ELEŞTİRİ: A Naughty Night With Noel Coward, Old Red Lion ✭✭✭

Noël Coward ile Haylaz Bir Gece (A Naughty Night With Noël Coward)

08/08/15

Old Red Lion Tiyatrosu, Islington

3 Yıldız

‘Hayatım boyunca tiyatroda olmaktan başka bir tutkum olmadı. Belki cerrahi olabilirdi, ama. Bir doktor belki. Ya da bir cerrah. Hemen hemen her büyük ameliyatı izledim – ameliyat izlemeye bayılıyorum. Belki de insanların hayatta en çok büyülediği şey olmasıyla bir ilgisi vardır.’ – Noël Coward Coward’ın eserlerinde, kusursuzca kurgulanmış ve korunan imajının ötesinde, onu daha karmaşık, hemen ele vermeyen ve öngörülemez bir oyun yazarı kılan gerilimler vardır. Aslında ‘Üstat’ (The Master) kişiliği, hem kişisel hem de sanatsal oluşumuna dair merakı dizginlemek ve bu gizli gerilimleri örtmek için tasarlanmıştır. Erken dönem Cochran ve Charlot revülerini bir kenara bırakırsanız, Easy Virtue’dan başlayıp Vortex ile devam eden ve Design for Living ile zirveye ulaşan o ilk dönem oyunları, sanki benzedrin etkisindeki bir Bernard Shaw gibidir. Hem ürkütücü hem de sarhoş edici, acımasız derecede ekonomik ve adli bir niteliğe sahiptirler. İnsan zayıflıklarının ve karakterlerin kazındığı bu yolculuğun nerede son bulacağını kestiremezsiniz. Nükte, gaddarlığın sınırında sendeler; karakterler ruhsal çöküşe doğru parçalanır ve o benzersiz, şüpheci ve ışıldayan gözün süzgecinden geçmeyen hiçbir toplumsal norm kalmaz. Derken 20’ler 30’lara evrilirken rüzgar yön değiştirir. Coward'ın diğer yüzü daha belirgin şekilde ortaya çıkar; onu savaş dönemi vatanseveri, kabare yıldızı, Hollywood figürü, Churchill, Mountbatten ailesi ve Ana Kraliçe'nin dostu yapan o taraf. Bu dönem, Present Laughter ve Blithe Spirit gibi şık, ustalıkla yazılmış ama tehditkar olmayan, cilalı Art Deco tarzı hafif komedileri getirir. Private Lives (Özel Hayatlar), tiyatro anlayışının her iki tarafının da eşit ölçüde sergilendiği bir dönüm noktasıdır; kariyerinin en sonunda ise o eski aşındırıcı Coward, bu kez A Song at Twilight ile kendisiyle alay ederek yeniden sahnededir.

Dolayısıyla, Coward'ın ustalığının bu iki farklı yüzünü bu kadar net yansıtan iki kısa oyunu bir araya getirmek isabetli bir seçim olmuş; ancak riskli de çünkü her iki oyunu da aynı başarıyla sergilemek çok farklı oyunculuk tarzları gerektiriyor.

Bu oyunlardan ilki olan We Were Dancing, aslen Coward ve Gertrude Lawrence için yazılmış Tonight at 8.30 adlı on kısa oyunluk serinin bir parçası. Serinin zayıf halkalarından biri olan bu oyun, zayıf senaryosunu ayakta tutabilmek için başrollerde güçlü ve stil sahibi performanslara ihtiyaç duyar. Mekan, Somerset Maugham öykülerini anımsatan bir Güney Denizi Adası'ndaki bir kır kulübü. Bir dans sırasında evli bir kadın olan Louise (Lianne Harvey), karizmatik gemi acentesi Karl'a (James Sindall) aşık olur. Kocası Hubert (John MacCormick) ve görümcesi Clara'nın (Beth Eyre) geleneksel öfkesine rağmen birlikte gitmeye karar verirler; ancak şafak sökerken anın büyüsü dağılır ve birbirleriyle hiçbir ortak noktaları olmadığını fark ederler.

Henüz yeni mezun genç oyunculardan oluşan bu kadronun teknik oyunculuğunda büyük bir sorun yok, ama bu özel oyun için üslup açısından doğru olan pek bir şey de yok. Bu hafif ve kırılgan yapımın amacına ulaşması için, yaşlanma korkusunu ve beraberinde gelen o anı yaşama arzusunu hissettirebilecek orta yaşa yakın oyunculara ihtiyaç var. Başrollerde bu duygudan eser yok; geleneksel ahlak temsilcilerinin öfkesi de pek ikna edici değil. Coward’ın Private Lives’ta olduğu gibi ‘kof tipleri’ gerçekten özverili portreler gerektirir, aksi takdirde özgür ruhların muzipçe ve zekice geri tepebileceği bir zıtlık oluşmaz. Sindall, gerçek Coward tarzını kavrayan tek oyuncu: doğrudan bir Coward taklidine düşmeden, soğukkanlılık, dilin hassasiyeti ve tempo arasındaki doğru dengeyi kuruyor. Doğru akışı bulup Coward'ın repliklerini metne ve ritme sadık kalarak söylediğinizde, aniden bir simyanın gerçekleştiğini ve yapaylığın doğal gelmeye başladığını başarıyla gösteriyor.

