RECENSIE: Die Entführung aus dem Serail (The Abduction), Bloomsbury ✭✭✭✭✭

Foto: Richard Lakos Die Entführung aus dem Serail (The Abduction)

Pop-Up Opera, Bloomsbury.

10 maart 2015

5 sterren

Met zoveel media-aandacht voor de grote operahuizen in Londen en de discussies over hun financieringsproblemen, zou je bijna vergeten hoeveel spannende en originele kleinschalige opera er 'onder de radar' plaatsvindt. Net zoals de grotere huizen eerst werden uitgedaagd door de onafhankelijke opera-traditie op landgoederen, is nu het pop-up fenomeen ontstaan om nieuwe manieren te vinden om oude meesterwerken te presenteren en te herinterpreteren voor een fris publiek. Opera-in-Space, Merry Opera en – in dit geval – Pop-Up Opera – zijn slechts enkele gezelschappen die de afgelopen jaren indrukwekkende seizoenen hebben neergezet. Echter, net als bij commerciële pop-up markten en horeca, is het beslist geen gemakkelijke formule om te laten slagen: gemak, toegankelijkheid en noviteit zijn leuk, maar als de basiskwaliteit en de kern van het originele product niet behouden blijven, mislukt het project. Ik kan met plezier melden dat deze uitvoering van Mozarts Die Entführung (aus dem Serail) er glansrijk in slaagt om die noodzakelijke, delicate balans te bewaren.

Deze opera uit 1782 was Mozarts eerste toneelwerk dat echt succes kende buiten Wenen. Het is een weelderig, zelfs overvloedig vertoon van Mozarts enorme talent: dit is immers de opera die Jozef II de uitspraak ontlokte: 'Te veel noten, mijn beste Mozart!' De orkestpartij is beeldender en exotischer dan alles wat Mozart tot dan toe voor het toneel had gewaagd, en elk van de vijf hoofdrolspelers krijgt een reeks lange, virtuoze aria's die techniek en emotionele expressie tot het uiterste testen. Bovendien lijkt de componist op sommige punten de oude vormen zelfs volledig los te laten.

Hij loopt vooruit op Figaro door te breken met de bewuste kunstmatigheid van de barokke operatraditie. Hij laat het plot voortvloeien in 'real time', waarbij muziek en actie versmelten in één opwindende, snelle stroom. Gezien deze kwaliteiten is het jammer dat het stuk niet vaker wordt opgevoerd (deels door de benodigde orkestbezetting, en deels wellicht vanwege de gevoeligheden rond de oriëntalistische komische satire op de Turkse (en zelfs islamitische) cultuur in het algemeen); deze kleinschalige productie is daarom zeer welkom, zowel op zichzelf als om de manier waarop het publiek het werk als geheel heroverweegt.

The Abduction leent zich bijzonder goed voor vereenvoudiging en inkrimping omdat het plot van het oorspronkelijke, luchtige Singspiel de zware emotionele uitersten die erop worden geprojecteerd, nauwelijks kan dragen. In essentie is het een verhaal over twee koppels, waarbij het ene koppel de bedienden van het andere is, en waarbij de vrouwen gevangen worden gehouden in een harem: te midden van vele verwikkelingen dreigt uitbuiting door een opzichter die handelt namens een verre en mysterieuze sultan, maar is er ook het vooruitzicht op redding/ontvoering door de mannen. Het is meer een ondeugende klucht dan een zwaar drama, en toch maakt de muziek vaak gebruik van de klagende, heroïsche contrasten van de opera seria.

Het productieteam van Pop-Up Opera vindt een mooie oplossing voor dit potentiële esthetische conflict door te kiezen voor een format dat de komedie moderniseert en de overdreven, zelfdramatiserende emoties op een logische manier herplaatst. We worden getransporteerd naar de kille wereld van social media-obsessies en wangedrag van beroemdheden.

