RECENSIE: The Taming Of The Shrew, RSC bij het Barbican Centre ✭✭✭✭

Sophie Adnitt over William Shakespeares The Taming of the Shrew door de Royal Shakespeare Company in het Barbican Theatre in Londen.

Claire Price als Petruchia in The Taming of the Shrew. Foto: Ikin Yum The Taming of the Shrew

Barbican Centre

Vier sterren

In kunstkringen wordt veel gediscussieerd over de vraag of we The Taming of the Shrew (De getemde feliks) wel moeten blijven opvoeren. Propellers productie uit 2006 toonde dit verhaal over huwelijksgeweld met een volledig mannelijke cast, wat de wreedheid van het stuk met aangrijpende resultaten benadrukte. In deze versie van de Royal Shakespeare Company, geregisseerd door Justin Audibert, wordt er opnieuw met de genders gespeeld. Ditmaal is Padua een matriarchale samenleving, waar vrouwen met zwaarden aan hun riem over straat lopen en moeders hun opstandige zonen aan de hoogste bieder verpatsen. Baptista Minola (een geweldige Amanda Harris) weigert haar jongste zoon Bianco (een hilarische en schromelijk onderbenutte James Cooney) te laten trouwen voordat haar oudste, de 'onuitstaanbare' Katherine (Joseph Arkley), is gekoppeld. Dan verschijnt Petruchia (Claire Price) ten tonele, die naar Padua is gekomen met slechts één doel: rijk trouwen. Wanneer ze hoort van het fortuin van Minola, is Petruchia ervan overtuigd dat ze de eigenzinnige Katherine kan temmen, met alle mogelijke middelen.

Claire Price en Joseph Arkley. Foto: Ikin Tum

Claire Price als Petruchia is een genot om naar te kijken – aanvankelijk vol tomeloos zelfvertrouwen, ongegeneerd aanwezig en zonder enige zelfbeheersing. Dan begint de mishandeling en besef je dat Petruchia zo'n vals type is dat charmant overkomt tot ze omslaat en haar afschuwelijke ware aard toont.

Ondanks al zijn gebrul en geraas speelt Arkley zijn rol als Kate met enorme waardigheid. Vanaf het begin staat hij er alleen voor, genegeerd en voortdurend gepasseerd ten gunste van Bianco. Je vraagt je even af of die 'feeksachtigheid' in feite geen verlegenheid is; een introvert in een wereld van grote persoonlijkheden (en groot zijn ze – subtiliteit is hier ver te zoeken). Waar Bianco en de andere mannen getooid zijn met onpraktische, golvende lokken, is Kate’s haar kortgeschoren – ook hiermee onderscheidt hij zich van de rest, ongebruikelijk, een rariteit.

Emily Johnstone en Laura Elsworthy. Foto: Ikin Yum Wanneer Kate en Petruchia elkaar ontmoeten, botst een onstuitbare kracht op een onwrikbaar object; voor een moment lijken ze voor elkaar gemaakt. Kate komt van boven het toneel op en lijkt even aan de grond genageld als hij Petruchia ziet. Ze houden elkaars blik vast voordat ze wegkijkt en bijna voor zichzelf haar vingertoppen naar haar hart brengt – oh jee, hij is knap. Het is een zeldzaam moment van verrassende zachtheid in een productie die verder vooral uitblinkt in brutaliteit. Er is een gevoel dat Petruchia haar weerbarstige jongen daadwerkelijk liefheeft, en wanneer ze hem aan het eind bij zich roept om zijn gehoorzaamheid te testen, voelt het alsof ze hem verdedigt tegen de spot van anderen. In een ander leven zouden ze een goed koppel zijn, maar niet in deze wereld.

Want uiteindelijk is dit nog steeds een stuk over een gewelddadige relatie. In de tweede helft van de avond wordt het serieus ongemakkelijk wanneer Petruchia langzaam Kate's verzet sloopt en niemand durft in te grijpen. Arkley als Kate biedt een meeslepende studie van hopeloos, eenzaam liefdesverdriet. Terwijl iedereen om hem heen het stuk als een klucht speelt en door de vele deuren van het prachtige decor van Stephen Brimson Lewis sjeest, speelt Arkley het als een puur drama – zelfs als een tragedie. Pas aan het einde van het stuk geeft hij toe, waarbij hij zijn hand met een overdreven schok onder de voet van zijn vrouw legt, wat meer lachsalvo's uitlokt dan passend voelt. Kate begrijpt eindelijk in welk genre hij beland is – maar tegen welke prijs?

Amelia Donkor en James Cooney in The Taming Of The Shrew. Foto: Ikin Yum

Elders in de opmerkelijke cast is Sophie Stanton een komisch hoogtepunt; ze glijdt over het toneel alsof ze op wieltjes staat, en het spelplezier van Laura Elsworthy als de listige Trania is onweerstaanbaar. Maar voegt deze genderwissel echt iets toe aan dit nogal onaangename stuk? Ten eerste benadrukt het hoe neerbuigend er over de dochters in het oorspronkelijke stuk wordt gesproken, als handelswaar. En afgezien van de beroemde slottoespraak en wat gekibbel met Petruchia, krijgt Kate niet gek veel te zeggen in vergelijking met andere heldinnen van Shakespeare. Het is ergens alarmerend dat een vrouw op de achtergrond kan staan zonder aan het gesprek deel te nemen zonder dat dit opvalt, terwijl het in dit geval – waar een man tot zwijgen wordt gebracht – direct opvalt. Je betrapt jezelf op de gedachte: 'Hé, Kate en Bianco hebben al... een hele tijd... helemaal niets gezegd...'

'Feeksachtig' gedrag wordt in onze wereld sneller geaccepteerd van mannen – een man kan een 'lastige, ruziënde driftkop' zijn en wordt weggezet als een 'ruwe bolster'. Wanneer een vrouw zich zo gedraagt, is dat inherent fout en moet ze getemd worden. Het is dan ook interessant om een wereld te zien waarin 'mannen zijn nu eenmaal mannen' niet opgaat. In deze vorm wordt Shrew een stuk over diep feilbare, zeer slimme vrouwen met de daadkracht en het zelfvertrouwen van mannen; vrouwen die imperfect zijn, domme plannen smeden en er toch mee wegkomen.

Als ik een groot minpunt moet aanwijzen in deze interpretatie, dan is het Audiberts ogenschijnlijke gebrek aan medeleven voor Kate. In een poging de humor terug te brengen in deze komedie (en dat lukt, het is toegegeven erg grappig, vooral in de Bianco-scènes), komt Kate er bekaaid vanaf. Het publiek krijgt geen tijd om de mishandeling van Kate te laten bezinken voordat de volgende lach alweer volgt – het voelt alsof het aan de kant wordt geschoven om maar weer bij de grappen uit te komen.

Moeten we stoppen met het opvoeren van Shrew? Ik zeg van niet – maar net als Arkley in deze verder fascinerende productie, moeten we het beginnen te spelen als de tragedie die het is.

Tot 18 januari 2020 in het Barbican Theatre, Londen