Stephen Sondheim'ın son dönemdeki eleştirilerine rağmen, bu durum Coward'ın müziği için de geçerli ve onu geçerli kılıyor. Piyanodaki Tom Self, en ünlü şarkılardan ikisini uvertür ve sahne arası müziği olarak seslendiriyor. Elbette şarkılar fazlasıyla zekice veya duygusal, ancak hitabet performansları olarak icra edildiklerinde hala harika bir atmosfer yaratabiliyorlar. 'Dance, Dance, Dance, Little Lady!' bizi ilk oyuna hazırlamak için gereken o takıntılı saldırganlıktan ve hızlı tempodan yoksundu; ancak 'The Party’s Over Now' yorumu, bizi daha karanlık bir bölgeye ve ikinci oyun olan 'The Better Half'e taşıyacak olan o dünya yorgunu, bilge ve hüzünlü pişmanlık tonunu tam olarak yakaladı.

Bu oyun yakın zamanda yeniden keşfedildi. 1922'de sadece bir kez sahnelenen oyun, araştırmacıların 2007 yılında Lord Chamberlain’in Ofisi arşivinde bir kopyasını bulmasına kadar kayıp sanılıyordu. Bu gerçekten büyük bir keşif; Coward’ın yazarlığının en heyecan verici ve erken dönemine ait klasik bir örnek.

Sizi ilk çarpan şey, acımasızca sadeleştirilmiş kalem. Diyaloglar, hiçbir kendini kandırma katmanını ortaya çıkarmadan bırakmayan ve hiçbir rahatlatıcı illüzyona izin vermeyen pervasız ve gemlenemez bir niteliğe sahip. Bu bazen, ‘anlayış ve bağışlama evde yorgun Noel süsleri gibi asılı duruyor’ ifadesinde olduğu gibi gerçek bir nükteyle yapılıyor. Ama çoğunlukla büyük bir anlatım ekonomisiyle başarılıyor; 1960'larda hem Orton hem de Pinter'ın Coward'a neden büyük saygı duyduğunu anlamak mümkün.

Oyun üç kişi arasında geçiyor. Alice (Tracey Pickup), mizaç ve ilgi alanları bakımından en yakın arkadaşı Marion (Beth Eyre) ile çok daha fazla ortak noktası olan David (Stephen Fawkes) ile mutsuz bir evlilik sürdürüyor. Sahne Alice’in yatak odasında geçiyor – oyuncuların ara müzik sırasında kendilerinin yaptığı o pratik sahne değişimi ve dönemi yansıtan detaylar, tasarımcı Oliver Daukes ve dekoratör Andrea Marsden için birer artı puan. Alice kendinden ve evliliğinden sıkılmış durumda; kocası ve en yakın arkadaşının bir ilişkiye başlamayacak kadar vakur olduklarını fark ediyor. Kendisinin böyle ahlaki engelleri olmadığını açıklayarak bir değişimi tetiklemeye çalışıyor. Oyun, bu iddiaların ardındaki gerçek veya kurgu etrafında keyifle dönüyor ve geleneksel ahlakın kendini kandırma ile kendini beğenmişliği nasıl birleştirdiğini gözler önüne seriyor. Yönetmen Jimmy Walters doğru bir şekilde hızlı bir tempo belirliyor ve stilize olmaktan ziyade doğal görünen bolca hareket ve fiziksel etkileşim kullanıyor. Bu kez genç oyuncular metinle tam bir uyum içinde ve yazarın onlara sunduğu tüm harika fırsatları değerlendiriyorlar. Oyun, Coward’ın kısa bir oyunun ‘teknik gıcırtılar veya gereksiz dolgu yapmadan bir ruh halini sürdürebilme konusunda uzun bir oyuna göre büyük bir avantaja sahip olduğu’ iddiasını somutlaştırıyor.

The Better Half çok daha geniş bir kitleyi hak ediyor ve ne Harlequinade ne de David Hare'in South Downs eserinde gerçek bir eş bulamayan Rattigan’ın The Browning Version'ı için harika bir partner olabilir. Her iki oyun da evlilik hayatına dair rahatlatıcı illüzyonları deşifre ediyor, ancak çok farklı sonuçlar ve üslup farklarıyla. Bu, potansiyel bir ‘double-bill’ (çifte gösterim) olabilir. Son bir eleştiri: ‘A Naughty Night with Noel Coward’ (Noel Coward ile Haylaz Bir Gece), bu tiyatro akşamı için seçilmiş gerçekten talihsiz bir başlık. Ucuz bir heyecan uyandırma çabası gibi duruyor; Frankie Howerd ve Carry-On filmleri dünyasını çağrıştırıyor. Coward hafif komediler yazdığını söylese de, asla kaba veya sıradan olanları yazmadı. Belki de her iki oyunda da sonu belli olan üçlü ilişkiler göz önüne alındığında, Duets for Three (Üç Kişilik Düetler) daha iyi bir başlık olabilirdi – hem kahkaha hem de ironi ve acıma için uygun bir konu.

Özetle, her yönüyle yüksek profesyonel değerlere sahip, ancak asıl ödülün ve keşfin ikinci yarıda geldiği, tiyatroda geçen son derece sürükleyici bir akşam.

A Naughty Night With Noel Coward, 29 Ağustos 2015 tarihine kadar devam ediyor.