RECENSIE: Kingmaker, Above The Arts, ✭✭✭✭

Laurence Dobiesz, Alan Cox en Joanna Bending. Foto: Jeremy Abrahams Kingmaker

Above The Arts Theatre

4 Sterren

Kingmaker is een toneelstuk met drie acteurs dat vorig jaar op het Edinburgh Fringe Festival lovend werd ontvangen en nu wordt hernomen in de intieme zaal Above the Arts, precies op tijd voor de Britse verkiezingen. Een statig bureau met stoel, een Perzisch tapijt en een fauteuil suggereren een kantoor in het Palace of Westminster; de rest wordt ingevuld door het spel. We bevinden ons midden in de samenzwerende, onderhuidse wereld van House of Cards, waar vriendschap niet bestaat, enkel tijdelijke bondgenootschappen; waar een gapende kloof gaapt tussen gelikte verklaringen en innerlijke (vaak kwaadaardige) motieven; waar politiek draait om succes ten koste van collega's en zelden om idealen; waar het beste in de mens wordt afgedaan als naïef en sceptisch cynisme de norm is. Dit is het morele universum van Milton’s fascinerende Satan en een impotente, oninteressante God…. Het stuk tracht echter verder te gaan dan de clichés van Francis Urquhart uit de jaren '90 en biedt een blik achter de schermen van de moderne Tory-politiek. Centraal staat de figuur Max Newman (Alan Cox), die meer dan een beetje weg heeft van Boris Johnson. Als voormalig burgemeester van Londen is Max een welbespraakte bon viveur vol charme en charisma, die een ontspannen, stuntelige houding aanneemt om zijn meedogenloze politieke instincten te maskeren. Zijn populariteit drijft op het openlijk omarmen van zijn eigen gebreken, wat hem sympathieker en verkiesbaarder maakt dan zijn rivalen. Het biedt hem bovendien een soort immuniteit tegen de machinaties van de 'Whips' en andere achterkamerpolitici die handelen in de duistere valuta van verborgen schandalen. Met een knipoog naar een mogelijk scenario na de verkiezingen bereidt Newman een gooi naar het leiderschap voor, net op het moment dat de premier op het punt staat af te treden. Tot zijn verbazing wordt hij ontboden door Eleanor Hopkirk (Joanna Bending), een 'junior Whip', samen met zijn enige tegenstander: het jonge parlementslid Dan Regan (Laurence Dobiesz). Beiden dachten Hopkirk alleen te ontmoeten, maar in een spannende reeks onthullingen blijkt dat zij haar eigen agenda heeft, met een uitkomst voor de leiderschapsverkiezing die zij volledig naar haar hand zet.

Het zou niet juist zijn om meer van het plot te verklappen, maar het volstaat te zeggen dat alle mogelijke combinaties van bondgenootschap en vijandschap de revue passeren in deze vijfenzeventig minuten. Het stuk wordt onderbroken door monologen waarin de personages ironisch commentaar leveren op hun eigen drijfveren en de mogelijke afloop. De machtsverhoudingen verschuiven voortdurend met onverwachte wendingen. Dit is een beproefde formule, en om dit te laten slagen is strak schrijfwerk en een gecontroleerde personageontwikkeling vereist. Dat is precies wat we hier krijgen. De dialoog bevat veel gevatte, citeerbare oneliners, waarvan de meeste uit de mond van Max Newman komen (bijv. ‘Geef nooit macht aan mensen zonder humor’ en ‘Bij een schandaal draait het om het verhaal, niet om het bewijs’). Dit gaat echter nooit ten koste van het natuurlijke verloop van de gesprekken. De drie personages zijn goed van elkaar te onderscheiden: Newman met zijn hoogdravende retoriek, Regan met zijn onbezonnen politiek jargon, en Hopkirk met haar precieze machinaties die een emotionele kwetsbaarheid verhullen. Alan Cox treft de juiste toon als de veranderlijke Newman, die moeiteloos schakelt tussen grootspraak, bluf, verbazing en pure woede. In uiterlijk en gedrag doet hij meer denken aan de joviale charme van Kenneth Clarke dan aan de huidige burgemeester. Laurence Dobiesz laat knap zien hoe de aanvankelijke onzekerheid van zijn personage plaatsmaakt voor scherpe politieke instincten en een ambitie die net zo grenzeloos is als die van Newman. Joanna Bending heeft in veel opzichten de meest uitdagende rol. Ze slaagt erin de tol te tonen van een vrouw die meedogenlozer moet zijn dan haar mannelijke collega's om te overleven in een politiek systeem dat door en voor mannen is ontworpen. In de slotscènes onthult ze bovendien een ontroerende kwetsbaarheid die deze verder harde en berekenende komedie van een emotionele basis voorziet.

Het stuk lijkt ons twee lessen mee te geven. Ten eerste erkent Kingmaker dat het politieke succes naar degenen gaat die zich strikt aan de spelregels houden, en niet naar hen die persoonlijke, rommelige en onvoorspelbare menselijke doelen nastreven. Dit is niet het oude argument dat politiek alleen om winnen gaat, maar eerder de constatering dat politici elkaar uiteindelijk altijd zullen steunen omdat ze dezelfde taal spreken. De buitenstaander met een eigen agenda maakt geen schijn van kans. De tweede les is de bekende: we krijgen de politici die we verdienen. Degenen die de top bereiken, zijn tegenwoordig de figuren die het antigif voor de traditionele politiek lijken te zijn. Naarmate onze politieke elite verder van de kiezer af komt te staan, zijn de politici die een snaar raken degenen die een soort volkse charme kunnen simuleren. Wat hun overtuigingen ook zijn, figuren als Boris en Blair slaagden en slagen dankzij hun acteertalent; door verschillende gezichten aan verschillende doelgroepen te tonen en zware onderwerpen luchtig te behandelen. De schrijvers hebben terecht opgemerkt dat in een wereld waarin politiek steeds meer een rollenspel is, het theater een essentiële rol speelt als spiegel van die werkelijkheid. Kingmaker is tot en met 23 mei 2015 te zien in Above The Arts