ELEŞTİRİ: Violence and Son, Jerwood Theatre Upstairs ✭✭✭✭

Violence And Son

Jerwood Theatre Upstairs

8 Haziran 2015

4 Yıldız

Royal Court son dönemlerde pek de parlak bir grafik çizmiyordu; bu yüzden Gary Owen'ın bu yeni oyununda, tiyatronun radikal ve kasten rahatsız edici gelenekleriyle tam anlamıyla örtüşen, hafızalara kazınacak bir prodüksiyonda hayat bulan bu nitelikli metni görmek iç açıcı. Olay örgüsü zaman zaman izlemesi güç ve sarsıcı olsa da finaline kadar tamamen ikna edici. Oyuncu kadrosu istisnasız mükemmel, prodüksiyon kalitesi ise yazarın amaç ve hedefleriyle tam bir uyum içinde. Yaratıcı ekip, basılı metni 100 sayfayı aşan bu hacimli eseri; tek bir anında bile sarkmayan, kışkırtmaya ve eğlendirmeye devam eden bir yapımla bizlerle buluşturarak harika bir iş çıkarmış.

Performans Jerwood Upstairs'te orta sahne (round) düzeninde sergileniyor. Kendimizi Güney Galler Vadileri'ndeki bir evin yorgun ve bakımsız oturma odasında buluyoruz. Oyun, sahnenin tepesindeki floresan lamba grubunun bir TARDIS konsoluna dönüştüğü bir 'Doctor Who' fantezi sekansıyla başlıyor ve Liam (David Moorst), Matt Smith'in Doktoru kılığında süreci yönetmek için sahneye giriyor. Benzer şekilde sonik tornavidalar ve ışın kılıçlarıyla süslenen ara sahneler, sahne değişimlerine eşlik ediyor. Bunlar sadece dekoratif veya oyalayıcı unsurlar değil; aksine bu çok katmanlı oyunun ana temalarından birini, yani Liam'ın hayatında bir anlığına bile olsa kaderini kontrol edebildiği, bir nesne değil özne gibi hissettiği bir alan bulma ihtiyacını kuruyor. Liam, çaresizliğin norm olduğu, hayatta kalma ve kendini ispat etme yollarını bulmanın zorlu bir mücadele olduğu bir karakter. Oyunun gidişatı, diğer karakterlerin Liam'a bu hedeflere ulaşması için sundukları öneriler, ayartmalar ve aynı anda önünde oluşturdukları engellerin rekabetçi doğası üzerinden şekilleniyor.

Liam, 'Violence' (Şiddet) lakaplı, sevgiyle olsun ya da olmasın kısaca 'Vile' (Aşağılık) diye çağrılan, gürültücü ve hoyrat bir baba olan Rick’in (Jason Hughes) on yedi yaşındaki oğludur. Liam, Kuzey İngiltere'de annesiyle büyümüş, annesinin kanserden vefatının ardından A-level sınavlarını tamamlarken sığınacak bir limanı olsun diye mecburen Galler'deki babasının yanına dönmüştür. Başka şansı da yoktur.

Bu duruma, evdeki zorba atmosfere sessizce boyun eğerek ve bir yandan da fesiyle Matt Smith kılığına birmek gibi kaçış yollarıyla tepki verir. Bu sırada Rick ise içki, kadınlar ve beklenmedik anda patlak veren aşırı saldırganlık nöbetleriyle dolu düzenli bir rutin kurmuştur. Başlarda az konuşan, kasvetli bir figürdür; bu hali, kendisi gibi içkiyi ve gürültülü geceleri seven kız arkadaşı Suze'un (Siwan Morris) varlığıyla bir nebze yumuşar. Bu ev ortamına, Liam'ın birlikte bir 'Doctor Who' hayran buluşmasına katıldığı arkadaşı Jen (Morfydd Clark) dahil olur. Jen eve dönecek taksi bulamayıp gece orada kalmak zorunda kalınca, olaylar tek bir gece boyunca kesintisiz bir şekilde akar.

Aile içi şiddet temasını; nedenlerini, motivasyonlarını ve sonuçlarını irdeleyen pek çok nitelikli ve sarsıcı oyun mevcut. Ancak bu oyun, üç yönden çıtayı yükseğe koyuyor.

