RECENSIE: Bruises, The Tabard Theatre ✭✭✭

Bruises The Tabard Theatre, 19 augustus 2015

3 sterren

Bruises is een ambitieus stuk dat een onbevooroordeelde blik werpt op het uiterst verdeelde onderwerp sekswerk. In het programmaboekje spreekt de auteur, Nadia Cavelle, over haar wens om het beroep noch te "victimiseren, noch te verheffen". Ze concludeert dat ze hoopt dat haar toneelstuk een beeld schetst van "pluraliteit, complexiteit en ambiguïteit". Er valt veel te bewonderen in dit stuk, dat naar mijn mening een waardevolle bijdrage levert aan een zeer gevoelige dialoog. Als moreel-filosofisch werk blinkt Bruises uit; het ontrafelt identiteitskwesties terwijl de personages in de existentiële leegte staren. Toch wordt het stuk af en toe ondermijnd door een gebrek aan subtiliteit. Thema's, metaforen en karaktereigenschappen worden te vaak expliciet benoemd, waardoor een werk dat juist drijft op de complexiteit van menselijke interactie minder bevredigend is dan het had kunnen zijn. Het stuk begint met de verteller, Damien (James Barnes), die beschrijft hoe de innerlijke leegte die hij voelt hem ertoe aanzette sekswerker te worden – een beroep dat hem in staat stelt te "graven" naar menselijke warmte. Daarna maken we kennis met ex-turnster Banana (Kirsty Rider), die door financiële problemen gedwongen is in te trekken bij de succesvolle advocaat Justin (Michael Edwards) na een eenmalig avontuurtje. Voorheen vertrouwde ze op de steun van haar voormalige kamergenoot Jacqueline (Eva-Jane Willis), die inmiddels is opgeklommen naar een luxueus leven als escort voor de cliënten van haar high-class koppelaarster, Mona (Lily Knight). Mona, die ook Damien onder haar hoede heeft, geeft Jacqueline een nieuwe naam – Clara – en een opvoeding om haar aantrekkingskracht te vergroten. Zowel Banana als Jacqueline vinden een doel in hun nieuwe leven, maar de omstandigheden beginnen te verslechteren. De ontluikende relatie tussen Banana en Justin loopt spaak doordat beide partijen toegeven aan hun dwangmatige neigingen, terwijl Jacqueline een identiteitscrisis doormaakt wanneer ze Emile Zola's Nana bestudeert met de charmante professor Jean-Baptiste (een onderbenutte Toby Rolt). Jacqueline is gefascineerd door en identificeert zich met het leven van Zola's hoofdpersoon, en kan de gedachte aan een even vernederend einde niet verdragen. Terwijl de hechte band tussen Banana en Jacqueline uiteenvalt, beginnen ze zich af te vragen waar hun leven naartoe gaat en reflecteren ze op de keuzes die hen daar hebben gebracht.

Bruises heeft een surrealistisch tintje, versterkt door het decor dat bestaat uit twee gymmatten, een aantal koelkasten van verschillende afmetingen en een groot laken. Deze objecten zijn zowel praktisch als thematisch belangrijk. De gymmatten stellen Justin en Banana in staat om met veel fysieke kracht ruzie te maken en te worstelen, terwijl ze tegelijkertijd een verleden vertegenwoordigen dat Banana maar moeilijk achter zich kan laten. De koelkasten worden gebruikt voor het opbergen van allerlei rekwisieten, maar symboliseren ook het koude, steriele innerlijk van Justin – Banana vergelijkt hem zelfs expliciet met een "lege, te grote Amerikaanse koelkast". Het laken fungeert niet alleen als beddengoed; personages verschuilen zich eronder wanneer ze niet in de scène voorkomen, waarbij hun verhalen het handelen op het toneel impliciet beïnvloeden.

