RECENSIE: Wink, Theatre 503 ✭✭✭✭✭

Foto: Savannah Photographic Wink Theatre 503.

12 maart 2015

5 Sterren

De intieme zaal van Theatre 503, boven de pub The Latchmere in Battersea, is momenteel de plek voor een opmerkelijk en uiterst prikkelend debuutstuk van Pheobe Eclair-Powell. Onder deskundige regie van Jamie Jackson staan twee ijzersterke vertolkingen centraal. WINK bestaat in essentie uit twee met elkaar verweven monologen die de reële en virtuele connecties verkennen tussen tiener Mark (Sam Clemmett) en zijn docent John (Leon Williams), die slechts een jaar of tien ouder is.

Het verhaal beslaat een week uit hun leven en toont in eerste instantie de dagelijkse gang van zaken op het schoolplein, in de wandelgangen en in het klaslokaal, naast de ritmes van hun moeizame thuissituaties. Gaandeweg ontrolt zich echter een onverwacht duister en verontrustend onderzoek naar de kwetsbaarheid van persoonlijke identiteit en de vervagende, voorlopige betekenis van relaties in het tijdperk van sociale media.

Mark komt aanvankelijk over als een volstrekt doorsnee tiener — qua uiterlijk, talent en sociale omgang — met uitzondering van zijn fenomenale vaardigheden in het online speuren naar porno. John is op zijn beurt een herkenbaar type: een arrogante, cynische jonge leraar die zich maar al te bewust is van zijn goede looks en zowel in het echte leven als online graag de bewondering van beïnvloedbare zielen opzoekt.

In eerste instantie lijkt het stuk simpelweg het bekende thema van de onterechte verafgoding van een docent door een leerling te verkennen, maar we belanden al snel in troebeler water als duidelijk wordt dat beide personages hun emotionele leven grotendeels op sociale media leiden. Mark probeert dichter bij het leven van John te komen door het Facebook-profiel van Johns vriendin te bezoeken en een fictief profiel aan te maken dat haar zou moeten aanspreken.

Zonder dat Mark het weet, houdt John — die zijn vriendin inmiddels al bedriegt — haar profiel ook nauwlettend in de gaten en begint hij te geloven dat ze hem bedriegt met deze mysterieuze vriend. Een steeds explicietere en intiemere dialoog, vol geniale humor, loopt razendsnel uit de hand voordat deze tegen de echte wereld botst in een gespannen en grimmige ontknoping die iedereen in meer of mindere mate beschadigd achterlaat.

Een korte samenvatting doet geen recht aan de pittige, komische flair van het script, waarin karakteropbouw en gelaagde ironie met veel zorg zijn verwerkt. Phoebe Éclair-Powell heeft een scherp gehoor voor naturalistische dialogen die tegelijkertijd zeer geraffineerd zijn, met zwierige uithalen en krachtige retorische momenten, maar ook met geloofwaardig pathos.

Levendige beelden zorgen voor sjeu, maar blijven geloofwaardig uit de mond van de personages. Het jargon van internetdating, de naïviteit van schooljongens en gevatte, jonge mannelijke vulgariteit worden met vakmanschap gemengd. Er is sprake van slimme afwisseling tussen indirecte rede, innerlijke reflectie en actuele dialoog, met een fijne variatie in tempo tussen monoloog en snelle vocale interactie. Al met al toont deze tekst dezelfde emotionele diepgang en oog voor de kleine details van het dagelijks leven die je vindt in ‘Jumpers for Goal Posts’ en andere recente voorbeelden van hedendaags realistisch toneel.

Er zit zowel psychologisch inzicht als briljante humor in, wat nog effectiever is omdat het nergens belerend wordt. We worden uitgenodigd om na te denken over hoe broos de branie van de jonge mannelijke psyche eigenlijk is. Dit gaat niet alleen over blinde heldenverering die gedoemd is te mislukken, of over de vraag wat het verschil tussen een jongen en een man bepaalt.

Nog treffender is de manier waarop een onderstroom van onuitgesproken rouw bij beide personages de groei naar echte emotionele volwassenheid blokkeert. Uiteindelijk zorgt de erkenning van een dysfunctionele thuissituatie en verlies ervoor dat Mark kan groeien, terwijl John verschrompelt tot een hol maar nog steeds aantrekkelijk omhulsel. Zijn onbewuste zelfbedrog, gevoed door eerdere onzekerheden, blijkt de wortel van de meest egoïstische en schadelijke gedragingen in het stuk, een valstrik waar John in gevangen blijft zitten.

Het stuk vertelt ons ook veel over de groeiende impact van internet op ons zelfbeeld. Het vangt het gevoel van verbondenheid, het bereik en het uitbundige (maar misplaatste) gevoel van controle dat elke 'armchair user' ervaart. Zoals Mark zegt: ‘Ik ben aangesloten, wakker, mijn hoofd zit vol, mijn ogen nog voller. Ik kan niet eens meer knipperen, maar ik kan niet stoppen met kijken, staren naar deze ruimte waar iedereen is.’ Het stelt de ongemakkelijke vraag hoe we waarheid van fictie kunnen onderscheiden in de wereld van online dating, en of we daarbij de realiteit niet opzettelijk uit het oog verliezen.

Bovenal laat het drama zien hoe een ongecontroleerde opeenstapeling van valse online aannames de geest totaal kan verwarren, als een versnelde film. Je zou kritiek kunnen hebben op de afnemende geloofwaardigheid van het plot, maar dat is juist de kern: in de parallelle wereld van directe communicatie worden de denkpauzes die in menselijke interactie noodzakelijk zijn, volledig weggecijferd.

Dit is een reëel, geen theoretisch gevaar. We blijven achter met de vraag wat dit betekent voor de authenticiteit van relaties wanneer informatie en communicatie steeds vaker virtueel zijn. Toch is de uiteindelijke conclusie van dit drama menselijk: het internet creëert op zichzelf geen bedrog of verraad, maar versterkt slechts bestaande psychologische tekortkomingen en biedt meer ruimte voor sociale schade dan voorheen.

Dit had een statische productie kunnen zijn, puur gericht op de toch al krachtige vertelstemmen, maar het is de verdienste van het creatieve team dat er veel aandacht is besteed aan beweging, belichting en rake muziek. Op sleutelmomenten vormen de acteurs symbolische tableaus die de emotionele essentie van de actie vangen. Het is niet alleen dat er naast het uitstekende acteerwerk altijd iets visueels te beleven valt; de beelden voegen bewust een dimensie van esthetische hyperrealiteit toe. Dit tilt je boven de rauwe letterlijkheid van de tekst uit naar een filmische sfeer waarin de emotionele impact van wat je ziet pas echt landt.

Er is geen treffender voorbeeld dan het moment aan het einde, wanneer as op John neerdaalt terwijl hij zijn armen spreidt. Is dit de symbolische zelfverbranding van zijn hoop en dromen, of een stilzwijgend commentaar op de onoplosbare wanhoop die nu hem treft, en later ongetwijfeld ook Mark en uiteindelijk ons allemaal? Het getuigt van de diepe indruk die deze voorstelling maakt dat de letterlijke en symbolische betekenissen in tekst en beweging nog lang resoneerden in de diepe stilte voordat het applaus losbarstte.

Deze opmerkelijke voorstelling van tachtig minuten verdient absoluut een herneming, maar probeer hem in de tussentijd zeker nog te zien in de laatste fase van de huidige speelperiode.

Wink is nog te zien in Theatre 503 tot en met 4 april 2015.