ELEŞTİRİ: Farinelli ve Kral, Sam Wanamaker Playhouse ✭✭✭✭

Farinelli And The King'de Melody Grove ve Sam Crane. Fotoğraf: Marc Brenner Farinelli And The King

Sam Wanamaker Tiyatrosu

4 Mart 2015

4 Yıldız

Kral yatakta balık avlıyor. İltifat peşinde değil, bayağı balık peşinde. Bir Japon balığı kasesinde üstelik. Rüya mı görüyor? Akli dengesi mi yerinde değil yoksa bipolar mı? Kraliçe; sabır, şefkat ve anlayışla onun ördüğü duvarları aşmaya, onu sevgiyle karanlığından çıkarıp İspanya'yı yeniden yönetmesini, Fransız Güneş Kralı'nın torununa yakışır bir hale gelmesini sağlamaya çalışıyor. Ancak ona ulaşamıyor. Kral'ın kurasındaki meclis üyeleri de sevgi veya saygı yerine zorbalık ve tahttan indirme tehditleriyle onu uyuşukluğundan kurtarmaya çalışıyor, ama nafile. Hiçbir yöntem işe yaramıyor.

Çaresizlik içindeki Kraliçe bir yolculuğa çıkar. İspanya dışındayken, dönemin ünlü opera süperstarı Farinelli'nin sesini duyar. Onun göksel, ruhani ve inanılmaz müzikalitedeki sesi Kraliçe'yi derinden etkiler. Aklına bir plan gelir: Farinelli'nin bu olağanüstü sesi, eşinin, yani Kral'ın huzursuz zihnine bir şifa olabilir mi?

Bu sorunun cevabı, Claire van Kampen'ın yeni oyunu Farinelli And The King'in prömiyer sezonunu yaptığı Sam Wanamaker Tiyatrosu'nda gizli. John Dove tarafından yönetilen bu prodüksiyon; mekanın samimi ihtişamına mükemmel uyum sağlayan, zarif, büyüleyici ve her ayrıntısı incelikle düşünülmüş bir eser.

Sahneyi aydınlatan mumlar, hikayenin kalbiyle uyumlu sıcak ve kehribar rengi bir parıltı yayıyor. Müzikler, yetenekli müzisyenler (Robert Howarth, John Crockett, Arngeir Hauksson ve Jonathan Byers) tarafından muazzam bir şekilde icra ediliyor. William Purefoy ise oyuna adını veren Farinelli rolünde, dönemin hadım sanatçısı (Castrati) olarak büyüleyici bir sese sahip. (Purefoy bu rolü Iestyn Davies ile dönüşümlü paylaşıyor).

Farinelli rolünde zekice bir yöntem kullanılmış. Yetenekli Sam Crane oyunculuk yükünü üstlenirken, şarkı söyleme vakti geldiğinde sahnede ona tıpatıp aynı kostümü giymiş Purefoy eşlik ediyor ya da onun yerini alıyor. Bu tercih, sesi adamdan ayırarak Farinelli'nin on yaşındayken geçirdiği acı verici hadım edilme sürecine gönderme yapıyor. Bu ses sıradan bir adama ait olamaz; bu ses doğaüstü, bu dünya dışı bir şey. Oyunun temaları ve tiyatral sunumu açısından bakıldığında, Farinelli'nin bu ikili temsili ilham verici. Hem en iyi oyunculuğun hem de en iyi şarkı icrasının kapılarını açıyor.

Purefoy, güçlü, zengin ve kıvrak bir kontrtenor sese sahip. Onu dinlemek büyük bir keyif. Sesinin tınısı, etkileyici ve dumanlı tonların yanı sıra zarif süslemelerle dolu. Uzun pasajlarda sesini çok iyi kontrol ediyor; bu tür seslerde sıkça rastlanan teknik hataların hiçbirine düşmüyor. Zaten kontrtenorun şarkıları muhteşem olmasaydı, bu eseri kurtaracak başka bir şey olamazdı.

Sam Crane, utangaç opera süperstarı rolünde harika bir formda. Kostümü olmadan, orkestra önünde değilken Crane'in Farinelli'si nazik, sevecen ve huzursuz bir ruh. Erkekliğini bir anda geri alabilmek için her şeyini feda edebileceği çok açık. Şöhret ve servetin parıltısı ona, normal bir insan olmak, bir aileye ait olmak veya iyi bir şeyler yapmak kadar cazip gelmiyor.

Crane, dile olan hakimiyetinin yanı sıra duruşu ve yüzündeki ifadelerle bu karakteri başarıyla canlandırıyor. Espri ve hüznü bir arada barındıran; nüanslarla dolu karmaşık bir performans sergiliyor. Londra'daki opera çıkışıyla ilgili konuşması oyunun zirve noktası. Şöhretin getirdiği o büyük yalnızlığı ve acıyı izleyiciye çok net hissettiriyor.

