RECENSIE: Anyone Can Whistle, Union Theatre ✭✭✭

Oliver Stanley als Hapgood en het ensemble in Anyone Can Whistle. Anyone Can Whistle

Union Theatre

11 februari 2017

3 Sterren

Bestel Tickets

'Anyone Can Whistle', jazeker. 'Anyone Can Write A Musical', beslist niet. Dit stuk heeft een magnifieke partituur van Stephen Sondheim, waarin in elke noot en elke lettergreep het genie doorklinkt dat later tot volle bloei zou komen in 'A Funny Thing Happened On The Way To The Forum', 'Company', 'Follies', 'Merrily We Roll Along', 'Sweeney Todd' en meer. Het bevat echter ook een script van Arthur Laurents dat op werkelijk geen enkele denkbare manier, in dit leven of het volgende, doet vermoeden dat het van dezelfde hand is als 'West Side Story' en 'Gypsy'. De muziek is zo goed geschreven dat het je – als je alleen de liedjes hoort – ervan overtuigt dat dit wel een geweldige show móét zijn; de songs zijn zo goed gekarakteriseerd, zo prachtig geschetst, zo liefdevol gefraseerd, melodieus, gevat en elegant dat de show waar ze in horen, ipso facto, wel even briljant moet zijn. Het feit dat het nooit succes heeft gekend, zou dan wel moeten komen doordat het publiek en de critici het destijds verkeerd begrepen hebben; vanaf het begin zorgden ditzelfde publiek en diezelfde critici er tijdens de rampzalige – en enige – reeks op Broadway in 1964 voor dat de show binnen negen dagen na de première (en 12 pijnlijke try-outs) alweer stopte. Op basis van de muziek ga je ervan uit dat er een andere verklaring moet zijn. Maar nee. Absoluut niet. Het script is ernstig beschadigd en zou – in alle eerlijkheid – losgekoppeld moeten worden van de muziek. Iemand anders zou de kans moeten krijgen om iets te schrijven – wat dan ook – dat de heerlijke liedjes van Sondheim beter aanvult dan het volstrekt onbekwame libretto dat Laurents hem destijds aandeed.

Het Union Theatre heeft helaas niet de bevoegdheid om zo'n missie te ondernemen. Ze moeten ons hetzelfde script voorschotelen dat de show al die jaren geleden de das omdeed. En dat doen ze plichtsgetrouw. Regisseur Phil Willmott brengt de bruisende energie van Laurents' maniakale, gejaagde drama met volle overgave over, en probeert van die nietsontziende vaart zelfs een deugd te maken. De cast rent rondjes en rondjes, de trappen op en af, terwijl ze hun armen en handen omhoog houden als figuranten in een krankzinnige film van Hans Richter. Het openingsnummer werkt, zoals gebruikelijk bij hem – en uitstekend muzikaal geënsceneerd door Holly Hughes – wonderwel: de pamfletachtige toon van de show wordt perfect geraakt. We storten ons in het verhaal met een vertrouwen dat de rest van de avond niet meer geëvenaard zal worden – maar dat komt enkel omdat we dan nog maar een paar zinnen van het script van de heer Laurents hebben gehoord. Dat beseffen we al snel genoeg.

Het ensemble van Anyone Can Whistle.

Penn O'Cara kleedt de cast op een bijna uniforme wijze, met uitschieters in de kostuums van de afschuwelijke machthebbers van dit domein. Vooral de burgemeesteres, Cora Hoover Hooper (wellicht een samensmelting van Cora Pearl, president Herbert Hoover en columniste Hedda Hopper?), die in de imposante verschijning van Felicity Duncan ook wel wat weg heeft van de 'hostess with the mostess', Elsa Maxwell. Mevrouw Duncan zingt de vele cabaretliedjes van de burgemeesteres met keurige precisie, al hadden we misschien wat meer 'belt' kunnen gebruiken. De eerste vertolkster van deze rol, Angela Lansbury, maakte zich destijds zorgen over het gebrek aan warmte van het personage, en Sondheim biedt die eigenlijk alleen via zijn prachtige muzikale lijnen. (Het script van Laurents biedt werkelijk niets: hij lijkt dit personage, samen met alle anderen, te hebben gehaat.)

Er zijn ook wat 'jonge geliefden' in de show – zou je het geloven? – en zij komen er iets beter vanaf. Zij krijgen het enige menselijke moment in de hele twee uur durende rit door dit weelderige tapijt van misantropie en bittere, bittere satire: 'With So Little To Be Sure Of' is een meesterwerk van mededogen en fijngevoeligheid – een oase van rust, eenvoud en eerlijkheid in een werk dat verder wars lijkt van zulke zaken. Elders rest Sondheim weinig anders dan een cocktail te serveren van datzelfde bijdehante 'East Village'-plezier, waarbij hij de spot drijft met de machtigen en zelfingenomenen van zijn tijd.

Felicity Duncan (Cora), James Horne (Schub), Rachel Deloose (Fay) en Oliver Stanley (Hapgood) in Anyone Can Whistle.

Interessant genoeg is Sondheim, een componist die vaak wordt verweten dat het hem aan hart ontbreekt, hier juist de meest humane partner van het duo: al was het maar om te zien hoeveel gevoel hij toont, zelfs in de context van dit kille, eendimensionale verhaal. Hoe dan ook, Rachel Delooze als de professionele Nurse Apple en Oliver Stanley als de nerdy Hapgood doen wat ze kunnen om hun personages van bordkarton en touwtjes tot leven te wekken. En zodra ze zingen, bevinden ze zich in een heel andere show: de show van Sondheim. En die is fantastisch. Maar zodra ze de dialogen van Laurents moeten uitspreken, slagen ze er geen moment in te overtuigen.

Er is een omvangrijk ensemble en hun muziek is geweldig: muzikaal leider Richard Baker levert puik werk door de eindeloze maatsoort- en tempowisselingen vloeiend te laten klinken, de rijkdom van de partituur te accentueren en zeer aantrekkelijke prestaties uit de groep te halen. Ik weet zeker dat de muziek niet moeilijker is om op te dansen dan, zeg, 'Le Sacre du Printemps', en gelukkig is de cast op haar best wanneer ze zich vol overgave in de atletische explosies van Hughes stort – een welkome herinnering aan het bloed dat door menselijke aderen stroomt. Het is echter een grote zonde dat de tekst hen niet meer laat zijn dan een achtergrond voor de (meestal kwaadwillende) hoofdrolspelers, wat doodzonde is met zo'n grote groep.

Tja, daar hebben we het dan. Er wordt ons verteld dat het een 'actuele' herinnering is aan de corrumperende werking van macht en zelfzuchtige politici, en dat dit verhaal verteld moet worden, met echo's van 'Of Thee, I Sing' (dat een oneindig beter script heeft) en talloze succesvollere werken. Nou ja, misschien. Maar het bracht de muren van LBJericho in 1964 niet aan het wankelen, en ik denk niet dat het vandaag de dag een Trump Tower zal doen beven. De muzikale uitvoeringen zullen liefhebbers van briljant geschreven songs bekoren, en ze zullen de verbeelding prikkelen van iedereen die ze hoort om er een ander, beter verhaal bij te bedenken. Ooit krijgen we dat misschien. Maar nu nog niet.

Tant met 11 maart 2017

BOEK TICKETS VOOR ANYONE CAN WHISTLE IN HET UNION THEATRE