RECENSIE: Club Gelbe Stern, Laurie Beechman Theatre ✭✭✭✭✭

Alexis Fishman in Club Gelbe Stern. Foto: Hunter Canning Club Gelbe Stern

Laurie Beechman Theatre

13 oktober 2015

5 Sterren

Wat heb je eraan om alleen op je kamer te zitten? Kom naar het cabaret...

Zo zingt Sally Bowles in de Kander & Ebb-musical Cabaret, een voorstelling die hoog aangeschreven staat vanwege de confrontatie met de gruwelen van nazi-Duitsland. Andere musicals behandelen hetzelfde thema, maar op totaal verschillende wijze: de kapitein in The Sound of Music is onverzettelijk tegen de nazi's en beklimt met zijn gezin elke berg om aan hen te ontsnappen; The Producers toont hoe de slechtste show uit de geschiedenis, een musical over Hitler, een onverwachte hit wordt. Er zijn er meer, maar deze musicals spreken vaak het meest tot de verbeelding als het gaat om Hitlers Duitsland.

Maar geen van hen vat werkelijk de verschrikking samen die het Joodse volk voelde in de jaren nadat Hitler aan de macht kwam: ja, Herr Schultz in Cabaret lijdt, maar het is Sally Bowles die de meeste indruk maakt; je herinnert je de kinderen en de nonnen uit Sound of Music; en Hitler wordt in The Producers gereduceerd tot een camp-figuur van satirisch vermaak. Het lijden van de gemiddelde Jood is geen hoofdthema in populaire musicals, hoewel er geweldige cultmusicals zijn die het onderwerp aansnijden, zoals The Grand Tour.

Nu te zien in het Laurie Beechman Theatre is een opmerkelijk stuk muziektheater, Club Gelbe Stern, geschreven door Alexis Fishman en James Miller, en geregisseerd door Sharone Havely. Het duikt direct in de angst en gruwel van het Joods en getalenteerd zijn, precies op het moment dat het hakenkruis de Duitse samenleving verstikt. Door middel van zang, lef en een rauw, ontroerend verhaal weeft Club Gelbe Stern een indrukwekkend tapijt van seks, vreugde, hartzeer, grimmige realiteit, verzet en uiteindelijk hoop.

De setting en presentatievorm (een fantastisch decorontwerp van Jeffrey T. Perri Jr. en sfeervolle, rokerige belichting van David Goldstein) wekken de indruk dat dit een onewomanshow is, maar dat oordeel doet tekort aan wat de makers hier hebben bereikt. Dit is een kamermusical, brutaal en gepolijst, die speelt met de cabaretvorm maar in feite een subliem verteld verhaal is door middel van muziek. De regie is stijlvol en de kracht ervan steunt op de bijdrage van elke muzikant en elk personage, inclusief degenen die niet fysiek aanwezig zijn maar perfect worden geschetst door de manier waarop over hen gesproken wordt.

De zaal is omgetoverd tot een ondergronds Duits cabaret uit de jaren 30, zoals de Kit Kat Klub in Cabaret: smoezelig, rokerig, sexy, bezield, en gezegend met een eigen 'sirene' die je naar een hoogtepunt zingt en je ziel achterlaat met de afdruk van haar netkousen voor het leven. Je voelt dat het zo'n plek is nog voordat de voorstelling begint.

Wanneer we beginnen, voelt het aanvankelijk wat vreemd. De cabaretster, Erika Stern, arriveert te laat en gehaast. Ze neemt plaats aan haar met gloeilampen omringde kaptafel en leest een persoonlijke brief. De onhandige pianist, de 'Gay Geek' Otto, improviseert wat en kondigt de ster aan... en dan doet hij het nog een keer, wanneer ze niet verschijnt. Paniek hangt in de lucht.

Eindelijk betreedt ze het podium, neemt een willekeurige slok uit het glas van een bezoeker (wat elke avond voor een vocale verrassing moet zorgen!) en zet "Lola" in. Tijdens dit nummer en de daaropvolgende tien minuten lijkt het optreden niet helemaal zuiver: geforceerd, de dictie is onduidelijk, de focus ontbreekt. Is dit nu een artiest die nog minder talent heeft dan Sally Bowles ooit bedoeld was te zijn?

Maar nee, dat is het niet. Sterker nog, het is precies het tegenovergestelde.

Het vereist echte beheersing en enorme inspanning om muzikaliteit die 'ernaast' zit op een overtuigende manier neer te zetten, maar dat is precies wat Fishman hier doet. In het eerste deel is Erika aangeslagen door wat ze in de brief heeft gelezen, maar het drama werkt het beste als dat niet direct duidelijk is; als de knagende angst langzaam vanuit haar binnenste naar buiten komt en haar uiteindelijk volledig overneemt, waardoor ze op de situatie reageert met vocale pracht en virtuoos venijn.