Zo bevinden we ons niet in een harem, maar in het trainingskamp van een kuuroord onder leiding van Bassa Selim (een spreekrol die gevat is omgevormd tot de Big Brother Diary Room) en zijn wellustige handlanger Osmin (Marcin Gesla). Hier heeft Konstanze (Eve Daniell) zich teruggetrokken met haar secretaresse Blonde (Emily Phillips) om haar conditie te verbeteren voor een ontmoeting met Belmonte (Paul Hopwood), haar Spaanse online date. Eenmaal binnen kunnen ze echter niet meer weg, en begint het komische steekspel, grotendeels geïnitieerd door Pedrillo (Tom Morss), de Sancho Panza van Belmonte, ten koste van Osmin.

Er vinden taferelen plaats die we maar al te goed kennen uit de vluchtige wereld van celebrity game-shows: dreigementen met marteling en zware straffen keren terug als overijverige fitnessregimes; de was en 'een beetje therapeutisch strijken' vormen het decor voor muziek vol verleidingspogingen en overdreven wanhoop; de bewuste operatieve kunstgrepen van gedrogeerde drankjes en ingewikkelde ontsnappingsplannen herleven als het nieuwe sensationalisme van reality-tv.

Dit alles zou er weinig toe doen als de vijf zangers en de pianist niet opgewassen waren tegen de eisen van de partituur. Mozart werd geprikkeld om boven zichzelf uit te stijgen door de enorme kwaliteit van de oorspronkelijke zangers waarvoor hij schreef, en dit stuk staat of valt dan ook bij de kwaliteit van de hoofdrolspelers. Het is daarom belangrijk te benadrukken dat er muzikaal gezien geen zwakke schakels waren. Bovendien bleek de hele cast ook nog eens over uitstekende acteerkwaliteiten te beschikken, waarbij ze volop gebruikmaakten van diverse attributen en het prachtig ingerichte decor van de Bloomsbury-vestiging van Robert Kime Antiques.

Het was een genoegen om het werk in het originele Duits te horen, maar met gevatte, gestileerde Engelse boventitels die een samenvatting gaven van de dialogen, geloofwaardig gepresenteerd op schermen die deel uitmaakten van de spa-routine en social media-berichten. Toegankelijkheid en authenticiteit gingen hier hand in hand, iets wat in operaproducties vaak ontbreekt. Muzikaal leider Berrak Dyer gaf een bravoure-vertolking van Mozarts begeleiding en zorgde voor precies de juiste balans tussen voorwaartse drang en rustpunten die deze partituur nodig heeft om de volledige impact te maken.

Het feit dat je zo dicht op de actie en de krachtige stemmen zat, doorbrak de 'vierde wand' op een stimulerende en verkwikkende manier. Zonder de lichtvoetigheid van deze handige en stijlvolle productie te willen belasten met te veel interpretatie, is dit toch dé manier om een nieuw publiek naar de opera te trekken – publiek dat nu wellicht afgeschrikt wordt door de ticketprijzen en de formele theatersetting. Het is mogelijk om een gelukkig midden te vinden tussen trouw blijven aan de emotionele logica van de partituur en een modernisering die een hedendaags publiek, zonder kennis van operageschiedenis, vermaakt en prikkelt. De discipline om een werk tot de kern te strippen en het avond na avond op talloze verschillende locaties opnieuw uit te vinden, vangt de geest van de repertoiretraditie die ooit de basis vormde van de kracht van British Theatre. Hier kunnen zelfs de meest gerenommeerde regisseurs en operahuizen nog wat van leren.

Dus als u zich de komende maanden in de buurt bevindt van een van de schuren, tunnels, pubs, landhuizen, boten of andere onverwachte, intieme locaties die dit onverschrokken gezelschap heeft uitgekozen, aarzel dan niet om een avond in hun uitstekende gezelschap door te brengen. Het zou zomaar uw kijk op opera als kunstvorm kunnen veranderen!

The Abduction loopt nog tot 25 april. Kijk voor meer informatie op de website van Pop Up Opera.