ELEŞTİRİ: Dying For It, Atlantic Theatre Company ✭✭✭✭

Dying For It oyuncu kadrosu. Fotoğraf: Ahron Foster Dying For It

Linda Gross Tiyatrosu: Atlantic Theater Company

17 Ocak 2015

4 Yıldız

Genel kanaat Rus komedisinin bir paradoks olduğunu söyler. Çehov eserlerinin yıllardır büyük trajedilermiş gibi ruhsuz bir şekilde yorumlanması da bu duruma pek yardımcı olmuyor. Neil Simon'ın bazı Çehov öykülerinden yaptığı harika uyarlaması Sevgili Doktor (The Good Doctor), kendi başına bir şaheserdir ve mizah ile bir Rus yazarın kaleminin birbirine zıt şeyler olmadığını gösterir. Turgenyev'in daha hafif eserleri ve Gogol'ün Müfettiş'i gibi cevherler de Rusya'nın naif komedilere ve çılgın farslara ev sahipliği yaptığını net bir şekilde kanıtlar.

Nikolay Erdman İntihar'ı (The Suicide) 1928'de yazdı, Stalin'in gazabına uğradı ve apar topar Sibirya'ya sürüldü. Oyun yasaklandı ve Erdman hayattayken hiç sahnelenmedi; 1979'da RSC tarafından tozlu raflardan indirilene kadar hem İngiltere'de hem de Broadway'de gerçek bir başarı yakalayamadı.

Moira Buffini'nin Erdman'ın oyunundan yaptığı ve ilginç bir başlığa sahip olan "serbest uyarlaması" Dying For It, Broadway dışındaki Linda Gross Tiyatrosu'ndaki gösterimini az önce tamamladı; yapımın yönetmenliğini Atlantic Theatre Company adına Neil Pepe üstlendi.

Modern Rus metni uyarlayıcılarının, karakterlerin sıradan diyaloglarda neden ısrarla birbirlerine tam isimleriyle hitap ettiklerini hep merak etmişimdir. "Margarita İvanovna Peryesvetova, ne yapıyorsun?" sorusu modern dildeki bir uyarlama için gereksiz duruyor; eğer amaç netlik ve kısalık ise neden sadece "Naber Madge?" denmiyor? Buffini'nin metni bu konuda tutarsızdı; bazen tam isimler havada uçuşuyor, bazen ismin bir parçası, bir takma ad veya hitap şekli kullanılıyordu. Yine de insanları güldürmek istiyorsanız, onları karmaşık ve alışılmadık isimlerle fazla yormamak en iyisidir.

Buffini hem anlatıyı hem de karakterleri oldukça verimli bir şekilde kısaltmış, ancak sonuçta ortaya çıkan işin amaçlı bir fars mı yoksa bir töre komedisi mi olması gerektiği konusunda pek net görünmüyordu. Yazımda, tiyatroda gerçekten coşkulu bir gece geçirmenin önündeki ilk engel olan bir uyuşukluk ve kararsızlık seziliyordu.

Hikaye, kariyerinde dikiş tutturamamış Semyon adında bir adamı konu alıyor. Çaresizlik içinde Tuba çalmayı öğrenmeye çalışır (nedenini sormayın) ama başarılı olamaz ve hayatına son vermesi gerektiğine karar verir; bu onun için bir başkaldırı ve yaşam kalitesine dair bir beyandır. Kimsenin kendisini suçlamasını istemediği için arkasında bir not bırakmak ister.

Ancak kendini yok etme yolu zorluklarla doludur. İntihar etmeyi planladığı duyulur duyulmaz, çeşitli ilgili taraflar bu durumu kendi amaçları için kullanmaya çalışır. Semyon'u "parti" adına kendini feda etmeye teşvik eden röntgenci bir postacı, ölümünün son derece romantik bir olay olmasını isteyen şuh bir kız, ondan ve işe yaramazlığından kurtulmak isteyen bir kaynana, bunu cemaatinin inancını pekiştirecek bir yol olarak gören bir din adamı ve toplumun iyiliği için ölmesi gerektiğini savunan ilerici bir düşünür... Hepsi çok neşeli(!)

Onu şanına yaraşır bir şekilde uğurlamak için büyük bir parti verilir ama tabii ki işi bitirmeyi tam olarak beceremez. Ardından "doğru" bir amaç uğruna feda edilmiş bir hayatın hayal kırıklığına uğramış kutlamacıları, farklı türden öfkeler ve çeşitli derecelerde komiklikler, açık bir tabut ve ceset taklidi yapan bir adamı içeren oldukça komik bir sahne ve ardından beklenmedik, kasvetli bir ters köşe gelir. Nasıl bir ters köşe? Şimdiki gençlerin deyimiyle "spoiler" vermeyelim.

Stalin'in orijinal esere verdiği sert tepkiyi hayal etmek o kadar da zor değil: Bu, olabildiğince kara bir komedi ve kökleri tamamen Komünist dogmaya ve Stalinist devleti destekleyen kavramlara verilen tepkilere dayanıyor. Kendi zamanında ve yerinde, muhtemelen Kuzey Kore'nin son dönemdeki bir film yüzünden Sony'ye verdiği tepkiye benzer, sarsıcı bir etki yaratmış olmalı.

Tasarımcı Walt Spangler, sökülmüş duvar kağıtları, çarpılan ve gözetleme yapılan birçok kapısı ve toplumdaki alt-üst tabaka kavramını sürekli hatırlatan merdivenleriyle o eski Rusya hissini uyandırmaya çalışmış. Setin mavi renkli olması da Semyon'un ruh haliyle uyumlu; Semyon karısı Maşa ile birlikte merdiven boşluğunun altında adeta Harry Potter gibi bir hayat sürüyor; ancak Potter'ın aksine onların kapısı yok, karanlık dışında bir mahremiyetleri de yok.