RECENSIE: Clarion, Arcola Theatre ✭✭

Clarion

Arcola Theatre

22 oktober 2015

Twee Sterren

Recensie door James Garden

Wanneer je je thematisch begeeft op de platgetreden paden van grootheden uit de scriptwereld, zoals de Amerikaanse Paddy Chayevsky – wiens profetische script voor de film 'Network' naar verluidt onbedoeld de presenteerstijl van de huidige rechtse tv-schreeuwers heeft geïnspireerd – dan kun je maar beter een grote stok meebrengen en die met enorme behendigheid hanteren om de verrotte wereld van de Britse "journalistiek" (denk aan de Mail/Star/Express) de flinke schrobbering te geven die ze zo terecht verdient.

Mark Jagasia slaagt er niet alleen niet in om die stok te hanteren, hij is zelfs te zwaar voor hem om überhaupt op te tillen. 'Clarion', nu te zien in het Arcola Theatre, is de meest lompe kritiek op kranten die in jaren op de planken heeft gestaan, en dat is inclusief de poging van het National Theatre wat betreft het afluisterschandaal: 'Great Britain'.

Het is eigenlijk wel passend dat de geprinte media dit stuk zo hoog hebben gewaardeerd. Het is heerlijk om jezelf een schouderklopje te geven – Jagasia is een van hen en dit is zijn eerste uitstapje naar het toneelschrijven. Maar uiteindelijk faalt hij op twee belangrijke punten. Ten eerste lijdt 'Clarion' aan een extreem gebrek aan verhaalstructuur en karakterontwikkeling. Leegtes die hij opvult met het tweede grote probleem: meta-grappen over niet-westerse mensen en de LGBT-gemeenschap, en een bijna-meta maar volstrekt dedain voor iedereen onder de dertig.

Om het eerste problem aan te pakken: ja, er is een verhaal, op zich. Een krant die op de rand van de redactionele (maar niet financiële) afgrond staat, staat op het punt haar alcoholistische senior journalist te ontslaan, die "zaken recht wil zetten" omdat ze, hoewel ze zich misschien heeft laten uitkopen, nog steeds haar principes heeft. Echter, de vitale deugdzame cirkel die goed scriptschrijven drijft – actie die personages onthult, wat weer leidt tot plotontwikkeling (wat vervolgens weer meer van het karakter onthult) – lijkt aan deze debuterende toneelschrijver voorbij te zijn gegaan. We weten alles, behalve de laatste plotwending, zodra "de brief" wordt onthuld – en dat is al in de tweede scène.

Als je plot vanaf het begin af aan al zo voorspelbaar is, dan moeten de personages en hun reis door dat verhaal de voorstelling de moeite waard maken. Dat gebeurt hier niet. De personages zelf zijn karikaturale blauwdrukken van hoe "echte journalisten" zijn – net genoeg waarheid vermengd met satire om ze "authentiek" te laten lijken. En mijn gebruik van het woord blauwdruk in een recensie over een stuk over krantenjournalisten is ongeveer even diepgaand als de meta-wereld van 'Clarion' zelf.

Maar we hebben de rol van de alcoholistische vrouwelijke journalist al op een veel hoger niveau geschreven gezien – op buitengewone wijze door Diane English, vertolkt door Candace Bergen in haar vijfvoudig Emmy-winnende titelrol in 'Murphy Brown'. Voor de alcoholverslaving van Murphy was een reden, en er werd mee omgegaan op een manier die geloofwaardig overkwam. Verity, een belachelijk zware symbolische naam (alsof de schrijver dacht: "kijk mij eens, ik heb de Latijnse datering voor 'waarheid' gevonden en geef die aan een tabloidjournalist"), is in vergelijking met extreem grove penseelstreken geschetst.

De alcoholverslaving van Verity wordt wel verklaard, maar enkel doordat twee jonge personages over haar verleden praten – dit is scriptschrijven voor beginners op z'n slechtst. We hoeven niet verteld te krijgen waarom we de fouten van een personage moeten vergeven; dat zouden we moeten zien door haar daden. Later horen we dan dat de achtergrondinformatie die we eerder kregen eigenlijk onzin was, en in feite een rookgordijn voor nog meer alcoholistisch gedrag. Dit is meer van hetzelfde: we horen alles, we zien niets. Dat is jammer, want Clare Higgins, wiens briljante prestatie in 'Vincent in Brixton' legendarisch was, doet haar stinkende best met wat ze krijgt. Helaas krijgt ze hier gewoon niet veel.

