RECENZJA: Julius Caesar and Me, Methuen Drama ✭✭✭✭

Mark Ludmon recenzuje „Julius Caesar and Me” – odkrywczą książkę Patersona Josepha zgłębiającą „afrykańską sztukę” Szekspira, „Juliusza Cezara”

„Julius Caesar and Me” autorstwa Patersona Josepha

Methuen Drama (Bloomsbury Publishing)

Cztery gwiazdki

Kup teraz

Entuzjastyczne recenzje i wyprzedane bilety świadczyły o ogromnym sukcesie inscenizacji „Juliusza Cezara” w reżyserii Grega Dorana dla Royal Shakespeare Company, z obsadą złożoną z czarnoskórych aktorów. Spektakl, wędrujący ze Stratford-upon-Avon do Londynu, a następnie w trasę po Wielkiej Brytanii, aż po Moskwę, Nowy Jork i Ohio, zachwycił widzów pomysłowym przeniesieniem akcji do bezimiennego państwa w Afryce Wschodniej. W nowej książce z serii „Theatre Makers” wydawnictwa Methuen, odtwórca roli Brutusa, Paterson Joseph, odsłania kulisy pracy nad przedstawieniem – od pierwszego spotkania roboczego po ostatnie opuszczenie kurtyny w Columbus w stanie Ohio. To szczera i odkrywcza relacja, ukazująca napięcia i wątpliwości, które sięgają zenitu, gdy zmęczenie i rutyna wystawiają przyjaźnie na ciężką próbę.

Jak sugeruje tytuł, jest to bardzo osobisty zapis. Obok wnikliwej analizy własnych doświadczeń aktorskich, autor wspomina, jak odkrywał i pokochał Szekspira oraz teatr jako syn imigrantów z Saint Lucia, dorastający w robotniczej rodzinie w północno-zachodnim Londynie. Kreśląc drogę od teatru młodzieżowego przez szkołę aktorską po pierwsze zawodowe role, Joseph zestawia wyzwania, przed którymi stali aktorzy z mniejszości etnicznych w latach 80. i 90., z obecną sytuacją. Zauważa poprawę w kwestii różnorodności, choć zaznacza, że przed nami jeszcze długa droga. Zastanawia się nad barierami dla osób z uboższych środowisk pragnących wejść do zawodu – to jeden z kilku aktualnych problemów poruszanych w książce. Joseph analizuje również, co zniechęca społeczności mniejszościowe do odwiedzania teatrów i z jakim skutkiem starano się to zmienić podczas światowego tournée „Juliusza Cezara”.

Autor klarownie wyjaśnia filozofię stojącą za decyzją o osadzeniu akcji w Afryce Wschodniej. Wyjaśnia, dlaczego południowoafrykański reżyser i aktor John Kani nazwał „Juliusza Cezara” „afrykańską sztuką” Szekspira. Książka potwierdza, że nie był to jedynie zabieg poprawności politycznej, lecz przemyślana koncepcja oparta na historii politycznej Afryki, pełnej bojowników o wolność uwiedzionych przez władzę. Joseph pokazuje, jak mocno sztuka ta rezonowała z Nelsonem Mandelą i członkami Afrykańskiego Kongresu Narodowego. Dla aktorów, twórców i teatrologów autor przygotował wnikliwą analizę poszczególnych scen i postaci, skupiając się przede wszystkim na relacjach Brutusa z Kasjuszem, żoną Porcją i sługą Lucjuszem (granymi odpowiednio przez Cyrila Nri, Adjoę Andoh i Simona Manyondę).

Dla ludzi teatru książka oferuje fascynujący wgląd w wyzwania związane z długą eksploatacją tytułu i trasą koncertową. Zmęczenie i konflikty doprowadziły Josepha do przekonania, że produkcja została „nieodwracalnie uszkodzona”, a w pewnym momencie nawet do rezygnacji, z której ostatecznie się wycofał. Relacja ujawnia, jak dynamika spektaklu zmieniała się w zależności od przestrzeni – nie tylko między salą prób a sceną, ale także podczas nagrań dla telewizji BBC w dawnym supermarkecie w Colindale czy w różnych układach scenicznych na trasie (w tym wpływ przejścia z estrady otwartej z trzech stron na tradycyjną scenę pudełkową). Podczas gdy w Stratfordzie spektakl grano bez przerwy, wprowadzenie antraktu w innych teatrach ze względu na zyski z bufetu pokazuje, jak komercyjne wymogi mogą wybijać z rytmu to, co dzieje się na scenie.

Książka zdradza też ciekawe szczegóły o metodach pracy Dorana oraz aspekty praktyczne, jak wpływ napisów na odbiór gry przez aktorów czy przeżycia związane z pokazami przedpremierowymi i nocą prasową. Joseph dzieli się również przekonaniem o konieczności „debriefingu” po spektaklu, by po zejściu ze sceny aktorzy mogli zrzucić z siebie osobowość postaci dla dobra własnego zdrowia psychicznego i relacji z bliskimi. Poprzez tę błyskotliwą narrację i refleksje, Paterson Joseph demonstruje niesłabnącą pasję do dzieł Szekspira i wiarę w to, że wciąż mają one moc zmieniania postrzegania świata oraz rzucania światła na współczesne życie i politykę.

KUP EGZEMPLARZ „JULIUS CAESAR AND ME”

Przeczytaj inne świetne recenzje książek