RECENSIE: Drowning On Dry Land, New Wimbledon Theatre Studio ✭✭✭✭✭

Drowning On Dry Land

New Wimbledon Theatre Studio

Vrijdag 21 april 2017

5 Sterren

Het intieme studiotheater, verscholen aan de zijkant van het imposante New Wimbledon Theatre, ontpopt zich razendsnel tot een van de kroonjuwelen in de missie van ATG om vergeten klassiekers te herontdekken en nieuw werk te stimuleren. Met een programmering die niet onderdoet voor bijvoorbeeld Trafalgar 2, vormt deze eenvoudige 'black box' opnieuw het decor voor een hernieuwde kennismaking met een van de beste stukken van een van onze grootste levende toneelschrijvers. Alan Ayckbourns tragikomedie uit 2004 — herfstachtig, Tsjechov-achtig, bitterzoet en perfect toegesneden op onze obsessie met roem — spat van het Londense toneel met een adembenemende kracht en een verbluffend virtuoze techniek. Hoewel West End en de National de laatste jaren vaker bekende Ayckbourn-klassiekers hebben hernomen, hebben we zelden iets gezien dat zo goed is als dit.

Wie is er verantwoordelijk voor deze topprestatie? Het zal lezers interesseren dat — niet voor de eerste keer — het Britse theater voor zijn redding kijkt naar... acteurs. In dit geval neemt Martin Rossen, momenteel te zien in 'An Inspector Calls', de rol van producent op zich (samen met co-producent David A. Ambrose), terwijl de 'legendarische dame' Paul Tate de regie voert. We moeten direct opmerken dat geen van beide heren dit eerder heeft gedaan: ze maken beiden hun debuut in deze nieuwe rollen. En ze hebben met hun keuze voor dit stuk de lat direct hoog gelegd. Het is een van Ayckbourns meest verrassende en onstabiele werken qua toon; technisch gezien is het zowel sober als ingenieus geschreven. Schijnbaar simpele dialogen worden gecombineerd met een uiterst complex plot, waarbij motivaties en reacties slechts subtiel worden gesuggereerd met de fijnste nuances en schaduwen van betekenis. Ondanks al het geklets is stilte hier vaak krachtiger dan woorden en betekenen herhalingen nooit hetzelfde; afgebroken zinnen slaan in als een vuist op de tafel.

Het is een geduchte uitdaging voor acteurs. Wellicht is een van de redenen dat het zelden wordt opgevoerd, dat je het moet casten en spelen zoals een Sheridan of Congreve. Producenten schrikken vaak terug voor die hindernis; er kan simpelweg te veel misgaan. Vroegere stukken van Ayckbourn zijn — ogenschijnlijk — makkelijker verteerbaar, waarbij acteurs simpelweg op 'type' gecast kunnen worden. Dat is dan ook wat er vaak gebeurt: bordkartonnen, tweedimensionale personages worden opgevoerd, debiteren hun tekst en verdwijnen weer. Hebben we de laatste jaren niet genoeg van dergelijke revivals gezien, met podia vol acteurs die geen recht kunnen doordringen tot de kern en in plaats daarvan slechts een reeks oppervlakkige 'typetjes' neerzetten?

Dit is, in de juiste handen, wat Ayckbourn kan zijn. Tate en Rossen hebben een gezelschap samengesteld dat perfect past bij de personages in dit morsige verhaal over de uitwassen van de glamourwereld. Een van de vele meesterzetten van de productie is de keuze voor de geschoolde zanger Blair Robertson voor de hoofdrol van Charlie Conrad: een creatie van de media, een man die op zichzelf niets voorstelt en beroemd is geworden puur omdat hij een eeuwige verliezer is. Hij is bizar onhandig, onwetend en zich totaal niet bewust van zijn eigen beperkingen. Ayckbourn geeft hem angstaanjagend lange monologen van een schijnbaar dwalende onbeduidendheid. Bij een mindere acteur zou dit personage simpelweg oplossen in een wolk van onzinnigheid. Maar Robertson weet precies wat hij met de rol aan moet: hij behandelt de teksten als eindeloos draaiende aria's van Händel of Mozart, waarbij melodieën uiteenvallen in fragmenten die hij vervolgens met een kille doch humane zorgvuldigheid ontleedt en rangschikt. Hiermee geeft hij het personage een intelligentie die een tegenwicht vormt voor zijn opvallende fysieke verschijning, en overtuigt hij het publiek dat deze man zowel (a) mateloos populair kan zijn bij de massa als (b) het centrale ankerpunt kan vormen van dit lange drama.

