RECENSIE: Mary Stuart, Almeida Theatre ✭✭✭✭✭

Lia Williams als Mary Stuart. Foto: Manuel Harlan Mary Stuart

Almeida Theatre

Vijf sterren

Boek tickets voor Mary Stuart Schiller's Mary Stuart, daterend uit 1587 en voor het eerst opgevoerd in 1800, voelt verrassend actueel aan in de nieuwe bewerking van Robert Icke in het Almeida Theatre. Door een herverbeelding van de laatste dagen van Maria I van Schotland (Mary Queen of Scots), toont het een regeringsleider die wordt geconfronteerd met strijdige juridische en politieke belangen, een verdeeld land en onzekerheid over de wil van het volk – thema's die luid resoneren in het huidige Groot-Brittannië.

Hoewel Elizabeth I nooit haar nicht ontmoette voor wier executie zij het bevel gaf, vormt een fictieve geheime ontmoeting in het park van Maria’s gevangenis in Fotheringay de kern van Schillers toneelstuk. Het bouwt gestaag op naar dit moment gedurende de eerste akte, waarin we Maria nog zien hopen op een ontsnapping, en de tweede akte waarin Elizabeth en haar hofhouding worstelen met de complexe dreiging van een katholieke koningin die aanspraak maakt op de Engelse troon. Het plaatst het verhaal in een land met een fragiele stabiliteit na decennia van onrust, waar het protestantse regime vecht tegen de restanten van het katholicisme, uit angst voor terroristische cellen in eigen land en moordenaars uit het buitenland – een parallel met hedendaagse angsten.

Het ensemble van Mary Stuart. Foto: Manuel Harlan

De sfeer van het EU-referendum wordt opgeroepen door Elizabeths worsteling met de wil van het volk. Terwijl Burleigh de koningin later aanspoort om "het volk te gehoorzamen - het is de stem van God", ziet zij een post-truth maatschappij waarin "de schijn der dingen de werkelijkheid is, en mensen niet dieper kijken, niet graven naar de complexe, dubbelzinnige waarheid."

Juliet Stevenson als Elizabeth I en ensemble. Foto: Manuel Harlan

De ontmoeting tussen Maria en Elizabeth in de derde akte is zinderend en gespannen, culminerend in een fysieke worsteling op de grond – een onwaardig detail dat in Schillers origineel ontbreekt. Daarna is de tragische ontknoping onvermijdelijk: Maria gaat haar dood met waardigheid tegemoet, terwijl Elizabeth eenzaam en verlaten door haar bondgenoten achterblijft, moreel bankroet door haar weigering de verantwoordelijkheid voor het executiebevel te erkennen.

De twee koninginnen worden gespeeld door Juliet Stevenson en Lia Williams, maar in een unieke twist bepaalt een muntworp aan het begin van elke voorstelling wie welke rol vertolkt. Dit versterkt de verkenning van de vraag hoeveel keuzevrijheid individuen en vorsten werkelijk hebben. Beide vrouwen worden meegesleept door politiek opportunisme en de stromingen van de geschiedenis. Maria boet voor haar hartstochtelijke natuur, met name haar fatale liefde voor haar moordzuchtige ex-man Bothwell, terwijl Elizabeth zich slechts een "slaaf" voelt die haar hart niet kan volgen door de druk van haar ambt. "De kroon is slechts een gevangeniscel vol juwelen," zegt ze.

Eileen Nicholas en Carmen Munroe. Foto: Manuel Harlan

Tijdens de voorstelling die ik bijwoonde, speelde Williams de titelrol met een ijzeren, bijna katachtige kracht. Stevenson was even indrukwekkend als een waardige, maar diep getroebleerde Elizabeth. Als haar belangrijkste adviseur Burleigh combineert Vincent Franklin een kille nuchterheid met een nauwelijks verhulde irritatie over zijn weifelende koningin. Sterke bijrollen zijn er ook van John Light als haar ontrouwe favoriet Leicester, die uiteindelijk meer oog heeft voor zijn eigen carrière dan voor het riskeren van zijn leven.

Daniel Rabbett en David Jonsson als Davison. Foto: Manuel Harlan

Robert Icke regisseert zijn eigen bewerking, geschreven in ritmisch rijmloos vers, met helderheid en precisie. De spanning verslapt geen moment, mede dankzij de dreigende soundscape van Paul Arditti en componist Laura Marling. Het flexibele ronde toneelontwerp van Hildegard Bechtler heeft een geometrische symmetrie die perfect aansluit bij de dualiteit in het stuk. Deze productie brengt Schillers thema's op een meeslepende en lucide wijze tot leven; het is zowel een spannende politieke thriller als een zeer persoonlijk drama over twee vrouwen die gevangen zitten in krachten die groter zijn dan zijzelf.

Te zien tot en met 21 januari

BOEK TICKETS VOOR MARY STUART IN HET ALMEIDA THEATRE