De sfeer wordt neergezet door de wereldvreemde Damien, die monologen houdt over de complexiteit van menselijke hartstocht voordat hij plaatsneemt aan de zijkant van het podium. Deze elementen geven het stuk een gelijkenis-achtige kwaliteit die de beste dialogen aanvult. Het moedigt ons aan om na te denken over de complexe ethiek van sekswerk en daagt de opvatting uit dat het een moreel verwerpelijk beroep is. Mona's relaas over hoe haar rijke, ongeïnteresseerde ouders haar tot prostitutie dreven, vangt op overtuigende wijze de ambiguïteit en suggereert dat macht en angst twee kanten van dezelfde medaille zijn.

Eva-Jane Willis is voortreffelijk als de kwetsbare Jacqueline, wier transformatie tot Clara steeds meer barstjes vertoont. Haar gevoel van eigenwaarde wordt gevoed door haar ontdekking van literatuur en poëzie (het is prachtig om de leergierige vreugde van Willis te zien als ze de openingsregels van Endymion voordraagt), maar wordt tegelijkertijd gerelativeerd door Mona's botte opmerking dat ze slechts het toastje is bij de kaviaar van haar klanten. Kort daarna verandert een triomfantelijke monoloog over het verschil tussen "neuken in de toekomst" en "neuken in het nu" in een harde scène waarin ze een klant vertelt dat ze minder geld van hem aanneemt als hij haar slaat. Deze uiteenlopende invloeden leiden tot haar ineenstorting in de tweede akte; een tragisch wonder dat niet volledig wordt uitgelegd. Hoewel Kirsty Rider and Michael Edwards gepassioneerde vertolkingen neerzetten van Banana en Justin, zijn hun personages soms frustrerend om naar te kijken omdat hun daden te vaak worden toegelicht door verklarende dialogen.

Banana's emotionele onvolwassenheid en haar daaruit voortvloeiende onvermogen om emotioneel intiem te worden met Justin, worden minder boeiend naarmate ze meer klaagt over haar disfunctionele jeugd. Haar analfabetisme, hoewel essentieel voor haar achtergrondverhaal, maakt van Justin vaak een louter verklarend personage, terwijl hij allerlei thematisch relevante woorden en uitdrukkingen aan haar uitlegt. Hij is op zijn beurt weer te zelfbewust om een sympathieke neuroticus te zijn. Het verhaal over hoe hij geobsedeerd raakte door zijn gebitshygiëne is een sterk zwart-komisch moment, maar wordt wellicht met te veel helderheid gepresenteerd. Omdat Justin duidelijk een gebrekkig maar fundamenteel goed mens is, verlies je als kijker je geduld wanneer hij zijn tekortkomingen blijft verwoorden. Dit suggereert dat hij, in tegenstelling tot Jacqueline, de middelen heeft om zijn onrust op te lossen, waardoor het moeilijk is om met hem mee te voelen als hij daar niet toe bereid is.

Gezien het feit dat de kracht van Justins gevoelens voor Banana de tumultueuze tweede akte in gang zet, had ik de relatie van het paar op het toneel ook graag iets minder gespannen gezien.

Hun compatibiliteit wordt slechts kort aangestipt, vooral in hun openingsscène en in de verrassend tedere nasleep van hun breuk, waarin Banana Justin bedankt "voor alles wat uit het hart kwam". Hierdoor voelt het happy end van het koppel nogal onverdiend, vooral omdat het nogal plotseling komt en ten koste gaat van Jacqueline. Hoewel het einde van Jacqueline op intrigerende wijze parallel loopt met Zola's Nana, ondermijnde de duidelijkheid van de ontknoping van het stuk enkele van de raadselachtige eigenschappen die haar zo'n boeiend personage maakten. Bruises is een indrukwekkend stuk, ondanks de onvolkomenheden. Cavelle is overduidelijk een zeer getalenteerd schrijver, en wanneer het stuk op zijn best is, is het absoluut fascinerend. Bruises is tot en met 29 augustus 2015 te zien in het Tabard Theatre.