RECENSIE: Beyond Bollywood, London Palladium ✭✭

Beyond Bollywood

London Palladium

11 mei 2015

2 sterren

Pogingen om de pracht van de Bollywood-musicaltraditie over te hevelen van de Indiase cinema naar het Britse toneel kennen een nogal wisselvallige geschiedenis. In 2002 speelde Andrew Lloyd Webber een sleutelrol bij het op de planken brengen van Bombay Dreams in het Apollo Victoria, en nu strijkt Beyond Bollywood tot eind juni neer in het London Palladium. Op het eerste gezicht lijkt het Palladium de ideale plek voor de uitbundige, extravagante flair van Bollywood in volle glorie. Buiten het theater stonden de paparazzi op de openingsavond klaar om de sterren te vereeuwigen, en toen het doek opging voor het openingsnummer 'Namaste India', vormden de weelde en glitter van Matcham’s prachtige theater een perfecte match met de dynamiek en de kleurrijke kostuums van de dansers en drummers. Daarna ging het echter bergafwaarts, een daling die slechts af en toe werd onderbroken door een fraaie reeks dansscènes in het tweede deel. De problemen deden in veel opzichten denken aan wat critici al in 2002 signaleerden. Destijds kreeg Bombay Dreams kritiek omdat het te hard probeerde het verhaal en de vorm aan te passen aan westerse conventies en aannames, waardoor de essentie van de Bollywood-filmtraditie verloren ging. Hetzelfde kan hier worden gezegd.

De verhaallijn op zich is prima: het volgt het vertrouwde pad van vallen en opstaan – ouderlijke druk, romantiek, financiële tegenslagen – die de held en heldin van droom naar succes en teleurstelling brengen, om uiteindelijk te eindigen in een apotheose, omlijst door spectaculaire dansscènes. Daar is niets mis mee – menig prestigieuze opera uit de westerse klassieke traditie heeft minder om het lijf. Bovendien biedt dit type script een mooi excuus voor exotische locaties en een reeks kansen voor wervelende demonstraties van verschillende dansculturen en choreografische tradities uit heel India. Op zijn best, in de tweede helft, komt deze beproefde formule echt tot zijn recht; het was een genot om naar de dansen uit Gujarat en Punjab te kijken, die geen verhaal of uitleg nodig hadden. Tussen de bedrijven door waren er ook schitterende voorbeelden van klassieke Kathak-dans te zien, met name door Pooja Pant in de rol van de moeder van de heldin, wat bewijst dat in Bollywood 'minder' soms ook echt 'meer' is.

Deze kernkwaliteiten werden echter helaas op veel momenten ondermijnd door een drang om de materie uit te leggen en aan te passen voor een westers publiek dat, naar mijn mening, veel meer geboeid zou zijn door het onvervalste origineel. Na het openingsnummer kregen we een volstrekt overbodige demonstratie van de belangrijkste instrumenten uit de Indiase traditie. Je mag er toch vanuit gaan dat een publiek dat naar een Bollywood-musical gaat, de klankkleur van de sitar en de tabla al kent. Evenzo was het niet nodig de heldin, Shaily, op te zadelen met een gecompliceerd achtergrondverhaal in München, wat de toch al lange eerste helft alleen maar onnodig rekt. Shaily wil de ouderlijke schouwburg die haar moeder haar heeft nagelaten redden door er weer een succes van te maken met shows gebaseerd op Indiase volksdans. Ze vertrekt naar Bombay om haar dansvaardigheden te verbeteren en ontmoet daar Raghav, die zijn passie voor de folktraditie heeft moeten opofferen voor commerciële cross-overprojecten. Door haar aanmoediging vindt hij de authenticiteit in zijn choreografieën terug. Vervolgens toeren ze door India, en de show had er verstandig aan gedaan om daar te eindigen, zonder een ongemakkelijke terugkeer naar München en de redding van het theater – de eeuwige 'MacGuffin' in dit plot. Gaandeweg zijn er lange stukken houterige dialoog die de vaart uit de voorstelling halen en de geloofwaardigheid van de personages niet ten goede komen. Op momenten dat het verhaal een duwtje nodig heeft, verschijnt Shaily’s overleden moeder om haar aan te moedigen 'je hart te volgen, waar dromen werkelijkheid worden.' Het was zoveel sterker geweest als men de traditionele Bollywood-formule had gevolgd: korte dialogen, in de oorspronkelijke taal, trouw aan de retorische conventies van familie, plicht, opstand en zelfopoffering. Dat is authentiek en het publiek zou dat gerespecteerd hebben. De gekozen weg leidt helaas tot pathetiek.

En de acteerprestaties? Ook hier is een duidelijk verschil tussen de momenten waarop men trouw blijft aan de formule en de gevaren van het tegemoetkomen aan een verondersteld Londens verwachtingspatroon. In de meer klassieke Indiase dans was sprake van uitmuntende discipline en grote precisie in de groepsnummers. In de diverse volkselementen toonde het ensemble van wel 45 dansers geweldig teamwerk en verbeeldingskracht, wat ons een oprecht inzicht gaf in de religieuze tradities en rituelen die de basis van de dansen vormen. Echter, in de scènes waarin de choreograaf Hollywood met Bollywood probeerde te versmelten, deed de techniek ongemakkelijk aan en was het resultaat zowel onovertuigend als storend binnen het geheel. De vier hoofdrolspelers, en vooral de twee jonge leads, zijn stuk voor stuk danstalenten van wereldformaat. Het is jammer dat er niet meer live werd gezongen en minder gebruik werd gemaakt van lip-sync, maar zowel Ana Ilmi als Mohit Mathur grepen de kansen die ze kregen met volle overgave aan. Eenmaal bevrijd van het stroeve script vonden ze een vrijheid en chemie die ontroerde, vooral in de tweede helft. Componisten Salim en Sulaiman Merchant leverden een partituur die uitstekend aansloot bij de kleur en energie van de dans routines, en de choreografie van Rajeev Goswami maakte optimaal gebruik van de beschikbare middelen. Al deze positieve creatieve elementen benadrukken alleen maar de spijt die zowel ik als veel andere aanwezigen voelden: dat we niet meer van het pure origineel te zien kregen. Bij het vertalen van grote artistieke tradities naar andere culturen kun je het beste het risico nemen om ze rauw en ongefilterd te presenteren; vraag het publiek de uitdaging aan te gaan in plaats van de formule te verwateren. Als we dat doen bij Shakespeare en andere westerse klassiekers, verdient Bollywood hetzelfde vertrouwen. Ik hoop dat een volgend project van dit type de moed vindt om dat te doen.