RECENSIE: Heartbreak House, Union Theatre ✭✭✭✭

Heartbreak House

Union Theatre,

10 januari 2018

4 Sterren

Boek Nu

Van alle stukken die George Bernard Shaw schreef, is dit degene die de harten van de Sovjets veroverde.  Het is niet moeilijk om in te zien waarom.  Net als Bulgarkov en Tsjechov voor hem, toont Shaw in dit ogenschijnlijk eenvoudige verhaal over een bijeenkomst op een landgoed aan de vooravond van de Grote Oorlog (hoewel geschreven vlak na het einde ervan) de futloze, verwende en stuurloze heersende klasse. Hij fileert hen genadeloos en stelt hen bloot aan een denderende afrekening, zodra zijn zorgvuldig opgebouwde historische onvermijdelijkheid hen inhaalt.  We zien hun fantasiewereld in puin storten en genieten volop van de vernietiging, alsof we naar een episch rampspektakel in Drury Lane kijken.  Met deze productie van de Phil Willmott Company - inmiddels ervaren rotten in het nieuwe Union Theatre in Southwark - krijgen we een kwaliteitsvoorstelling die al haar pracht optimaal benut.

Niet dat de luchtige, speelse eerste helft ons echt voorbereidt op wat nog komen gaat.  Justin Williams en Jonny Rust hebben zich volledig uitgeleefd op het decor en serveren een prachtig platform van verschillende niveaus, dat sterk doet denken aan het schip-achtige interieur dat het script voorschrijft, vol verwijzingen naar de zee, het platteland en vaderlandse trots.  Er is zelfs een kanon aanwezig (al wordt het tot mijn teleurstelling niet afgevuurd).  Ben Jacobs brengt met zijn belichting diepte en perspectief aan, terwijl Philip Matejtschuk de sfeer versterkt met treffende geluidseffecten van de locatie en de tijdgeest, een illusie die wordt gecompleteerd door de fraaie kostuums van Penn O'Gara.

Hetzelfde kan helaas niet helemaal gezegd worden van het acteerwerk in de eerste helft.  Lianne Harvey verschijnt als eerste ten tonele - in een korte, prachtige lichtstraal van Jacobs - en ze is monter en maagdelijk als Ellie Dunn, terwijl Alison Mead een charmante vertolking neerzet als Nurse Guinness.  Dat is prima zover het gaat, maar zodra Captain Shotover (James Horne) ten tonele verschijnt en de verwikkelingen van Shaws bewust obscure plot zich opstapelen, ontstaat er een gevoel van onbehagen.  Waar gaat dit heen?  De komst van andere weekendgasten maakt het alleen maar zorgwekkender: Francesca Burgoyne als de woeste, angstaanjagend energieke Lady Ariadne Utterword, schitterend in veren en satijn; Toby Spearpoints bleke en tamme Randall Utterword; de toepasselijk genaamde martial-horror Hector Hushabye (Mat Betteridge), een brutale rokkenjager, en diens schokkend onverschillige echtgenote Helen Ankers Hesione Hushabye.  Dan zijn er nog de gasten die via Ellie binnenkomen: Ben Porters stijve maar humane Mazzini Dunn, en J P Turners hopeloos misplaatste zakenman Boss Mangan.  En er duikt zelfs een inbreker op met een sappig kust-accent, gespeeld door Richard Harfst.

Deze verzameling 'aptroniemen' weerspiegelt de teneur van de eerste akte: een babbelzieke parade van archetypen.  En bij gebrek aan een stevige plot is dat precies wat we krijgen.  Hoewel dit trouw blijft aan de intenties van de schrijver, legt het de zwaktes van Shaw bloot: het voelt als het eten van dik glazuur zonder dat er een taart onder zit.  Na een tijdje wordt het onverteerbaar zoet en oppervlakkig.  Het publiek verlangt naar iets nuchters, iets echts.  Gelukkig verschijnt er aan het eind van de eerste helft een pistool en gloort er hoop op het toneel.  Toch loop je na die lange, ietwat doelloze eerste helft naar de bar voor de pauze zonder de overtuiging dat er nog iets van wezenlijk belang gaat gebeuren.

Maar wat heb je het dan mis.  De actie wordt hervat en we worden direct meegezogen in veel duisterder en interessanter terrein.  Hoewel dat pistool ook nu niet wordt afgevuurd (wat maar goed is met al dat dynamiet op het podium), wordt de vermoeiende oppervlakkigheid van de personages met de grond gelijk gemaakt.  Ze moeten zichzelf nu zien voor wie ze werkelijk zijn, en Shaw laat dit proces organisch verlopen.  Eindelijk wordt het podium gevuld met echt drama: de ene bekentenis - of eerder ontmaskering - volgt op de andere.  Belast met de ongemakkelijke Waarheid verliezen de personages hun zelfbeheersing; ze ontwaken en raken vervreemd van elkaar of worden onverwacht samengebracht met mensen op wie ze niet zaten te wachten, in dit grote huis waarvan het hart - in elke zin van het woord - werkelijk gebroken is.  We bevinden ons plotseling in dezelfde moderne wereld als bijvoorbeeld 'La règle du jeu', en de decennia daarna tot aan het heden: kan het lot van een natie werkelijk worden toevertrouwd aan mensen die volstrekt ongeschikt zijn om de boel te runnen? En zo ja, hebben zij - of wij - dan überhaupt nog een toekomst?

Wonderbaarlijk genoeg weet Shaw in het tweede deel de voorstelling volledig tot leven te wekken vanuit het puin van het eerste deel.  Je ziet het niet aankomen, wat de impact des te plezieriger maakt.  En precies op het moment dat de personages hun status verliezen, worden ze verrassend genoeg veel menselijker en sympathieker dan je ooit voor mogelijk hield.  Shaw geeft ons niet direct hoop, maar hij schept een beeld dat vandaag de dag nog steeds pijnlijk herkenbaar is.  Het duurt even voordat je daar bent, maar het is het doorbijten meer dan waard.

BOEK NU VOOR HEARTBREAK HOUSE