Zijn echtgenote, Linzi, wordt gespeeld door de fascinerende Janine Pardo. Zij begint als de bekwame regelneef achter het leven van haar succesvolle man, maar raakt steeds gefrustreerder en onvervuld in die rol. Haar ontwikkeling is dynamisch en inspirerend, terwijl ze zichzelf langzaam bevrijdt en haar leven opnieuw vormgeeft. Charlie's probleem is dat hij nooit echt weet wie hij zelf is, en daardoor weet hij ook nooit wie een ander is — inclusief de vrouw met wie hij getrouwd is. Onmachtig om dit te communiceren, zelfs naar zijn gladde agent Jason (een knappe verschijning van Malcolm Jeffries), reikt hij onhandig uit naar eerst de sluwe showbizzjournalist Gale Gilchrist (een overtuigend bezeten Louise Devlin) en vervolgens — met fatale gevolgen — naar de schijn-onschuldige mime-speelster Marsha Bates (Olivia Busby, wier Salomé-achtige onthullingen gedurende de voorstelling een van de hoogtepunten vormen).

Dit web van verwikkelingen wordt verder gecompliceerd door een duo advocaten. Allereerst de hippe en meedogenloze Hugo (Philip Gill, die zijn glansrol in een fantastische scène volledig uitbuit en bijna de show steelt tijdens de 'schijnwereld-rechtszaak' na de pauze). Daarnaast zijn iets minder effectieve rivaal Simeon Diggs (John Craggs, die uiteindelijk tot groot vermaak zijn cliënt net zoveel schade berokkent als zijn tegenstander Hugo). De vier vernuftig opgebouwde bedrijven spelen zich allemaal af op hetzelfde nep-baroniale terras van het landhuis van de Conrads. De sfeer wordt mede bepaald door de laatste twee rollen in deze klassiek sterke cast van negen: Frida Strom als 'Laura' and Ellie Ward als 'Katie'. Twee uitgelaten meiden die elke fase van het drama (behalve het slot) in- en uitluiden door rond te rennen als een stel krijsende harpijen. Zonder verstaanbare tekst, beperkt tot lachen, gillen en hijgen, zorgen zij voor een brutaal en agressief effect dat essentieel is om de harde werkelijkheid achter Charlie’s ogenschijnlijk zorgeloze leventje voelbaar te maken.

Andere personages worden wel genoemd, maar verschijnen nooit: de kinderen van de Conrads, wier feestje de aanleiding vormt voor de komst van de destructieve Marsha (een entertainer die haar achternaam deelt met de eigenaars van een zeker berucht motel); en de drugsdealende vriendin van Gale, wier veroordeling uiteindelijk het hart van Gale blootlegt en een kwetsbare ziel toont met een eerlijkheid die voor Charlie simpelweg onbereikbaar is. Hugo, die een onthulling over zijn eigen geaardheid gebruikt om de zaak van Marsha te kraken, laat ons later kennismaken met Imogen, van wie we aannemen dat zij zijn vrouw is. Alle personages rondom Charlie doseren zorgvuldig wat ze over zichzelf prijsgeven, wat zijn onvermogen om zijn eigen leven met diezelfde controle te leiden pijnlijk onderstreept. Elk element in het stuk is essentieel; haal het weg en het verhaal stort in. Als het erin zit, is dat omdat het er moet zijn. Dit is scenarioschrijven van het hoogste niveau.

De presentatie vindt plaats op een sober maar smaakvol decor van Natalie Foy, met treffende kostuums van Emily Howard en effectief licht en geluid van Tom Coombs.

Als er een punt is waarop de tekst het misschien wint van de vertolkers, dan is dat mogelijk in de slotscène, waarin Charlie simpelweg lijkt te verdwijnen. Toch is dit allemaal voorbereid. Hij spreekt eerder in het stuk uitgebreid over precies dit onderwerp, in misschien wel zijn meest gefocuste en introspectieve moment, waarin hij heel even lijkt te begrijpen waar zijn leven om draait. Maar op dat moment heeft het publiek al diverse andere personages zien 'verdwijnen': sommigen zijn weggegleden, anderen zijn opgeklommen tot de roem en status die de hoofdpersoon ooit genoot. Uiteindelijk is 'er zijn' misschien net zozeer een kwestie van willekeur als van iets dat gepland of gehoopt is. Op deze wijze sluit Ayckbourn zijn vreemd ontroerende en prachtige tragikomedie over het moderne tijdperk af. Godzijdank zijn Rossen en Tate er om het weer voor ons te ontsluiten.

Dit stuk was slechts een week te zien in de New Wimbledon Studio. Voor aanvragen over een verlenging van de speelperiode kan contact worden opgenomen met de producent via zijn gezelschap, Bournyack Theatre Company.

Foto's: Paddy Gormley

LEES MEER OVER DE BOURNYACK THEATRE COMPANY