V. Philippe'in ikinci eşi Isabella rolünde Melody Grove her bakımdan büyüleyici. Eşine olan bağlılığını ve sadakatini zahmetsizce sergiliyor; onun meclis üyelerine karşı duruşunu izlerken kararlılığına hayran kalıyorsunuz. Güzel ve saygılı görünse de içinde derin bir tutku ateşi yanıyor. Farinelli'nin sesindeki ustalığı anlattığı tiradı ustaca ve heyecan verici. Isabella ve Farinelli arasındaki hassas ve karmaşık ilişki, Grove ve Crane'in birbirleriyle olan mükemmel uyumu sayesinde etkileyici bir şekilde aydınlanıyor. İkisi de son derece klas ve detaylı bir oyunculuk sergiliyor.

Edward Peel, aklı karışık hükümdarına güvenmeyen kibirli İspanyol soylusu De la Cuarda rolünde gerektiği kadar itici ve aksi bir performans sergiliyor. Doktor Cervi ve Metastasio rollerinde Huss Garbiya ve Colin Hurley, kısıtlı sahnelerine rağmen bu dingin hikayeye renk katmayı başarıyorlar.

Van Kampen’ın oyunu hem görsel hem de işitsel bir şölen sunarken önemli temalara da değiniyor: Müziğin iyileştirici gücü, "yüksek sanat" kavramı ve toplumun buna erişimi, yapay formdaki güzellik ve acı ile deha arasındaki ilişki. Bunların hepsi, oyunun asıl cevheri olan Farinelli ve Philippe arasındaki o eşsiz, tuhaf ilişkiyi besliyor. Her iki adam da bulundukları konumun "doğal olmayan" bedellerini ödüyor: Farinelli hadım edildiği için, Philippe ise Güneş Kral dedesi tarafından bu göreve seçildiği için. İkisi de taşıdıkları bu ağır yükün acısını çekiyor.

Aynı zamanda birbirlerinin yetenekleri ve varlıkları sayesinde iyileşmeye başlıyorlar. İkinci perdede Philippe'in, Farinelli'yi doğayla iç içe yaşadıkları yerdeki halk için şarkı söylemeye ikna ettiği sahne çok keyifli. Bu an her iki adam için de kritik bir dönemeç: Philippe eşinin operaya olan tutkusunu destekleyeceğini ve sanatı kitlelere ulaştıracağını gösterirken; Farinelli de yeteneğinin neden başkaları tarafından da duyulması gerektiğini anlıyor.

Oyun programında van Kampen şunları söylüyor: “Kral rolü çok özel; aktörün hem zihinsel olarak ağır bir rahatsızlık yaşayan hem de çok sevilen bir adamın ruhuna ve gövdesine bürünmesi gerekiyor. Mark Rylance'ın 1988 ve 2000 yıllarında canlandırdığı Hamlet performanslarını hatırlamak, bu rolü yaratırken benim için kilit rol oynadı. Hamlet, oyundaki herkese (Horatio hariç) korkunç davranır ama seyirci ona her zaman sempati duyar. Bu elbette Shakespeare'in dehasıdır, ancak Mark'ın bu tür rolleri (2011'de Jerusalem'deki Johnny ‘Rooster’ Byron gibi) oynama yeteneği, bu oyunun merkezinde onu hayal etmemi sağladı.”

Hiç şüphe yok. Rylance, van Kampen ile evli ve yazar, eşinin aktörlük yeteneklerini gözlemlemek için yıllara sahipmiş. Bu durum metne de yansımış: Philippe rolü, bir an iki yaşında bir çocuk gibi sızlanan, bir an ise istilacı bir tiran gibi kükreyen, sürekli vites değiştiren karmaşık bir karakteri canlandırabilecek yetenekli bir aktör için yazılmış.

Rylance her bakımdan mükemmel, özellikle de Philippe'in mantıklı anlarında sergilediği o alçakgönüllü sabır çok etkileyici. Çok komik olabildiği gibi, depresyonun acısını ve zorluğunu da çok keskin bir şekilde yansıtıyor. Philippe'in Isabella'ya saldırıp onu yaraladığı, öfke ve delilikle dolup taştığı anlar son derece sarsıcı ve Rylance bu anların altından başarıyla kalkıyor.

Rylance, komedi unsurlarını da göz ardı etmeden Kral'ın akıl sağlığı ve görevleri arasındaki mücadelesini net bir şekilde gösteriyor. Dördüncü duvarı sık sık ama yerinde yıkıyor ve Farinelli'nin müziğine verdiği o mest olmuş tepki ilham verici. Onu nihayet Sam Wanamaker sahnesinde görmek çok güzel.

Jonathan Fensom prodüksiyon için zekice ve görkemli bir tasarım sunmuş. İkinci perdedeki orman sahneleri için bulduğu çözüm özellikle çok başarılıydı. Kostümler muazzam derecede detaylı ve renkli; Isabella'nın orman sahnelerindeki elbisesi nefes kesecek kadar güzel.

Dove’un yönettiği bu prodüksiyon nazik ve büyüleyici. Belki dünyayı değiştirmeyecek ya da tarihi gerçekleri birebir yansıtmayacak ama etrafına sıcaklık ve neşe saçan bir iş olmuş. İyi hikaye anlatımı, muazzam oyunculuklar ve harika müzikalite; tiyatroda mutlu bir vakit geçirmek için gereken o güçlü kokteyl burada mevcut.

Farinelli And The King, 14 Eylül 2015'ten itibaren Duke Of York's Theatre'da sahnelenmeye devam edecek.