijgen van de bijna-genocide op het Herero-volk. Zo wordt de verhouding tussen publiek en spelers snel vastgesteld en wordt de basis gelegd voor een boeiende avond vol traditioneel niet-traditioneel episch drama over een pijnlijk en ontstellend deel van de geschiedenis.

Maar eigenlijk is het stuk helemaal niet zo.

Want in de kern stelt het stuk serieuze vragen: hoe begrijpen we de geschiedenis? Hoe verhouden we ons tot mensen die een eeuw geleden zijn vermoord? Hoe kunnen zulke personages getrouw worden neergezet? Hoe kunnen moderne acteurs hopen de onbekende figuren uit het verleden te spelen? Zúden ze dat wel moeten doen? Is gevoel belangrijker dan wat dan ook tijdens het spelen? Kunnen witte mensen zwarte mensen spelen? Is de stereotype moderne opvatting over accenten gepast als er echte verhalen worden verteld? Is er een wezenlijk verschil tussen gedrag in welke oorlog dan ook? Is realisme beter dan de werkelijkheid? Waar ligt de grens tussen kunst en historie? En waarom zijn sommige acteurs zulke egoïstische, zelfingenomen kwasten?

Dit klinkt allemaal als een avondje saai, belerend en braaf gepreek, met pretentieuze personages die clichés en 'grote waarheden' uitkramen.

Maar eigenlijk is het stuk helemaal niet zo.

Via een reeks indringende scènes, waarvan sommige erg grappig en andere behoorlijk aangrijpend zijn, verkent het gezelschap deze onderwerpen op onconventionele wijze. Ze doorbreken de wetten van het traditionele drama en dagen het publiek uit om de confrontatie aan te gaan met de lastige thema's die op het spel staan.

Sommige acteerprestaties zijn verbluffend in hun subtiliteit en intensiteit. Joshua Hill, in zijn podiumdebuut, is ronduit uitstekend als 'Another White Man', een typisch haantje en knappe jonge acteur (er zitten een paar heerlijk gevatte en scherpe "ik-ben-een-betere-acteur-dan-jij-momenten" in zijn interactie met 'Black Man'). Hij doet twee verbazingwekkende dingen: op een gegeven moment speelt hij een Afrikaanse grootmoeder (geen kostuum, geen schmink - alleen hijzelf) en zij is geen karikatuur, maar intens echt; op een ander moment vertelt hij een gruwelijk verhaal over hoe zijn overgrootvader egoïstisch een bevriende zwarte soldaat vermoordde, in een poging om de gevoelens van een Duitse soldaat te begrijpen die een Herero-man heeft vermoord die alleen maar naar huis wilde. Alles wat Hill doet is gepolijst, slim en stijlvol. Hij is een ster voor de toekomst.

Als 'Black Man' is Kingsley Ben-Adir eveneens uitstekend. Hij is de intense, broeierige acteur, degene die "zeer succesvol was in Duitsland" (in het verleiden van jonge Fräuleins) en die gepassioneerd is over het vinden van de Afrikaanse ziel, maar evenzeer overtuigd dat hij van nature de Herero beter begrijpt omdat hij zwart is. Ook hij levert een fijn genuanceerde en veelzijdige prestatie en creëert zowel de zachtste als de hardste momenten in het stuk.

De andere spelers zijn allemaal goed, maar niemand krijgt echt de kansen die het script aan Hill en Ben-Adir biedt. Ayesha Antoine is vooral aan het begin van het stuk erg sterk, wanneer ze het publiek ongemakkelijk introduceert in het concept, de Herero en haar medespelers. Ze is fantastisch om naar te kijken en verliest nooit haar focus. Kirsty Oswald (White Woman) en Joseph Arkley (White Man) vertolken voortreffelijk een scala aan personages, net als Isaac Ssebandeke, die de zware taak heeft het stuk in stilte en stomme wanhoop af te sluiten.

Dit wekt misschien de indruk dat het doel van het stuk vooral is om de aandacht te vestigen op de vaardigheden van de vijf acteurs die de visie van de toneelschrijver tot leven wekken.

Maar eigenlijk is het stuk helemaal niet zo.

Er vindt veel deconstructie plaats – het decor, voor zover dat er is, wordt voor de ogen van het publiek afgebroken. Het verhaal van de Herero-genocide wordt gedeconstrueerd en door verschillende prisma's getoond: brieven die Duitse soldaten schreven; de instincten van de acteurs over hoe de Herero zich voelden ondanks het gebrek aan bewijs uit de eerste hand; het besef van geschiedenis; de ontworteling uit het verleden; en de verschillende manieren waarop groepen hun wil kunnen opleggen aan zwakkere, of zelfs sterkere, individuen.

Zo verwoord klinkt het als een staaltje Duits deconstructivisme – maar eigenlijk is het stuk helemaal niet zo.

Ik kan eerlijk zeggen dat ik nog nooit een theatervoorstelling als deze heb gezien. Het voelt anarchistisch, organisch, eclectisch en chic – en dat allemaal tegelijk. Er zit een ritme in de gang van zaken dat bijna hypnotiserend werkt. Je wordt meegezogen in de scènes die de acteurs als afgeronde stukken opvoeren, maar bent evengoed gefascineerd door het proces van het repeteren en vormgeven van die scènes. Humor, wreedheid en eerlijkheid zijn in gelijke mate aanwezig.

En wanneer Kingsley Ben-Adir uiteindelijk wordt bespot en vervolgens gelyncht en opgehangen – dan is dat krachtige, meeslepende en angstaanjagende kost.

Het laat je achter met gedachten over wat je zojuist hebt gezien en een dorst naar kennis over de fijne details van de Herero-genocide.

Op een bijzonder cruciaal moment kreeg een vrouw in het publiek een lichte beroerte, waardoor het stuk ongeveer dertig minuten moest worden onderbroken terwijl zij medische hulp kreeg en naar het ziekenhuis werd gebracht. Toen de acteurs de draad weer oppakten, herstelden ze de sfeer, de spanning en de rauwe waarheid van de scène die was onderbroken – alsof er geen pauze was geweest.

Alle lof voor hen.