Het personage van de jonge stagiaire is op meerdere vlakken beledigend. Niet alleen is ze een stereotype en druipt de minachting van de auteur voor alles wat jong is ervan af, ze is ook nog eens doodsaai. We kennen de grappen over Media-studenten die idioten zouden zijn inmiddels wel, evenals de minachting van de 'Oude Garde' voor hen. Maar de YouTube-hit uit 2011 'Being a Dickhead’s Cool' doet dat neersabelen veel beter ÉN heeft een beat waarop je ironisch kunt dansen. Het is stuitend dat zo’n voor de hand liggend personage überhaupt de kans krijgt op het toneel. Ik kan de actrice haar prestatie niet verwijten; het wordt er dik bovenop gelegd voor de goedkope plaatsen achterin, maar dat geldt ook voor het personage op papier. De mix van "kakkerig" en "het zal wel" is, bij gebrek aan een beter woord, goedkoop. Ook hier geldt: zij doet het beste met wat haar gegeven is.

Dit personage brengt me bij het meest verontrustende probleem van de avond. Het publiek in het doorgaans nogal linkse Arcola Theatre weet al lang dat de rechtse pers grotendeels bestaat uit gefictionaliseerde pesterijen van immigranten en vermeende uitkeringstrekkers. Dus het tonen van een luidruchtige hoofdredacteur, Morris (door Greg Hicks net zo eendimensionaal gespeeld als hij geschreven is), die te pas en te onpas schreeuwt over buitenlanders, homo's en arme mensen, is zeker geen onthulling over de gruwelen van de riooljournalistiek. Het is wat we verwachten. Er is een moment waarop hij daadwerkelijk in zijn eigen onzin lijkt te geloven, wat merkwaardig genoeg het meest eerlijke punt van het hele stuk is.

Maar wanneer een toneelschrijver "bewust" vreselijk racistische, seksistische en homofobe grappen maakt, en het publiek daar ook "bewust" om lacht (de eerste keer dat de zaal in collectief gelach uitbarstte, was bij Hicks' venijnige gebruik van het woord "homoseksuelen"), vraag je je af waar de grens tussen ironische humor en daadwerkelijke haatzaaiende taal ligt. Dit stuk lijkt die grens zeker niet te kennen, omdat het de Clarion feitelijk beloont voor haar wandaden – zeker, een van hun eigen mensen sterft erdoor, maar zien we enige oprechte menselijke reactie op dit moment? Nee. Het publiek lacht gezellig mee met de liegende ploert... "bewust".

De overdreven grove schrijfstijl wordt geëvenaard door de keuzes in de regie. In elke scène op de redactie zijn er verschillende jonge "journalisten" die niets zeggen, maar enkel reageren en vervolgens de decorstukken verplaatsen. Maar die strakke gezichten en schokkerige hoofdbewegingen – als de 'gitaristen' uit Robert Palmers 'Addicted to Love' videoclip – voegen tijdens de scènewisselingen niets toe aan de productie. Om eerlijk te zijn: aangezien het Arcola de recensenten de tekst van het stuk gaf, overwoog ik serieus om naar huis te gaan en de tweede akte in de metro te lezen; het leek er immers niet op dat de productie nog iets nieuws zou toevoegen om de boel tot leven te wekken, gezien de eerste akte. Ik bleef, en mijn vermoeden werd bevestigd.

Mark Jagasia schrijft wellicht vanuit zijn eigen ervaring als journalist, maar als je een stuk wilt schrijven dat de moderne Britse journalistiek aan de kaak stelt, zorg dan dat het méér doet dan alleen herkauwen wat de meesten van ons al vermoeden. 'Network', de iconische Oscarwinnende film, werkte omdat het niet alleen liet zien wat we verwachtten achter de gesloten deuren van een zinkend tv-netwerk, maar die zaken ook in alle rust tot het krankzinnige uiterste dreef. Die film voorspelde het medialandschap van nu, bijna 40 jaar te vroeg. We hebben 'Clarion' niet nodig om ons te vertellen wat we al "weten" over het nieuws van vandaag – we hebben de Daily Mail immers al met één muisklik binnen handbereik. Vertel ons wat er hierna komt, want dat zullen we niet geloven totdat het te laat is. Dat verhaal zou, in tegenstelling tot 'Clarion', voortbestaan na de eigenlijke, bijna vergeetbare productie.

Clarion is te zien in het Arcola Theatre tot en met 14 november 2015

Foto's: Simon Annand