RECENSIE: Cymbeline, Royal Shakespeare Theatre, Stratford-upon-Avon ✭✭✭✭✭

Onze eigen 'theatreCat' Libby Purves recenseert Cymbeline in het Royal Shakespeare Theatre, Stratford-upon-Avon.

Cat White (Helen), Conor Glean (Cloten), Marcia Lecky (Lady), Peter De Jersey (Cymbeline) en Alexandra Gilbreath als de Koningin. Foto: Ellie Kurtz Cymbeline

Royal Shakespeare Theatre

5 Sterren

Boek Tickets KOM ERBIJ EN LUISTER NAAR EEN EEUWENOUD VERHAAL...

Even diep ademhalen en goed opletten: er is een koning van de oude Britten, die ooit een kerel verbande die uit wraak zijn babyzoontjes stal. Hierdoor bleef alleen dochter Imogen over, die momenteel uit de gratie is omdat ze met een burger is getrouwd en haar lomp van een stiefbroer afwijst. Haar ware liefde is verbannen naar Rome, waar hij erin wordt geluisd om haar trouw te wantrouwen en een moord beraamt. Maar — we zijn inmiddels in Wales, trouwens, met pijl en boog en dode dieren over de schouders — Imogen vermomt zich als een jongen. En zo ontmoet ze, zonder het te weten, haar verloren broers en lijkt ze te sterven. Maar is dat ook zo? Oh, en er is een oorlog over belastingen, en wat Romeinse legioenen...

Geen zorgen. Echt niet. Je zult het geweldig vinden. De gevierde regisseur Greg Doran, tot voor kort artistiek leider van de RSC, heeft een bijzonder talent voor verhaalkracht en helderheid. De traditionele academische indeling van Shakespeare-stukken in tragedies, historiestukken, komedies en de uiteindelijke verlossende 'romances' heeft vaak geleid tot geleerde discussies over welk genre Cymbeline nu precies is, maar vergeet dat allemaal: het is een meeslepend epos, niet bang om af en toe flink uit de bocht te vliegen, en Doran weet precies hoe hij dat moet aanpakken. Gewoon het verhaal vertellen en ons geboeid houden. Om een ander stuk te citeren: "Het is vereist dat gij uw geloof ontwaakt."

Amber James (Imogen), Daf Thomas (Anviragus) en Scott Gutteridge als Guiderius. Foto: Ellie Kurtz

George Bernard Shaw en Dr. Johnson haatten dit stuk allebei, en een bekende criticus besloot zelfs dat de auteur vermoeid was en opzettelijk zijn eigen eerdere personages begon te karikaturiseren. Inderdaad, koning Cymbeline heeft momenten die doen denken aan Lear, Imogen wordt net als Julia wakker denkend dat ze naast het lijk van haar minnaar ligt, een verbannen patriarch voedt kinderen op in de wildernis zoals Prospero, en Iachimo is een soort B-keus Iago met een snufje Richard III. Er is een wantrouwige minnaar, een snode koningin, travestie, herenigde broers en zussen, een toverdrankje, een verrassende verschijning uit de hemel en een van de beste afgehakte hoofden die het RSC-rekwisietenteam ooit heeft gemaakt, inclusief boze blik.

De cast van Cymbeline. Foto: Ellie Kurtz

Maar het is geen karikatuur: de taal is prachtig, evenals de emotionele diepgang en subtiliteit die in deze productie met veel liefde naar voren worden gebracht. De enscenering en kostuums zijn magnifiek, zoals we van het RSC gewend zijn. Stephen Brimson Lewis biedt ons een simpele, kale boog onder een grote maan die wisselt tussen zilver, goud en scharlakenrood; elke scène is zo levendig gecomponeerd en vol betekenis als een Oude Meester. De muziek, speciaal gecomponeerd door Paul Englishby, versterkt de sfeer van het verhaal met uilleann pipes, cello, fluiten en trompetten. Er zijn momenten van scherpe komedie door de lompe Cloten van Conor Glean, en soms door Alexandra Gilbreath die zichtbaar geniet van de slechtheid van de koningin. Er klinken zelfs lachsalvo's tussen de adembenemende momenten door, wanneer de vele haveloze, bebloede en verwarde personages de uiteindelijke, opzettelijk complexe ontknoping bereiken. Amber James is een krachtige, vurige Imogen en de beroemde klaagzang "Vrees niet meer de hitte van de zon" wordt met een onvergetelijke, eenvoudige zachtheid gezongen door de twee verloren broers in hun haveloze jagerskleren.

Mark Hadfield als Pisano. Foto: Ellie Kurtz

Vanaf het moment dat de personages uit de schaduwen naar voren stappen, ontstaat er een gevoel van overgave: alsof je veilig bij het haardvuur zit en naar een tumultueus verhaal luistert. De absurditeiten van het plot vervagen door de overtuigingskracht van elk personage: Jamie Wilkes' vleierige Iachimo die de inboedel van Imogens slaapkamer opsomt als een griezelige makelaar, en later zijn schurkenstreken wijt aan zijn "Italiaanse brein" (buitenlanders! ze kunnen er blijkbaar niets aan doen). Er is de trouwe kleine dienaar Pisanio (Mark Hadfield), gevangen tussen genegenheid en bevelen, de nerveuze hofarts en de angstige dienstmeisjes, de goedgehinderde, onstuimige tieners in de Welshe wildernis en natuurlijk de driftige koning zelf (Peter de Jersey), die door zijn koningin wordt gemanoeuvreerd in een ongemakkelijke confrontatie met de imposante, in harnas gestoken Romeinse generaal van Theo Ogundipe.

Grote en kleine personages, elk met de juiste diepgang, houden het geheel rondom de reis van Imogen bij elkaar. Geen prachtig woord wordt verspild, of het nu gaat om een plechtig slotakkoord van vergiffenis — "Leef, en ga beter met anderen om" — of een van Shakespeare's briljante taalkundige vondsten. Zoals Pisanio’s uitstekende advies aan Imogen terwijl zij zich als jongen verkleedt: laat je vrouwelijke manieren varen en wees zo "brutaal en ruzieachtig als een wezel". Veel confrontaties blijven in het geheugen gegrift. Er zit kracht in het verzet van de arme Pisanio tegen de suïcidale wanhoop van Imogen (Hadfield is fantastisch) en in de korte lach uit de zaal wanneer Cymbeline botweg te horen krijgt dat de overleden koningin "nooit van u hield... met uw titel trouwde, maar uw persoon verafschuwde". De lach verstomt direct door de oprechte schok van de koning.

O ja, we stonden de hele tijd onder controle van de verhalenverteller: met vaste hand geleid over een wild, kronkelig en stenig pad. Dat is een opwindende ervaring.

Cymbeline speelt tot 27 mei. (Niet lang genoeg naar mijn mening, hoe kom ik daar in hemelsnaam nog een keer terug??)