İlk olarak, meseleleri ve çatışmaları sunarken dikkat çekici derecede tarafsız. Fiziksel ve cinsel şiddet eylemlerini hiçbir şekilde haklı çıkarmaya veya hafifletmeye çalışmayan Gary Owen; karakterlerin birbirlerini, bazen kasten, sonunun kötü biteceğini bile bile nasıl kışkırttıklarını göstermekte usta. Bu durum tüm ilişkiler için geçerli: Liam babasından hem nefret ediyor hem de umutsuzca onun tarafından fark edilmek ve saygısını kazanmak istiyor; Suze, Rick’in ilgisi için yanıp tutuşuyor ve bunu elde etmek için birbirlerini yıpratacak derecelere varıyor; Jen ise Liam'a hem bir arkadaş hem de daha fazlasıymış gibi yaklaşarak hem karakteri hem de seyirciyi gerçek niyeti konusunda belirsizlikte bırakıyor.

İkincisi, yazar tüm karakterlerin birbirleriyle nasıl bu kadar zarar verici bir etkileşim içinde olduklarını göstermekte nadir bir beceri sergiliyor; çünkü gerçekte hepsi kendi fanuslarında yaşıyor ve birbirleriyle empatik bir bağ kuramıyorlar. Bu durum özellikle hayatı içki, kolay cinsel fetih ve hayal kırıklıklarına verilen şiddetli tepkiler üzerine kurulu olan Rick/Vile için geçerli. Oyunun defalarca dile getirdiği, belki de sonlara doğru fazla didaktikleşen noktalardan biri, başkalarını dinlemeyi veya onları fark etmeyi reddetmenin, hem fikirlerin hem de yumrukların zorla kabul ettirilmesine kaçınılmaz olarak yol açtığıdır.

Son olarak, bu oyunun kesinlikle sadece karamsarlık ve kasvetten ibaret olmadığını vurgulamak gerekir. Şiddetin uğursuz gölgesine eşlik eden ironik bir mizah ve yaratıcı bir açık saçıklık var ki bu da her karakterin farklı anlarda sempati kazanmasını sağlıyor. Bu durum, ayık olduğu anlarda keskin ve hicivli bir zekaya sahip olan Vile için bile geçerli.

Dört oyuncunun tamamından olağanüstü performanslar geliyor; yönetim ise kısıtlı alanı en iyi şekilde kullanan, akıcı ve yalın bir tarzda. Moorst, Liam’ın 'geek' beceriksizliğini, annesine duyduğu bitmek bilmeyen yasını ve babasına karşı hissettiği o karmaşık, dengesiz ve fokurdayan duygu patlamalarını harika yansıtıyor.

Hughes, her an şiddete dönüşebilecek sinsi bir yoğunlukla sahnede kol geziyor. Morris, karakterinin az işlenmiş kısımlarını oyunculuğuyla sonuna kadar değerlendiriyor; Clark ise gerçek niyetleri kendisi için bile bir muamma ve kafa karışıklığı kaynağı olan bir karaktere ince detaylarla örülü, nüanslı bir yorum getiriyor.

Peki, bu başarılı yapımdan neden bir yıldızı esirgiyoruz? Bunun sebebi çok basit: Karakterlerin ve durumların bu denli ince bir işçilikle geliştirilmesinin ardından, finalin sarsıcı olması ama önceki sahnelerle kolayca bağdaşmaması. Özellikle, Liam'ın Jen'in aşk ve hayat hakkındaki bilgisizliğini zekice ve ikna edici bir şekilde deşifre ettiği sondan bir önceki sahne ile, karakterleri önceki tüm gidişata ters yönlere savuran final arasında bir kopukluk var gibi görünüyor.

Başka bir deyişle, tutarlı ve titiz karakter gelişimi ile olay örgüsüne yeni sürprizler katma ihtiyacı arasında çözülmemiş bir gerilim mevcut. Benim için son sahne, ne konuya ne de dramaya katkısı olmayan, bir adım fazla atılmış bir ters köşeydi.

Violence and Son, 11 Temmuz 2015'e kadar Royal Court'ta (Jerwood Theatre Upstairs) izlenebilir.