RECENSIE: Titus Andronicus, New Wimbledon Theatre ✭✭✭✭

Elizabeth Appleby (Tamora) en Matthew Ward (Titus) in Titus Andronicus

New Wimbledon Theatre

24 oktober 2015

4 sterren

Koop tickets

“Het is bespot, genegeerd, gebruikt voor goedkoop ramptoerisme en de schokwaarde, en toch gaat de beruchte reputatie van geweld het stuk vooraf met verhalen over flauwvallend publiek en rondspattend bloed. Wat is het aan Titus dat wetenschappers zo'n bittere nasmaak geeft, dat ze decennia hebben geprobeerd het auteurschap in twijfel te trekken – alsof de scènes van verkrachting, verminking, moord en gedwongen kannibalisme de grote Bard onwaardig zijn?”

Ross McGregor, artistiek leider, oktober 2015.

Titus Andronicus is een meedogenloos zwartgallig stuk, treffend omschreven door Arrow and Traps Theatre Company als een „vies, genadeloos spel der tronen”. In wezen gaat iedereen dood, en met zoveel mogelijk ophef. Het lot van Philomela dat een van de personages treft, en de gelaagde wraak die op haar kwelgeesten wordt uitgeoefend, zijn slechts de bekendste voorbeelden van de gruweldaden die het verhaal voortstuwen.

Rome wordt geteisterd door politieke vetes, terwijl prins Bassanius (Michael Bagwell) en prins Saturninus (Gareth Kearns) strijden om hun overleden vader op te volgen als keizer. De volkstribuun Marcia Andronicus (Cornelia Baumann) ontdekt echter dat de publieksfavoriet haar broer Titus (Matthew Ward) is, een gevierde en oorlogsmoeie generaal die net is teruggekeerd van een succesvolle veldtocht van tien jaar tegen de Goten. Slechts vier van zijn zonen hebben het conflict overleefd, en om hun dood te wreken, executeert hij de oudste zoon van de gevangen koningin van de Goten, Tamora (Elizabeth Appleby). Tamora's vooruitzichten lijken nauwelijks beter, maar wanneer Titus de troon weigert en de campagne van Saturninus steunt, wordt zij diens bruid. Zij en haar zonen, Demetrius (Alex Stevens) en Chiron (Will Mytum), zweren samen met haar geheime minnaar Aaron (Spencer Lee Osborne) wraak op de Andronicus-clan, waaronder Lavinia (Remy Moynes), de doodongelukkige dochter van Titus en de vrouw van Bassanius.

De productie van Arrow and Traps verkent de „beruchtheid om geweld” als een spiegel voor het gebrek aan empathie in onze maatschappij. Niet alleen gaan de personages grotendeels gekleed in moderne kleding, scènes lopen ook regelmatig in elkaar over via momenten van 21e-eeuwse decadentie. Saturninus viert zijn politieke triomf in een stripclub met zijn vrouw en nieuwe stiefzonen, die we later shots zien drinken en cocaïne zien snuiven voor de ogen van een onverstoorbaar appende Aaron. Het meest memorabel is Titus die zijn kleinzoon, de jonge Lucius (Pippa Caddick), inschakelt om Saturninus' incompetentie als heerser via Twitter te verspreiden; we zien hun gesprekken zich afspelen op een groot scherm in de hoek van het podium. Al snel krijgt hij gezelschap van een dozijn mannen en vrouwen met varkensmaskers, enkel verlicht door de gloed van hun mobieltjes, samen met Saturninus, die zichtbaar lijdt onder het kakofonische geratel van hun getyp. Het is een heerlijk bewuste scène, met meer dan een snufje Black Mirror.

Matthew Ward (Titus) en de cast van Titus Andronicus. Foto: Zoltan Almasi

De kracht van deze productie wordt echter niet alleen bepaald door de moderne accenten; het zijn eerder de goed geobserveerde, vaak fysieke vertolkingen, gekoppeld aan de superieure choreografie, die Shakespeare's grillige script naar een hoger plan tillen. Het minimalistische decor – bestaande uit een platform met balken en het eerder genoemde scherm – wordt uitmuntend gebruikt, waarbij de eerste op intrigerende wijze de wisselende machtsdynamiek van het verhaal ondersteunt. Het dient onder meer als het Romeinse hof waar Tamora Saturninus overtuigt om de Andronicussen te sparen – zodat zij haar eigen wraak kan nemen – de kuil waar Quintus (Cliff Chapman) en Martius (David Lenik) over het lijk van Bassanius struikelen, wat hun lot bezegelt, en de arena waar Lucius Andronicus (Samuel Morgan-Grahame) zijn leger van Goten verzamelt. De slotscènes, waarin de familie Andronicus Tamora en Saturninus’ gruwelijke banket voorbereidt, zijn de enige die gebruikmaken van extra meubilair, en deze zijn prachtig uitgevoerd – met tafels en lijken die met een bijna ballet-achtige kwaliteit over het toneel worden gemanoeuvreerd.

