RECENSIE: The Red Lion, Dorfman Theatre ✭✭✭✭

The Red Lion

Dorfman Theatre

9 juni 2015

4 sterren

Het onomstotelijke feit over Ian Rickson's regie van het nieuwe stuk van Patrick Marber, The Red Lion, dat vanavond in première ging in het Dorfman Theatre van het National Theatre, is dat Calvin Demba een aanstormend talent is en absoluut iemand om in de gaten te houden. Eerder toonde hij al veel potentieel bij de Royal Court in The Wolf At The Door, en hier laat hij zien dat hij over een natuurlijke, ontspannen présence op het podium beschikt. Hij weet zelfs de meest onwaarschijnlijke situaties, karaktereigenschappen en dialogen te versmelten tot een coherent, begrijpelijk en geloofwaardig personage.

Op het eerste gezicht gaat Marbers stuk over voetbal, over de rituelen, taboes, trucs en de hiërarchie die de sport omringen. The Red Lion is een club uit een lagere, niet-professionele divisie, lang geleden opgericht door een groep mannen die behoefte hadden aan een gemeenschappelijk doel om de buurt te verbinden. De drie personages in het stuk zijn onlosmakelijk verbonden met deze club—een plek die nu nauwelijks het hoofd boven water kan houden, snakt naar inkomsten en sterk leunt op de inzet van vrijwilligers die meer van het spelletje houden dan van het leven zelf.

Demba speelt de jongste van de drie, de nieuwe ster van het team, Jordan. Peter Wight speelt Yates, ooit een legendarische speler en later coach/manager van de club. Maar Yates raakte de weg kwijt, kreeg een soort inzinking en verzorgt nu de club als een trouwe oude rot; hij houdt de kleedkamer schoon, zorgt dat het de jongens aan niets ontbreekt, en houdt de selectie gefocust. Hij observeert alles: de wedstrijden, het bestuur, de vrijwilligers, de spelers. Men noemt hem 'The Lege' (kort voor legend) en hij is de stille nestor van het terrein.

De derde man, met de toepasselijke naam Kidd, wordt gespeeld door Daniel Mays. Kidd is de huidige manager van de club, een ritselaar in de dop die het moet hebben van zijn praatjes, manipulatie en mysterieuze 'banter'. Deels een grappenmaker, deels een kind, maar bovenal een wanhopige gelukszoeker. Kidd is de meest opzichtig mannelijke van het trio, maar het is een façade die afbrokkelt zodra zijn plannetjes mislukken.

Toch schrijft Marber niet alleen over voetbal. Het stuk gaat wezenlijk over opvattingen van mannelijkheid en de moderne samenleving. Het trio vormt een soort heilige drie-eenheid van het voetbal: verbonden als vader, zoon en geest. Wie welke rol vervult is niet altijd duidelijk en verschuift soms, wat misschien wel het meest interessante aspect van Marbers stuk is.

Geen van de mannen heeft veel liefde gekend in zijn leven. Geen van hen heeft een gezonde relatie met een vrouw. Degenen die vader zijn, zien hun kinderen niet; echte genegenheid lijkt vluchtig en ongewenst. Alle emotie en energie wordt in het voetbal gestoken. Het stuk onderzoekt uitvoerig de prijs van die keuzes. Een simpele omhelzing blijkt uiteindelijk het louterende moment van de avond te zijn.

Daarnaast wordt het bekende thema aangesneden van hoe vakmanschap en passie plaats hebben moeten maken voor bedrijfsmodellen en meedogenloze winstbejag. Het is fascinerend om dit debat te horen voeren in deze rauwe, tribale context; het voelt hier op een of andere manier dwingender tussen de bezwete shirts, modderige sokken en goedkope pakken dan in de talloze drama's die zich afspelen in steriele bestuurskamers vol jargon.

Marber is een meester in het opzetten van een plot en weet het publiek geraffineerd te misleiden. The Red Lion is daarop geen uitzondering. Personages worden op een bepaalde manier neergezet, om vervolgens tegen alle verwachtingen in te handelen. Of tenminste, zo lijkt het. Want zoals gebruikelijk bij Marber is niets wat het lijkt, en bevat het verhaal meer wendingen dan een huiveringwekkende achtbaan.

Demba is zeer behendig in het tonen van zowel Jordans naïviteit als zijn donkere, complexere kant. Hij is in alle opzichten beweeglijk: als voetballer, als rijzende ster en als iemand die snel leert, al is hij niet altijd verstandig. Hij slaagt erin om Jordans geloof te verzoenen met zijn daden, en hij en Wight bouwen een genuanceerde en volkomen geloofwaardige vriendschap op.

Wight is indrukwekkend als de droevige, eenzame en toegewijde clubman wiens leven volledig in het teken staat van de sport en The Red Lion. Het team dient als vervanging voor zijn familie, al zijn de zakelijke beslommeringen en het geritsel nooit ver uit zijn gedachten. Bij Yates zit het ritueel in elke vezel, en Wight maakt dit prachtig duidelijk in zijn interacties met Kidd en Jordan, en in de zorgvuldige herhaling waarmee hij zijn taken in de kleedkamer uitvoert. Wight is zo compleet en geloofwaardig dat de slotscènes ongelooflijk ontroerend zijn, hoe onvermijdelijk ook.

Als Kidd blijft Daniel Mays te veel 'acteren'. Hij kruipt nooit echt volledig in de huid van het personage, waardoor de diepgang die Demba en Wight brengen in zijn optreden ontbreekt. De rol vraagt om een hardere, meer vastberaden en wanhopige sjoemelaar; ja, de vlotte babbel en de oppervlakkige superioriteit zijn essentieel, maar om de complexiteit van het stuk echt te laten werken, is er meer gevaar, meer waanzin en meer kwetsbaarheid nodig.

Rickson voert de regie met een zekere en heldere hand. Gelukkig is hij niet bang voor stiltes en gebruikt hij deze uitstekend. De spanning is vaak om te snijden en de humor valt op de juiste momenten, ongedwongen en perfect geïntegreerd. Het realistische decorontwerp van de kleedkamer en douches door Anthony Ward is precies zo groezelig en versleten als het hoort te zijn, wat direct de juiste sfeer neerzet. De belichting van Hugh Vanstone en het geluidsontwerp van Ian Dickinson versterken de geladen sfeer van het stuk, en de originele muziek van Stephen Warbeck is stemmig en spannend. Het productieniveau is zeer hooghoogstaand.

Dit is een intrigerend en grillig stuk. Het is niet Marbers allerbeste schrijfwerk (de situatie brengt helaas nogal wat clichés met zich mee), maar het is wel een van de sterkste producties van een nieuw stuk die het National Theatre in tijden heeft laten zien.

The Red Lion speelt tot en met woensdag 30 september 2015