RECENSIE: The Twits, Royal Court Theatre ✭✭

De Griezels

Royal Court, Jerwood Theatre Downstairs

28 april 2015

2 Sterren

Als u deze maand rond aanvangstijd van de voorstelling toevallig in de metro nabij Sloane Square bent, ziet u waarschijnlijk grote groepen jonge theaterbezoekers zwaaien met een dun groen pocketschrift. Dit zal De Griezels zijn, het origineel van Roald Dahl uit 1980, dat nu in het Royal Court speelt in een nieuwe bewerking van Enda Walsh, geregisseerd door John Tiffany. Nu Charlie and the Chocolate Factory en Matilda elders nog steeds met veel succes draaien, is dit de nieuwste poging om Dahls unieke mix van morele, opbeurende, maar ook verontrustende en eigenzinnige jeugdavonturen naar het Londense toneel te brengen. Helaas kan deze versie zich niet met overtuiging meten met die twee gelaagde meesterwerken. Een deel van het probleem ligt bij het oorspronkelijke boekje, dat zich niet gemakkelijk leent voor een theatervorm. Het is een kort verhaal dat sterk is in karaktertekening, maar zwakker in de plot. De oorsprong van het boek lag blijkbaar in Dahls afkeer van baarden (wat zou hij van het huidige Londense straatbeeld vinden?) en zijn vastberadenheid om een stel met bijzonder nare fysieke eigenschappen en gedrag te beschrijven. De literaire energie gaat daarom meer naar de uitbeelding dan naar het verhaal. De onhygiënische baard van Meneer Griezel en het glazen oog van Mevrouw Griezel trekken de aandacht; hun pogingen om elkaar en de gevangen apenfamilie met vindingrijke rotstreken te pesten, leidt tot een reeks herhaaldelijke wreedheden die variatie in emotionele toon missen en uiteindelijk langdradig worden. Alsof onze zelfverklaarde 'ondeugende' bewerker zich bewust was van dit probleem, heeft hij een zijlijntje in de actie gefrommeld om de avond te vullen. Nadat de eigenschappen van de twee Griezels zijn neergezet en we allemaal hebben gegriezeld om de apen die op hun kop moeten staan, de wormen in de spaghetti, de lijm voor de vogels en de niet nader genoemde verschrikkingen van 'De Krimp', maken we kennis met drie leden van een rondreizend circus. Zij worden dit horror-huishouden binnengelokt in de hoop hun circus terug te krijgen, dat de Griezels ooit van hen hebben gestolen. Elk van hen – de Yorkshire Terrier-man, de getatoeëerde waarzegster en de knappe Walzer-jongen – wordt vervolgens ritueel vernederd door een nagespeelde scène waarin de Muggle-Wumps (de apen) laten zien hoe ze door de Griezels zijn gevangen. Dit wordt met veel energie gedaan en beslaat een groot deel van de eerste helft. Helaas is het resultaat zowel saai als onsmakelijk, zonder de gelaagdheid en nuances die Dahl elders wel vindt. Zelfs de jongere toeschouwers reageerden op de avond dat ik er was tamelijk mat op deze aaneenschakeling van kleinzielige wreedheden. Misschien is het wat zwaar aangezet om Hannah Arendts uitspraak over 'de banaliteit van het kwaad' aan te halen, maar er zit simpelweg weinig dramatische schwung in zo'n eindeloze parade van ongemakkelijke acties. De Griezels zijn, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Juf Bulstronk, te eendimensionaal om de aandacht vast te houden. Hun motieven zijn triviaal en onbelangrijk, en dat geldt uiteindelijk ook voor hun streken. Wanneer het morele kompas aan het einde van het verhaal eindelijk omslaat, is het eigenlijk te laat en te willekeurig om nog betekenis te geven aan wat eraan voorafging. Natuurlijk wordt de morele orde hersteld, zoals in al dit soort werken: de Griezels ondergaan hun verdiende lot en de Muggle-Wumps krijgen hun rechtvaardigheid en vrijheid. Maar verlossing overtuigt pas als er sprake is van complexiteit en uitdaging, zowel voor de personages als voor het publiek. Als de basis niet goed is gelegd en het publiek niet meeleeft, is het mosterd na de maaltijd. In dit geval slaat de matheid te vroeg toe. In Dahls beste werk spreekt het materiaal prachtig tot zowel kinderen als volwassenen; hoewel er hier een poging wordt gedaan, komt de boodschap niet uit de verf. Zowel het boek als het toneelstuk benadrukken het contrast tussen de steriliteit van de Griezels en de hechte familie-eenheid van de apen en het circus; dit wordt echter nergens echt uitgediept. De Griezels worden neergezet als bekakte, gemene vijftigers met waarden die hen bijna in het conservatieve/UKIP-kamp plaatsen: morris-dansen op de tonen van Elgars Pomp & Circumstance en denigrerende opmerkingen over buitenstaanders. Maar dit blijven losse gebaren in plaats van een duidelijke identiteit. Ik dacht even dat we een soort spiegelbeeld zouden krijgen van de sfeer uit Jerusalem – een snobistisch protest tegen de levenslustige geest die het Royal Court kortgeleden nog zo betoverde. Dat zou gevat en passend zijn geweest, maar als dit de bedoeling van de regisseur was, werd het nergens goed doorgezet.

In een geest van welwillendheid die in de voorstelling zelf vaak ontbreekt, is het eerlijk om het harde werk van de acteurs en de bekwaamheid van het technische team te prijzen. Alle spelers, maar vooral Jason Watkins (Meneer Griezel) en Monica Dolan (Mevrouw Griezel), genoten zichtbaar van hun rollen als groteske figuren. Decorontwerper Chloe Lamford en Steven Hoggett (beweging) doen uitstekend werk door de acteurs mobiel te houden in een beperkte ruimte en een ronde drum als centrale structuur te gebruiken. Dit werd effectief ingezet en was het meest indrukwekkende aspect van de ontknoping. Deze sterke bijdragen kunnen echter de leegte van dit project niet compenseren, dat niet goed past binnen de befaamde radicale traditie van het Royal Court.