Ook het gebruik van de lege ruimtes maakt indruk. In dit opzicht zijn Mytum en Stevens de uitblinkers als de psychopathische broers Chiron en Demetrius, samen met Osborn als hun leermeester in het kwaad, Aaron. Met de nerveuze energie van de War Boys uit Mad Max, maar met een diepgewortelde slechtheid, vervuilen de broers elke seconde die ze op het toneel staan als brengers van zinloze brutaliteit. Hun familie-eenheid is meeslepend dierlijk. Toestemming om aan te vallen wordt steevast gegeven door de fysiek imposantere Tamora of Aaron, en ze cirkelen met angstaanjagende precisie om hun prooi heen – Bassanius, Lavinia en later de simpele Clown van Annie McKenzie. Het zijn geenszins subtiele personages – elke zwaardbeweging is nadrukkelijk fallisch – maar ze illustreren perfect de zinloze chaos die de kern van het verhaal vormt.

Samuel Morgan Graham, Matthew Ward en Remy Moynes in Titus Andronicus. Foto: Zoltan Almasi

Osborns Aaron is daarentegen een charmante en berekenende politicus, die erin slaagt om te blijven glimlachen terwijl hij een boeiende schurk neerzet, ondanks zijn soms belachelijke dialogen (zoals: „Laat dwazen goed doen, en rechtvaardigen om genade smeken. Aaron zal zijn ziel zwart maken als zijn gezicht”). Hij krijgt veel meer kansen om het toneel te beheersen dan Kearns' Saturninus – die, hoewel verstoken van karakterontwikkeling, een vermakelijke prestatie levert als de archetypische genotzuchtige keizer – of Bagwells aimabele Bassanius, een rol die na zijn dood pas echt interessant wordt. Osborn is overigens briljant gejaagd tijdens een van de weinige emotioneel complexe scènes, waarin hij over het toneel raast met zijn bastaardzoon in de ene hand en een zwaard in de andere, om de kinderen van zijn minnaar af te weren.

Het is vaak lastig om veel sympathie op te brengen voor Titus, die alleen al in de eerste scène twee jonge mannen doodt (waaronder zijn zoon Mutius), maar Ward slaagt er goed in om zijn emotionele littekens zichtbaar te maken. De wraakcyclus waarin hij en Appleby's heerlijk harteloze Tamora verwikkeld raken, wordt niet alleen versterkt door de chemie tussen de acteurs, maar ook door de geloofwaardige, tedere band met zijn dochter Lavinia – een rol die Moynes met een hartverscheurende intensiteit vertolkt. Hoewel Titus' afdaling in waanzin en latere herstel wat ongericht aanvoelde, is Ward verder onverzettelijk, vastberaden en een volkomen overtuigende leider.

De kracht van de familie Andronicus na het trauma van Lavinia wordt verankerd door de rationele Marcia van Baumann, een gender-omkering van Marcus Andronicus. Ondanks de wat prozaïsche teksten – niet in de laatste plaats wanneer ze Titus vertelt wat er met Lavinia is gebeurd – compenseert Baumann dit ruimschoots door haar innerlijke kwelling met totale overtuiging over te brengen. Lucius (Morgan-Grahame) en de jonge Lucius (Pippa Caddick) slagen er op hun beurt goed in om het gelukkige leven aan te stippen dat Titus ooit kende, wat de wraak die de twee in de vijfde akte nemen nog schokkender maakt.

Titus Andronicus is niet Shakespeare’s sterkste stuk, maar Arrow and Traps Theatre Company levert een puike prestatie met hun door adrenaline voortgestuwde en vaak nachtmerrieachtige interpretatie. De uitstekende choreografie, de universeel sterke vertolkingen en de treffende moderne details zorgen ervoor dat – mits je een sterke maag hebt – deze productie niet gemist mag worden. Titus Andronicus is tot 14 november te zien in de New Wimbledon Theatre Studio. Boek nu!