RECENSIE: Roaring Trade, Park Theatre ✭✭✭

Roaring Trade

Park 200 Theatre

30/09/15

3 sterren

Steve Thompsons Roaring Trade werd goed ontvangen bij de première in 2009 in het Soho Theatre. Nu is er een herneming in Park 200, en de grote vraag is hoe goed een stuk dat destijds uiterst actueel was, de afgelopen zes jaar heeft doorstaan – is een nieuwe productie gerechtvaardigd? Afgaande op deze uitvoering is het oordeel wisselend. We bevinden ons op de kantoortuin van een obligatie-afdeling op Canary Wharf, bij een van de grootste zakenbanken. Op de achtergrond flikkeren en tikken schermen onverbiddelijk door. De spelers kunnen vanuit alle vier de hoeken van het toneel opkomen en afgaan. Er staan slechts vier bureaus, wat aangeeft dat dit in essentie een stuk voor vier personen is, waarbij het draait om de vriendschappen en rivaliteit die tussen de spelers ontstaan, zowel op het werk als in hun vrije tijd. Dit is Glengarry Glen Ross-terrein, met veel van dezelfde ethische dilemma's op het spel.

De vier hoofdpersonages zijn Donny (Nick Moran), ‘PJ’ (Michael McKell), ‘Spoon’ (Timothy George) en Jess (Lesley Harcourt). Er zijn kleinere rollen voor Donny’s zoon Sean (William Nye) en PJ’s vrouw Sandy (Melanie Gutteridge). De regie is in handen van Alan Cohen.

Aan het begin van de handeling heeft een van de teamleden zijn bureau verlaten en wachten we op de komst van de nieuwkomer: Olly, al snel ‘Spoon’ genoemd (kort voor silver-spoon), een verwijzing naar zijn bevoorrechte familie en zijn opvoeding in Cambridge. Vanaf het begin worden we meegesleurd in een reeks conflicten gebaseerd op klasse, gender, generatiekloven, jaloezie over bonussen en de pure stress van het werken met zulke enorme bedragen. Dit alles trekt de personages mee in een neerwaartse spiraal en ontsiert hun gedrag naar elkaar toe.

Donny is een brutale straatvechter die zich heeft opgewerkt en in elk aspect van zijn leven de alfa-man moet zijn, maar vooral op de werkvloer, waar hij meer voor de bank moet verdienen dan de rest om de hoogste bonus op te strijken. Gaandeweg het stuk ontdekken we hoeveel (of hoe weinig) substantie er achter zijn branie en grootspraak schuilt. ‘Spoon’ is de pas afgestudeerde, naïeve Oxbridge-student met een natuurlijk talent voor cijfers. Hij is Donny’s grootste rivaal en blijkt naarmate de plot vordert ook veel meer (en minder) te zijn dan hij lijkt. PJ is de oudere garde die de grip op zijn werk verliest en naar de fles grijpt; en Jess – in veel opzichten het meest interessante en best uitgewerkte personage – moet zich staande houden in de genderpolitiek door de mannen te overtroeven in hun eigen spel, zonder haar eigen identiteit te verliezen. Het is een verhaal over de City waar de sfeer, om de auteur te citeren, ‘een mix is tussen Tom Brown’s Schooldays en Gladiator.’

Er lopen in wezen drie verhaallijnen naast elkaar. Ten eerste is er het verhaal van de ondergang van PJ, wiens lange, alcoholrijke lunches en gebrek aan focus resulteren in een lagere bonus dan de rest, waarna hij gekwetst ontslag neemt. McKell krijgt volop de ruimte voor fraai ‘dronken’ acteerwerk, subtiel neergezet zonder louter voor het effect te overdrijven: hij zet iemand neer die oppervlakkig gezien nog functioneert, terwijl hij overduidelijk niet meer in staat is tot rationele beslissingen. Dit is zelfs nu nog een herkenbaar type in de financiële wereld.

Dan is er de rivaliteit tussen Spoon en Donny om elkaar te overtreeven in scores en inkomsten. Deze tweede verhaallijn vormt de motor van het stuk, met meer dan genoeg – misschien wel te veel – wendingen voordat de ontknoping volgt. Geen van beide personages wekt veel sympathie op, ondanks de verwoede pogingen van de acteurs om diepgang aan hun rollen te geven. Hierdoor blijft de interesse in dit centrale deel beperkt tot de mechanica van wie er uiteindelijk aan het langste eind trekt. Bovendien ligt de tegenstelling tussen de sluwheid van Oxbridge en de geslepenheid van de East End er te dik bovenop als karikatuur om echt te overtuigen. De derde verhaallijn, de vraag of Jess de regie grijpt of slachtoffer wordt in deze moordende rivaliteit, was veel interessanter en had verder uitgediept kunnen worden.

Er zijn uiteraard boeiende thema's om te verkennen en de beste scènes zijn die waarin de actie op de hectische werkvloer even stopt om te reflecteren op de ethiek en de onvermijdelijkheid van de gebeurtenissen. Er is een prachtige scène tussen Donny en zijn zoon Sean in een café, waarin de werking van obligatiehandel en ‘short gaan’ wordt uitgelegd ten behoeve van het publiek. De rol van het kind is prachtig geschreven als een manier om de vragen te stellen die gesteld moeten worden, maar die niemand ooit stelt…

Er is ook een verstild moment tussen Donny en PJ na het vervroegde pensioen van de laatste, waarin ze beiden de balans opmaken van hun levensstijl. Het is duidelijk dat PJ veel gelukkiger is nu hij eruit is gestapt, ongeacht de strijd die dit opleverde met zijn veeleisende vrouw. Dit is een gokkersspel voor jonge honden, en de sleutel tot succes is weten wanneer je moet stoppen terwijl je nog voor staat.

De echt fundamentele vragen blijven echter onbeantwoord. Dat is de gemiste kans van deze herneming, nu we enkele jaren voorbij de grote financiële crisis zijn. Als we obligatiehandel en termijnmarkten nodig hebben, moet het dan op deze manier? Is de onverkwikkelijke mentaliteit en het verlies van vertrouwen en menselijkheid een reflectie op het karakter van de gelukszoekers die tot deze wereld worden aangetrokken, of ligt het aan de aard van het werk zelf? Als ‘problemen kansen zijn’, zoals Donny zegt, is de prijs voor zowel het menselijke als het macro-economische risico dan niet te hoog?

De enige personages in dit drama die genoeg zelfkennis vergaren om deze vragen aan te stippen zijn Jess en PJ, en zij zijn uitgerekend de twee die elkaar in de huidige tekst het minst te zeggen hebben. Dus ondanks alle inspanningen van de acteurs om hun personages menselijker te maken, vertelt dit stuk ons meer over de woede die in de lucht hing na 2008 dan dat het handvatten biedt voor hoe we de toekomst van Canary Wharf moeten zien.

Roaring Trade speelt tot 24 oktober 2015 in het Park Theatre