Alexis Fishman en Heath Saunders. Foto: Hunter Canning.

Fishman brengt dit alles magnifiek over. Het moment waarop je beseft dat ze zorgvuldig heeft laten zien wat er met Erika gebeurt door haar zangkwaliteiten subtiel te ondermijnen, is even verrassend en krachtig als, zeg, het moment dat Ulla uithaalt in The Producers, of de scène met de verjaardagstaart in Next To Normal. Krachtig, theatraal en onvergetelijk.

Het verhaal dat Erika onthult gaat over dubbelhartige en hoffelijke mannen, goede en slechte minnaars, verlovingsringen, geannuleerde contracten en het besef dat vluchten voor de naderende macht van de nazi's een kwestie van leven of dood is. De details kunnen het beste aan Erika's vertelling worden overgelaten; Fishmans vertolking is zo gelaagd, zo scherp van pijn en gratie, dat mijn navertelling nooit zo foutloos, intens en prachtig zou kunnen zijn.

Ondanks het zware thema is het zeker geen somber stuk. Dit liedje, gezongen op Bizets Habanera (uit Carmen), toont de scherpe humor van de tekst:

Is je telefoon defect lekt de badkuip over de vloer stijgt de inflatie elke dag is de belasting je te stoer plast je hond op het tapijt is je vrouw een koude vis eten de kids al het gebak als de Prince of Wales ook homo is Geef de Joden maar de schuld De Joden zijn de zondebok met groot geduld Je hebt geen brein nodig voor dit besluit De schuldige is altijd de Jood, dat maakt niet uit Dus geef de Joden maar de schuld van elk gebrek het is niet onze fout want de Jood is even gek voor al onze fouten oh wat een spijt maar wat er ook misgaat, de Jood is de schuldige altijd.

Een ander fragment uit een ander lied illustreert de satirische, politieke inslag van veel van het materiaal:

Adolf vindt dat een man moet trouwen, daar kom je niet onderuit “elke vrijgezelle Duitser betaalt belasting als een bruid!” Maar hij is zelf nog vrijgezel, vreemd zeg maar gerust Niemand weet de reden maar de oorzaak is wel bekend bij elk bewust.

De liedkeuze is opmerkelijk effectief en veel nummers stammen uit de periode waarin het verhaal zich afspeelt. Het slotnummer, If I Leave You, is een buitengewoon mooie 'torch song', geschreven en gearrangeerd door Heath Saunders (de originele Otto). Het zal je nog lang bijblijven na het verlaten van het theater.

Fishman heeft een glorieuze, flexibele stem, warm en fluweelachtig van toon, maar ook in staat tot rauw, brutaal verzet. Het is alsof het DNA van Ethel Merman en Barbra Streisand in haar samenkomen – warm, bruisend en gedurfd.

Maar deze voorstelling draait om meer dan alleen zang. Fishman voelt zich volledig thuis in haar personage en kan improviseren naargelang het publiek dat vereist, waardoor het optreden bruist van spontaniteit. De dramatische kern van het verhaal is prachtig gedoseerd, of het nu gaat om een relaas over racistische wraak verteld bovenop een bar (terwijl de drank en het personeel binnen handbereik zijn) of de verrassende ontdekking van een nazivlag op een onverwachte plek.

Het helpt dat ze er sensationeel uitziet, waarbij haar vrouwelijke charmes vol overtuiging worden ingezet.

Fishman krijgt eersteklas muzikale ondersteuning van Brian Russell Carey op piano (hij speelt ook Otto), Giuseppe Fusco (houtblazers) en Steve Millhouse (bas), die allen uitzonderlijk goed spelen en van wie sommigen ook zeer verdienstelijk zingen.

Als er al een punt van kritiek is, dan is het misschien dat het stuk beperkt blijft tot slechts één akte. Men vraagt zich af hoe de ervaring nog schokkender en bevredigender zou zijn geweest als er een eerste akte was waarin Erika zorgeloos genoot en haar gebruikelijke set zong, zonder enig vermoeden van de brief die komen gaat. Het zou in ieder geval een genot zijn om Fishman te zien in de ongeremde Weimar-stijl van weleer.

Club Gelbe Stern is een belangrijk en zeer bevredigend stuk dramatisch muziektheater. Iedereen zou het moeten zien – omdat het op een toegankelijke en vermakelijke manier spreekt over een tijd waarvan de mensheid simpelweg niet wil dat de geschiedenis zich herhaalt. En ondanks de eerlijkheid en rauwheid is het ook uitbundig hoopvol.

Als je in New York bent, doe er alles aan om het te zien. Ben je in Londen, bid dan dat de Chocolate Factory het naar West End haalt.

Een triomf.

Club Gelbe Stern is momenteel te zien in het Laurie Beechman Theatre